Phegea

HARVARD UNIVERSITY

Ernst Mayr Library
of the Museum of
Comparative Zoology

5^00

iBusesm

driemaandelijks tijdschrift van de

VLAAMSE VERENIGING VOOR ENTOMOLOGIE

Afgiftekantoor Antwerpen X j35j^ 0771-5277

Oorechot (Amsterdam), D. van der Poorten (Antwerpen), W. O. De Prins (Antwi^en) werpen), H. van

_Redactie-adres: W. O. De Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - e-mail: wdprins@innet.be.

1 maart 1997

Jaargang 25, nummer 1

Het voorkomen van By/es euphorbiae, Aricia agestis,
Hipparchia semele en Issoria lathonia in het MCZ
duingebied van de Vlaamse Westkust in
(Lepidoptera) DFC 2 o \

Dries Bonte , , „ ^

harvard

in ü.cZIeYl°o"f Hipparchia

in tne dune-area of the Westcoast of Flanders in 1996 (Lepidoptera).

i^vesXat?/.rth ‘7^’ population-size of four threatened species of Lepidoptera was

mvestigated in the dune-area of the Westcoast of Flanders. All investigated species were present along the

nan^rr^L orlse^n^^^^^ of Butterflies from

rianaers, was present in the study-area in two small populations.

dunes^dèrctn riricic agestis. Hipparchia semele ei Issoria iaihoma dans les

dunes de la cote occidentale de la Flandre en 1996 (Lepidoptera).

Pendant 1995 et 1996, la présence et l'ampleur des populations de quatre espèces de Lépidoptères en voie
d extinction etait etudiee dans la region des dunes occidentales de Flandre. Toutes les espèces étaient présentes

Liste Rouge des Pap 11 ns d

Flandres. etait present dans la région étudiée en deux petites populations. P ^ oes

Key words: population size - threatened butterflies - Westcoast of Flanders.

Bonte, D.: Instituut voor Natuurbehoud, Kliniekstraat 25, B-I070 Brussel.

Inleiding

Recente inventarisaties (Bonte 1992, Maes & Daniels 1995, Vanholder et al. 1995)
bevestigen het voorkomen van Hyles euphorbiae (Linnaeus, 1758) (de
wolfsmelkpijlstaartvlmder), Aricia agestis ([Denis & Schiffermüller], 1775) (het bruin
blauwtje , /55ona lathonia (Linnaeus, 1758) (de kleine parelmoervlinder) en Hipparchia
(Linnaeus, 1758) (de heivlinder) in het duingebied van de Belgische Westkust.

vr- u Dagvlinders van Vlaanderen (Maes & Van

Uijck 1996) opgenomen als kwetsbaar {Aricia agestis en Hipparchia semele) en als
uitgestorven {Issoria lathonia). Alhoewel deze diergroep zeer populair is bii
natuuronderzoekers, blijkt dat omtrent het voorkomen van deze soorten toch weinig
bekend is. Deze bijdrage poogt alvast duidelijkheid te scheppen omtrent het voorkomen
en de populatiegroottes van deze vier soorten.

Phegea 25 (1) (1. III. 1997):

Materiaal en methode

Het is duidelijk dat het verzamelen van losse waarnemingen van de besproken soorten
geen goed beeld zal geven omtrent hun voorkomen en populatiegroottes. Het valt tevens
op dat H. euphorbiae, I. lathonia en H. semele zelden worden waargenomen, hoewel de
soorten toch niet zo zeldzaam blijken te zijn. Dit heeft wellicht meer te maken met het
specifieke biotoop (vooral helmduinen met Ammophila arenaria) dat zelden wordt
bezocht. Ook van A. agestis zijn er weinig gegevens voorhanden die het voorkomen van
deze soort kunnen ophelderen.

De vier soorten werden in 1995 gelokaliseerd in de verschillende duingebieden,
terwijl de schattingen van de populatiegroottes gebeurden in de zomer van 1996. De
populatie van H. euphorbiae kon het gemakkelijkst worden geschat door de aanwezige
rupsen te tellen op zeewolfsmelk Euphorbia paralias L. De maximale aantallen werden
geteld op het moment dat de eerste volgroeide rupsen konden worden waargenomen
(begin-medio augustus). Voor de drie dagvlindersoorten werd getracht een totaalbeeld
van de populatie te verkrijgen. Daartoe werden totaaltellingen van de duingebieden waar
de soort voorkomt uitgevoerd. Uiteraard zijn dubbeltellingen dan niet te vermijden.
Daarom werden voor A. agestis en H. semele nog enkele aanvullende transecttellingen
uitgevoerd. Deze telgegevens konden dan geëxtrapoleerd worden naar de totale
oppervlakte met een analoge vegetatie. De totaaltellingen werden dan vergeleken met de
geëxtrapoleerde gegevens om tot een schatting te komen van de totale populatie. De
bekomen aantallen werden vervolgens afgerond naar de tientallen.

Bespreking

De verspreiding in het onderzochte gebied van de vier besproken soorten is
weergegeven op de figuren 1-4.

Hyles euphorbiae (Linnaeus, 1758)

Rupsen van H. euphorbiae worden elk jaar in wisselende aantallen gevonden in de
duinen van de Belgische Westkust (Vanholder et al. 1995, Vanholder 1994, 1995, 1996).
In totaal werden in 1996 201 rupsen geteld op E. paralias in de zeereepduinen (zie tabel
1). Dit zijn meteen de hoogste aantallen voor België ooit. Het is natuurlijk de vraag of
deze soort jarenlang al dan niet onderteld is geweest. Deze gevonden toename van de
aantallen is anderzijds niet vreemd, gezien de laatste jaren het areaal van verschillende
mediterrane soorten zich noordwaarts uitbreidde. Zo bijvoorbeeld Conocephalus discolor
(Orthoptera), Pardosa proxima (Araneae), Dicranopalpus ramosus (Opiliones) (Slosse
1995), Crocothemis erythraea en Lestes barbarus (Odonata) (Bonte 1992, Stoks et al.
1 995) en Merops apiaster (Aves) (Bonte, in druk).

Tabel I; populatiegrootte van H. euphorbiae in het duingebied van de Vlaamse Westkust.

Plaats

Populatiegrootte

Zeereep Westhoek (De Panne)

82

Zeereep Schipgatduinen (Koksiide)

63

Zeereep Zeebermduinen (Oostduinkerke)

56

TOTAAL

201

Phegea 25 {\){\A\\.\997): 2

Figuren 1-4: Voorkomen in de duinen van de Vlaamse Westkust van 1. Hyles euphorbiae, 2. Aricia agestis, 3.
Issoria lathonia, 4. Hipparchia semele.

Aricia agestis ([Denis & SchiffermUller], 1775)

Bij vroegere inventarisaties (Bonte 1992, Maes & Daniels 1995) werd A. agestis
getypeerd als een zeldzame soort van droge duingraslanden. Deze studie bracht heel wat
meer vliegplaatsen van deze soort aan het licht. In de grotere duingebieden ontbreekt de
soort in de dichte Hippophae rhamnoides-Salix repens-s\x\xvjt\tn en in de ijle stuifduinen.
Ze is echter typisch voor de mesofiele gestabiliseerde graslanden {Koeleria albescens,
Helianthemum nummularium). In de binnenduinen is de soort algemeen op ijlere
graslanden met Festuca filiformis. Corynephorus canescens en Erodium cicutarium. De
totale populatie aan de Westkust in 1996 kon geschat worden op minstens 200
exemplaren (zie tabel 2).

Tabel 2: p>opulatiegrootte van Aricia agestis in het duingebied van de Vlaamse Westkust.

Plaats

Populatiegrootte

Westhoek (De Panne)

+30

Cabour (Adinkerke)

+30

Garzebekeveld (Adinkerke)

5-10

Oosthoekduinen (De Panne)

+?

Doompanne (Koksijde)

+30

Houtsaegerduinen (Koksijde-De Panne)

+20

Oostvoorduinen (Oostduinkerke)

+30

Plaatsduinen (Oostduinkerke)

+?

Ter Yde-Hannecart (Oostduinkerke)

+30

Similiduinen-Groenendijk (Nieuwpoort)

+20

TOTAAL

+195

Phegea 25 ( 1 ) (1 .111. 1 997): 3

Issoria lathonia fl^innaeus, 1758)

Van deze in Vlaanderen verdwenen geachte soort lieten de meldingen de laatste jaren
(o.a. Vanholder 1995, 1996, Vanholderet al. 1995) een populatie vermoeden in de duinen
van “De Westhoek’’ te De Panne, mede omdat de soort in kleine aantallen voorkomt in
“Les Dunes du Perroquet’’, het Franse gedeelte van het grote duinencomplex langs de
Westkust (mond. med. M. Leten). Bij het zoeken naar I. lathonia werd, zoals verwacht,
een kleine populatie vastgesteld in de Westhoek. Ook het duinencomplex Ter Yde-
Oostvoorduinen te Oostduinkerke herbergt een kleine populatie van deze bedreigde soort
(zie tabel 3). De soort werd vooral vastgesteld op de mosduinen en op de
mosaïekgraslanden. Buiten deze duingebieden waren er nog enkele waarnemingen in de
duinen van de Noordduinen. Wellicht betreft het hier enkele zwervers, aangezien tijdens
gerichte bezoeken geen exemplaren werden waargenomen.

Tabel 3: populatiegrootte van Issoria lathonia in het duingebied van de Vlaamse Westkust.

Plaats

Populatiegrootte

Westhoek (De Panne)

10-15

Ter Yde-Oostvoorduinen (Oostduinkerke)

5-10

TOTAAL

. 15-25

Hipparchia semele (Linnaeus, 1758)

De heivlinder was tot nu toe slechts bekend van twee populaties langs de Westkust
(Bonte 1992). Gedurende dit onderzoek werden nog nieuwe populaties gevonden in de
zeereep- en voorduinen en langs de binnenduinrand. Het voorkomen van deze soort is
beperkt tot deze duintypes, wat verklaard wordt door zijn habitatspreferentie: blonde
duinen met Ammophila arenaria, Corynephorus canescens en Festuca rubra. De totale
populatie aan de Westkust kan geschat worden op 200-280 exemplaren in 1996 (zie tabel
4).

Tabel 4: populatiegrootte van Hipparchia semele in het duingebied van de Vlaamse Westkust.

Plaats

Populatiegrootte

Westhoek-zeeduinen (De Panne)

30-40

Westhoek-binnenduinrand (De Panne)

10-20

Belvedère (Koksijde)

40-50

Schipgatduinen (Koksijde)

10-20

Noordduinen-binnenduinrand (Koksijde)

30-40

Zeebermduinen (Oostduinkerke)

40-50

Ter Yde (Oostduinkerke)

20-30

St.-André (Oostduinkerke)

20-30

TOTAAL

200-280

Samenvatting

Gedurende 1995 en 1996 werd het voorkomen van vier zeldzame vlindersoorten in de
duinen van de Vlaamse Westkust onderzocht. Uit de studie blijkt dat de zeldzaam geachte
soorten in verschillende leefbare populaties aan de Westkust voorkomen. Het voorkomen
van de soorten werd in het verleden steeds onderschat door de onopvallende levenswijze
{Hyles euphorbiae. Aricia agestis) ofwel doordat het typische biotoop zelden werd
onderzocht (Issoria lathonia, Hipparchia semele). Wel dient opgemerkt te worden dat de
populatieaantallen van jaar tot jaar sterk kunnen schommelen als gevolg van wisselende
klimatologische omstandigheden (Bink 1992). Gelet op de gunstige voorbije zomers kan

Phegea 25 (1) (1 .111.1997): 4

verondersteld worden dat de populaties van de besproken vlindersoorten momenteel
toenemen of reeds maximaal zijn.

Dankwoord

Dank aan W. Slosse, G. Warreyn en M. Leten voor het doorgeven van hun
waarnemingen.

Literatuur

Bink, F. A., 1992. Ecologische Atlas van de Dagvlinders van Noordwest-Europa. Schuyte & Co., Haarlem, 512

pp.

Bonte, D., 1992. Dagvlinders aan de Westkust. — Duinen 6: 16-30.

Bonte, D., 1992. Libellen Odonata in de duinstreek van de Vlaamse Westkust: resultaten van een inventarisatie
gedurende de periode 1990-1994. — Gomphus 10: 39^4.

Bonte, D. (in dmk). Een eerste broedgeval van de Bijeneter Merops apiaster in Vlaanderen (De Panne, West
Vlaanderen).

Maes, D. & Daniels, L., 1994. Voorlopige Atlas van de Vlaamse Dagvlinders. £ug/ena-themanummer. Jeugdbond
voor Natuurstudie en Milieubescherming vzw. 65 pp.

Maes, D. & Van Dijck, H., 1996. De Rode Lijst dagvlinders van Vlaanderen. — Vlinders 11: 21-23.

Slosse, W., 1995. Dicranopalpus ramosus (Opiliones: Phalangiidae), nieuw voor de Belgische fauna. —
Nieuwsbrief Belg.Arachnol. Ver. 10: 11-13.

Sloks, R., De Knijf, G. & Adriaens, R., 1995. Wat is de status van Lestes barbarus in België? Le statut de Lestes
barbarus en Belgique. — Gomphus 11: 15-16.

Vanholder, B., 1995. Trekvlinders in 1994, elfde jaarverslag (Lepidoptera). — Phegea 23: 65-104.

Vanholder, B., 1996. Trekvlinders in 1995, twaalfde jaarverslag (Lepidoptera). — Phegea 24: 49-68.

Vanholder, B., DeTurek, A., Glabeke, G., Misonne, B., Troukens, W., Van Opstaele, M., Vermandel, E., 1995.
De Belgische trekvlinders en dwaalgasten (10 jaar Belgisch trekvlinderonderzoek). Vlaamse Vereniging voor
Entomologie. Antwerpen. 76 pp.

Vermandel, E. & Vanholder, B., 1994. Trekvlinders in 1993, tiende jaarverslag (Lepidoptera). — Phegea 22: 37-
52.

Phegea 25 (1) (1 .III. 1997): 5

Boekbesprekingen

Karsholt, O. & Razowskl, J. (Eds.); The Lepidoptera of Europe. A Distributional Checklist.

21 X 30 cm, 380 p., Apollo Books Aps., Kirkeby Sand 19, DK-5771 Stenstnip, Denmark, gebonden, versie op CD-
ROM inbegrepen, 1996, DKK 490,- (ISBN 87-88757-01-3).

Het is van 1901 geleden dat er een volledige naamlijst van de Europese Lepidoptera verscheen. In de huidige
lijst worden niet minder dan 8470 soorten opgesomd, ingedeeld in 1680 genera en 85 families. De idee voor deze
lijst onslond ongeveer 10 jaar geleden op het SEL-congres te Wageningen, toen J. Razowski voorstelde om een lijst
van de Europese Lepidoptera samen te stellen. Verscheidene specialisten zegden hun medewerking toe, maar
talrijke onvoorziene omstandigheden hebben ertoe geleid dat het aanvankelijk voorgestelde tijdschema niet kon
worden gevolgd. Nochtans werd in 1994 het manuscript ter publicatie aangeboden. Vanaf toen nam O. Karsholt het
heft in handen. Stukken van het oorspronkelijke manuscript werden naar verschillende specialisten gezonden ter
controle en aanvulling en in niet weinig gevallen kwamen er heel wat contradictorische reaches binnen. Door vele
gesprekken, contacten op allerlei vlak en dergelijke meer is getracht een voor iedereen zo aanvaardbaar mogelijke
versie klaar te krijgen. In sommige gevallen werden hele groepen taxonomisch bewerkt en wat daarvan nu in de lijst
staat, is nog niet eerder gepubliceerd.

De systematische lijst zelf volgt de meest moderne systematiek en nomenclatuur. Het valt toch wel op dat er
steeds minder naamsveranderingen nodig zijn op soortniveau. Wel komt het vaker voor dat een soort bij een ander
genus wordt ingedeeld, zodat ze een nieuwe combinatie krijgt Wijzigingen die nog niet eerder, of slechts recent
gepubliceerd werden, staan achteraan becommentarieerd. Hier vindt men ook een opgave van de belangrijkste
synoniemen. Vermelding van vele synoniemen in de lijst zelf zou geleid hebben tot een grote vermeerdering van het
aantal pagina’s en van de index.

In de lijst worden alle Lepidoptera-soorten vermeld die in Europa voorkomen. De oostgrens van Europa is
getrokken in de Oeral. Noord-Afrika, de Canarische eilanden, Madeira en de Azoren worden niet behandeld. Dit is
jammer omdat de soorten die daar voorkomen, zoögeografisch gezien bij de Europese fauna aansluiten. Achter elke
soort staat in 35 kolommen de aanwezigheid ervan in even zoveel landen of eilanden vermeld. De lezer krijgt
zodoende een ruw idee over de verspreiding van de verschillende soorten. Door zulk een lijst is het snel mogelijk
vast te stellen of men een soort nieuw heeft ontdekt voor een bepaald gebied. Vooral in dit deel van de lijst zitten er
zeker nog een heleboel onvolkomenheden, zeker voor de landen waarvan geen catalogus van de Lepidoptera bekend
is.

Op initiatief van O. Karsholt zal er een werkgroep opgericht worden met enkele specialisten die alle
aanvullingen, correcties en commentaar zullen bundelen en eventueel verwerken tot een latere, tweede editie.

Achteraan vindt men een literatuurlijst en een alfabetische index waarin verwezen wordt naar de nummers van
de verschillende namen. Het boek is keurig uitgegeven en stevig ingebonden. Het is geschikt om dikwijls
geraadpleegd te worden zonder meteen uiteen te vallen. Iedereen die te maken krijgt met de systematiek van
Lepidoptera zou het boek moeten bezitten. Het is een absolute aanrader!

Willy De Prins

Heppner, J. B.: Keys to families of Lepidoptera.

21,5 X 28 cm, 28 p., 9 tekstfiguren, Tropical Lepidoptera 4, supplement 3 (1993), 1996, Association for Tropical
Lepidoptera Ine., c/o Florida State Collection of Arthropods, P. O. Box 141210 Gainesville, FL 32614-1210, U.S.A.
(ISSN 1048-8138).

Dit supplement bevat determineertabellen voor de 124 Lepidoptera-families die momenteel onderscheiden
worden op wereldwijde basis. Er zijn afzonderlijke tabellen voor brachyptere of aptere groepen, dagvlinders en
daarop gelijkende motten, Noctuoidea, Geometridae-achtige motten, Bombycoide-achtige motten, motten met een
jugata, Microlepidoptera met een beschubd haustellum en Microlepidoptera met een naakt haustellum.

De tabellen zijn tweetalig Engels en Japans. De figuren stellen de voornaamste morfologische kenmerken voor
die in de tabellen gebruikt worden. Achteraan volgt een systematische lijst tot op het subfamilie-niveau. De
publicatie eindigt met een systematische index en een korte referentie-lijst.

De publicatie is vooral interessant door het systematisch overzicht van de Lepidoptera-families op
wereldniveau. De tabellen zelf zullen waarschijnlijk slechts door een beperkt publiek geraadpleegd worden, omdat
de meeste te determineren exemplaren onmiddellijk als behorend tot een bepaalde familie kunnen herkend worden.

Willy De Prins

Phegea 25 (1 ) (1 .III. 1 997); 6

Scoparia conicella conflrmed for the Belgian fauna
(Lepidoptera: Pyralidae, Scopariinae)

J. E. F. Assclbergs

Abstract. The characteristics of the male and female genitalia of Scoparia conicella (de La Harpe, 1863)
are discussed and comparcd with those of Scoparia basistrigalis Knaggs, 1866 and Scoparia ambigualis
(Treitschke, 1829). The distribution of S. conicella is briefly discussed.

Samenvatting. Scoparia conicella bevestigd voor de Belgische fauna (Lepidoptera: Pyralidae,
Scopariinae)

De kenmerken van de mannelijke en vrouwelijke genitalia van Scoparia conicella (de La Harpe, 1863) worden
besproken en vergeleken met die van Scoparia basistrigalis Knaggs, 1866 en Scoparia ambigualis (Treitschke,
1 829). Verder wordt de verspreiding in Europa van S. conicella kort besproken.

Résumé. La prcscnce de Scoparia conicella confirmée en Belgique (Lepidoptera: Pyralidae, Scopariinae)
Les caractéristiques de 1’armure génitale du male et de la femelle en comparaison avec ceux de Scoparia
basistrigalis Knaggs, 1866 et de Scoparia ambigualis (Treitschke, 1829) sont discutés. La distribution en
Europe de S. conicella est mentionnée.

Key words: Scoparia conicella ~ Scoparia ambigualis - Scoparia basistrigalis - faunistics - Belgium -
genitalia.

Asselbergs, J. E. F.: Steenbergsestraat 16A, NL-461 1 TE Bergen op Zoom, Nederland.

Within a small number of Pyralidae collected by Mr. A. Riemis at Han-sur-Lesse,
prov. Namur, Belgium, the author found 2 specimens, unfortunately rather wom,
belonging to the Scopariinae. After dissection they proved to be a male and a female of
Scoparia conicella (de La Harpe, 1 863).

The species can be identified in the male (figs. 1-2) by 2-3 long straight spines in the
aedeagus, followed by 2-3 shorter and bent ones, all iying in one row. The spines in the
aedeagus of S. ambigualis (Treitschke, 1 829) (fig. 3) are about half as long as those in S.
conicella. The comuti in the aedeagus of S. basistrigalis Knaggs, 1866 are arranged in
two distinct rows (fig. 4).

The female genitalia of S. conicella (fig. 5) are characteristised by a wide ostium, a
sclerotised plate nearby, but espccially by a ductus bursae which is twisted just before
entering the corpus bursae. The bursa is squamous on one side and provided with small
spines on the other. In S. basistrigalis the ductus bursae is not twisted and wider than in
the two other species (fig. 6). Also in S. ambigualis (Treitschke, 1829) the ductus bursae
is not twisted (fig. 7).

Extemal morphology: The ciliae of the forewings are obviously barred in S.
basistrigalis (to a lesser degrec also in S. ambigualis) and not barred but with a sharply
dividing blackish line in S. conicella (see Wolff 1959).

Biology; unknown.

Distribution: S. conicella is known from Austria (Styria), northem Germany,
Denmark (Jungshoved), Switzcrland (St. Gallen, Aigle, Lausanne) and France (maritime
Alps) (resp. Slamka 1995, Wolff 1959 and Lcraut 1983). Furthermore, the species is
mentioned from Sweden, Latvia, East Europe, and Italy (Speidel 1996). It is not known
from The Netherlands nor from The British Islcs.

Phegea 25 ( 1 ) (1 .111. 1 997): 7

Fig. 1: Male genitalia of Scoparia conicella (de La Harpc, 1863), Belgium, Namur, Han-sur-Lcsse, 15.VI.1989, leg.
A. Riemis (Gen. prep. 3752 Ass).

Figs. 2-4: Cornuti in the aedeagus of; 2. Scoparia conicella (de La Harpe, 1863), Belgium, Namur, Han-sur-Lesse,
15.V1.1989; 3. Scoparia ambigualis (Treitschke, 1829), The Netherlands, Zeeland, Oostkapelle, 3-4.VI.1996; 4.
Scoparia basistrigalis Knaggs, 1866 (after Wolff 1959).

Phegea 25 (1) (1.III.1997): 8

Figs. 5-7: Female genitalia of:

5. Scoparia conicella (de La Harpe, 1863), Belgium. Natuur, Flan-sur-Lesse, 15. VI. 1989, leg. A. Rieinis (Geu.

prep. 3744 .Ass);

6. Scoparia basisirigalis Knaggs, 1866, Turkey, Nevjehir, Ü(;hisar, 10 km NE Nev$eliir 1200 m, 5-7.VII.1982

(Geil. prep. 3747 Ass);

7. Scoparia atnbigualis (Treitsclike, 1829), Belgium, Narnur, Han-sur-Lesse, 15. VI. 1989, leg. A. Riemis (Gen

prep. 3766 Ass).

Phegea 25 (1 ) ( 1 .111. 1 997): 9

Leraut (1980) and Vives Moreno (1994) mention S. conicella (de La Harpe, 1863)
abusively as a synonym of S. ambigualis (Treitschke, 1829). However, Leraut (1983)
pointed out that S. conicella is distinct from S. ambigualis and that it has been found in
France at Madone de Fenestre near St. Martin Vésubie in the Alpes-Maritimes by Marion
in 1959. This record was reported as Scoparia perplexella Zeiler (Marion 1976).

S. conicella has already been mentioned once for the Belgian fauna as Scoparia
sylvestralis Wolff, 1959: Saint-Vincent (Luxembourg) (Rosman 1983: 92). However, as
far as I know, the genitalia of the specimen have never been checked.

Conclusion: S. conicella (de La Harpe, 1863) is probably overlooked in some
European countries as well as in collections because of its resemblance with S.
basistrigalis and S. ambigualis.

Acknowledgement

The author vividly thanks Mr. A. Riemis, Turnhout, Belgium and Mr. W. O. De
Prins, Antwerpen, Belgium for the gift of the S and $ of S. conicella.

References

Leraut, P., 1980. Liste systématique et synonymique des lépidoptères de France. Belgique et Corse. Supplément a
Alexanor et au Bulletin de la Société entomologique de France.

Leraut, P., 1983. Contribution a l’étude des Scopariinae 4. Révision des types décrits de la région paléarctique
occidentale, description de dix nouveaux taxa et ébauche d’une liste des espèce de cette région. — Alexanor
13: 157-192.

Marion, H., 1959. Révision des Pyraustidae de France. — Alexanor 1:15 -23, PI. C.

Marion, H., 1976. Révision des Pyraustidae de France (suite). - Alexanor 9: 209-219, PI. T-U, XI.

Rosman, P., 1983. Essai d’inventaire des Pyrales de la Lorraine Beige et des régions avoisinantes (Lep. Pyralidae). -
Linn.belg. 9: 90-102.

Slamka, F., 1995. Die Zünslerf alter (Pyraloidea) Mitteleuropas. Prunella Verlag, Bratislava.

Speidel, W., 1996. Pyralidae. - In: Karsholt, O. & Razowski, J. (Eds.): The Lepidoptera ofEurope: 166-196.

Vives Moreno, A., 1994. Catdlogo sistemdtico y sinonimico de los lepidópteros de la Peninsula Ibérica y Baleares
(Insecta: Lepidoptera (Segunda Parte). Ministério de Agricultura, Pesce y Alimentation.

WolfT, N. L., 1959. Notes on some species of the genus Scoparia Hw. (s. str.) (Lep., Pyraustidae). — Ent.Meddr 29;
179-192.

Phegea 25 (1 ) (1 .III. 1997): 10

Discestra salicorniae stat. rev. (Lepidoptera:
Noctuidae)

Claude Wamotte & Willy De Prins

Samenvatting. Discestra salicorniae stal. rev. (Lepidoptera: Noctuidae)

Omwille van verschillen in de mannelijke genitalia en in de structuur van de antennes wordt Discestra
salicorniae (DumonL, 1925) beschouwd als een aparte soort.

Résumé. Discestra salicorniae stat. rev. (Lepidoptera; Noctuidae)

Les difTércnces entrc les genitalia male et les antennes permettent de constater que Discestra salicorniae
(Dumont, 1925) est une espèce distincte de D. sodae (Boisduval, 1829).

Key-words: Discestra salicorniae stat. rev. - Tunisia

Wamotte, C.; 107 rue des Meuniers, B-4041 Vottem.

De Prins, W.: Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen. (wdprins(®innet.be).

Discestra sodae (Boisduval, 1 829) is a halophilous atlanto-mediterranean species. In
Europc it is known from France, Spain and Italy, though Berio (1985: 193) did not find
any Italian specimens in the collections studied. Records from Greece and further
eastwards are probably due to misidentifications as Hacker (1989) does not mention the
species for Greece. In North Africa Discestra sodae has been recorded from Morocco,
Algeria, Tunisia and Libya. Rungs (1981: 309) mentions three subspecies of D. sodae
from Morocco: D. sodae sodae (North Morocco), D. sodae maroccana (Rungs, 1938)
(Coastal region between Kenitra and Oued Tensift) and D. sodae rosacea (Rothschild,
1920) (south of the Atlas mountains).

The species has at least two broods per year: one in the Spring and another in
Autumn. The Caterpillar feeds in May-June on Salsola, Limoniastrum monopetalum,
Chenopodium maritimum. Rungs (1981: 309) writes that the caterpillars accepted also
Suaeda fruticosa and Arthrocnemwn indicum when bred in captivity.

In his list of synonyms of Discestra sodae, Poole (1989: 325) mentions
''Scotogramma salicorniae Dumont, 1925”. However, our studies of the male genitalia
and the antennae of the type-specimens preserved in the Musée national d’Histoire
naturelle de Paris pointed out that Discestra salicorniae is specifically distinct from D.
sodae, and that Discestra salicorniae raselaini is merely a synonym of Discestra
salicorniae. Figures of the male genitalia of D. sodae can be found in Berio (1985: 193),
Calle (1982, nr 134) and Monteiro (1972: 16). The male antennae of D. salicorniae have
trapezoid segments with very short hairs (fig. 1), whereas thosc of D. sodae are
differently shaped and haeea hairs as long as the width of the shaft (fig. 2).

Discestra salicorniae (Dumont, 1925) stat. rev. (plate 1, figs. 22-27)

"Scoiogramma salicorniae, n. sp." Dumont. 1925, Contribution a 1’étude des Lépidoptcres du Sahara-Nord-

Africain. — Buil. Soc. ent. France 1925; 332.

Type-locality: “Tunisie, Tozeur”.

"Scotogramma salicorniae var. raselaini, n. var.” Dumont, 1925: Contribution a l’étude des Lepidoptères du

Sahara-Nord-Africain [Noctuidae] — Buil. Soc. ent. France 1925; 333.

Type-locality; “Ras el aioun Tozeur" [Tunisia].

We designatc herc as Icctotype of ''Scotogramma salicorniae" the male, labelcd
“Type” of which P. Viette has prepared the genitalia (Prép. No. 2672) (fig. 3) and as
paralectotypes 19 labeled “Allotype” (handwriting P. Viette, teste Chr. Gibeaux) and IS
of which the genitalia have been prepared by Ch. Boursin (Nos. M.P.7 and M.P.9) (figs.
4-9).

PhegealS{\){\.\\\.miy 11

Figs. 1-2: Central part of male antennae of 1. Discestra sodae (Boisduval, 1829), France, Narbonne; and 2.
Discestra salicorniae (Dumont, 1925), Tunisia, Korba.

fiiUl . $>>( ,c<n^ Xï.
33 i

Fig. 3: Discestra salicorniae (Dumont, 1925). Lectotype d', Tunisie, Tozeur, 21. VII. 1921, C. Dumont leg., MHNP.

Legend of plate 1 :

Figs. 1-9: Discestra sodae sodae (Boisduval, 1829)

1-3: France, Aude, Narbonne, 23-30. IX. 1995, leg. C. Wamotte.

4-5: Spain, Huesca, Monegros, Candasnos, 15. V. 1988, leg. C. Wamotte.

6: Spain, Zaragossa, Osera, 16. VII. 1991, leg. C. Wamotte.

7: Spain, Zaragossa, Bujaralos, 7.V1.1989, leg. C. Wamotte.

8: Spain, Monegros, Candasnos, 26.VI.1991, leg. C. Wamotte.

9: as fig. 6.

Figs. 10-18: Discestra sodae rosacea (Rothschild, 1920)

Morocco, env. Agadir, Emb. de Souss, 18.X.1990, leg. A. Legrain & C. Wamotte.

Figs. 19-21: Discestra sodae maroccana (Rungs, 1938)

Morocco, Atlantic Coast, Sidi Moussa between El Jadida and Oualidia, 1 1 and 21.X.1990, leg. A. Legrain & C.
Wamotte.

Figs 22-27: Discestra salicorniae (Durrant, 1925)

Tunisia, env. Korba, 26.X.1989, leg. A. Legrain & C. Wamotte.

Phegea 25 (1) (1. III. 1997): 12

Plate 1

3

6

9

12

15

18

21

24

27

Phegea 25 (1 ) (1 .III. 1997): 13

Chr. GIBEAUX del
prép. génit n“5511|

>Uc0^V'>ccé

4

Fig. 4; Discestra salicorniae (Dumont, 1925). Paralectotype 9. Tunisie, Tozeur, 8. IV. 1921, leg. C. Dumont,
MHNP.

Fig. 5: Discestra salicorniae (Dumont, 1925). Paralectotype 9. Tunisie, Tozeur, 8. IV. 1921, leg. C. Dumont,
MHNP, genitalia (Prép. gén. Chr.G 5511).

Phegea 25 (1) (1. III. 1997): 14

Fig. 6: Discestra salicorniae (Dumont, 1925). Paralectotype Tunisie, Tozeur, 25. IV. 1921. leg. C. Dumont.
MHNP.

Fig. 7: Discestra salicorniae (Dumont, 1925). Paralectotype Tunisie, Tozeur, 25. IV. 1921, leg. C. Dumont,
MHNP, genitalia (Prép. gén Ch.B. 7).

Fig. 8: Discestra salicorniae (Dumont, 1925). Paralectotype '5^, [Tunisie, Tozeur] 13.V.1932, leg. C. Dumont,
•MHNP.

Phegea 25 {]){].\\\.\991): 15

Fig. 9; Discestra salicorniae (Dumont, 1925). Paralectotype c5', [Tunisie, Tozeur], 21.V.1932, leg. C. Dumont,
MHNP, genitalia (Prép. gén. Ch.B. 9).

ivs', j.3n

Chr. GIBEAUX det ^
prép. génit n°55w

mmm fim

mm

I»

Fig. 10; "Scotogramma salicorniae var. raselaini' Dumont, 1925. Lectotype S, Tunisie, Tozeur. Ras el Aïoun,
9.1V.1921, leg. C. DumonU MFHST.

Phegea2S{\){\.\\\.miy. 16

Fig. 11: "Scotogramnui saiicornuw \ar /asclaim' Duinwiit. Iv2.‘' 1 CLtol.pc . Funisie, Tozeur, Ras al Aïoun,
9. IV. 1921, leg. C. Dumont, MUNP, geniialia (Prép. gén. Chr. G. 5510).

Chr. GIBEAUX det
prép. génit n°55%

Fig. 12: "Scotogramma salicornae var. raselaini' Dumont, 1925. Paralectotype i, Tunisie. Tozeur. 27. IV. 1921.
leg. C. Dumont, MFFNP.

We designate here as lectotypc of Scotogramma salicorniae var. raselainT the
male, labeled “Type” of which Chr. Gibeaux has prepared the genitalia (Prép. génit. no.
5510) (figs. 10-11) and as paralectotype the femalc labeled “Allotype” (handwriting P.
Viette, testc Chr. Gibeaux) of which Chr. Gibeaux has prepared the genitalia (Prép. génit.
no. 5512) (figs. 12-13).

Fhegea 25 (1) (1 .111.1997): 17

Fig. 13: "Scotogramma salicornae var. raselaim' Dumont, 1925. Paralectotype ï. Tunisie, Tozeur, 27. IV. 1921,
leg. C. Dumont, MHNP, genitalia (Prép. gén. Chr. G. 5512)..

Acknowledgements

We would like to thank Dr. A. Legrain (Liège) for the loan of material and Dr. S.
Ulenberg for allowing access to the collections in the Instituut voor Systematiek en
Populatiebiologie (Zoological Museum), Amsterdam. We especially would like to thank
Chr. Gibeaux (Paris) for the help in obtaining and photographing the type-specimens of
Scotogramma salicorniae and S. salicorniae raselaini, and preparing the female genitalia
of these taxa.

References

Berio. E.. 1985. Lepidoptera Nociuidae. J Generatila Hadeninae Cuculimae [sic!]. Edizioni Calderini, Bologna. 970
p.. 32 plates.

Boisduval, J. A.. 1829. Europaeorum Lepidopterorum Index Methodicus. Paris. Plassan, 103 p.

Calle, J. A., 1982. Noctuidos espanoles. Ministerie de .Agricultura. Pesca y Alimentación, 430 p.

Dumont, C., 1925. Contribution a 1’étude des Lépidoptères du Sahara-Nord-Africain [Noctuidaej. —
Bull.Soc.ent.Fr. 1925:331-335.

Hacker, H., 1989. Die Noctuidae Criechenlands mit einer Übersichl über die Fauna des Balkanraumes
(Lepidoptera. Noctuidae). — Herbipoliana Buchreihe zur Lepidopterologie Band 2, Marktleuthen, 589 p.

Phegea 25 ( 1 ) ( 1 .III. 1 997): 18

Monteiro, T., 1972. Discestra pedrosae, n sp.: un Noctuidac nouveau pour la Pcninsule ibérique et quatre autres
nouveaux pour Ie Portugal (Lep. Noctuidae). — Publ^öes Inst.Zool.Dr.Augusto Nobre 115: 9-26.

Poole, R. W., 1989. Noctuidae. In: Hcppner, J. B. (ed.): Lepidopferorum Catalogus (New Series) Fascicle 118. 3
parts. E. J. Brill/Flora & Fauna Publications, Leiden. New York. Kebenhavn, Köln, 1314 p.

Rambur, J.P., 1829. Notice sur plusieurs espèces de Lcpidoptères nouveaux du midi de la France. — Annls
Sci.Obser\’ 2: 255-268, 2 plates.

Rungs, C. E. E.. 1981. Catalogue raisonné des Lépidoptères du Maroc. Inventaire faunistique et observations
écologiques. Tomé II. Institut Scicntifique Charia Ibn Batouta, Rabat. 588 p.

/^/tegca25(l)(l.III.1997): 19

Een merkwaardige copulatie

Willy Van dc Vijver

Op 16 Juli 1996 nam ik aan dc rand van het Trasimeno-meer nabij Tuoro (Umbria,
Italië) de wel zeer merkwaardige copulatie waar tussen een S Zygaena filipendulae
Linnaeus en een 9 Amata phegea Linnaeus (zie foto). Hoewel beide soorten tot
verschillende families behoren, bleken ze technisch in staat een copulatie tot stand te
brengen.

Figuur: Copulatie van Zygaena filipendulae Linnaeus met Amata phegea Linnaeus, Italië, Lfmbria, Trasimeno-meer,
bij Tuoro, 16.V1I.1996 (foto: W. Van de Vijver).

Phegea 25 ( 1 ) ( 1 .111. 1 997): 20

Stigmella aurelia and Luffia lapidella f.fercltaultella,
new species for the Azores (Lepidoptera: Nepticulidae,
Psychidae)

Hans Henderickx

Samenvatting. Stigmella aurelia en Lujjia lapidella f. ferchaultella, nieuwe soorten voor de Azoren
(Lepidoptera; Nepticulidae, Psychidae)

Tijdens een expeditie in juli 1994 werden bladmijnen van Stigmella aurelia (Fabricius, 1775) verzameld op
Rubus op het eiland Sao Miguel en Terceira (Azoren). Op dezelfde eilanden, alsook op Pico en Faial, werden
verscheidene kokers verzameld van Luffia lapidella (Goeze, 1783) f. ferchaultella (Stephens, 1850). Beide
soorten worden hier voor het eerst van de Azoren vermeld.

Résumé. Stigmella aurelia et Luffia lapidella f. ferchaultella, espcces nouvelles pour les A?ores
(Lepidoptera; Nepticulidae, Psychidae)

Pendant une expédition en juillet 1994, des mines de Stigmella aurelia (Fabricius, 1775) furent ramassées sur
Rubus dans les iles de S^o Miguel et Terceira (Afores). Sur ces mêmes ïles. ainsi que sur Pico et Faial.
plusieurs fourreaux de Luffia lapidella (Goeze, 1783) {.ferchaultella (Stephens, 1850) furent collectionnés.
Ces deux espèces sont mentionnées ici pour la première fois des Afores.

Kcy words: Azores - Sao Miguel - Terceira - Pico - Faial - faunistics - Stigmella aurelia - Luffia lapidella.
Henderickx, H.: Hemelrijkstraat 4, B-2400 Mol.

During an expedition in July 1994 lepidopterous leafmines were collected on four of
the islands of the Azores archipelago. On 22 July some Stigmella mines were collected on
Rubus sp. growing on the banks of the Lagoa Verde en the Lagoa do Fogo on the island
of Sao Miguel (Sete Citades). On 24 July similar mines were found in the Serra de agua
de Pau (Sao Miguel) and some days later on the slopes of a crater on the island of
Terceira. No Stigmella species at all have been mentioned from the Azores before (Vieira
& Pintureau 1993).

From these mines 19 adults emerged between 6 and 9 August. The extemal
morphology (hairs on front and head, pattem on forewing) and the genital structure (fig.
la) point to Stigmella aurelia (Fabricius, 1775) and also the frass and the mine accord
well with this species. S. aurelia is distributed all over Europe, mining Rubus. The
species is mentioned here for the First time from the Azores. In January 1996, mines of
the same species were collected on the island of Madeira (Portela). However, they did not
produce any adults.

On the Azores archipelago, I studied the occurrcnce of Psychidae. On the islands of
Pico, Faial, Terceira and Sao Miguel the typical conical cases of Luffia species were
discovered close to the seashore on stony walls, tree trunks and houses covered with
lichens and mosses, where the larvae found shelter in crevices. They were most often
found in places with fems and climbing-plants which created a moist microclimate.
Already at an altitude of 100 m the species was absent and it was not found on the crater
slopes either. To the contrary, on Madeira, Porto Santo and the Canary islands, 1 found
Lujfia species at an altitude between 400 and 600 m. In the list of Vieira & Pintureau
(1993) only one record of a Psychidae case is reported; the description of a larval case by
Rebel (1940) which was found by Stara mid May at Ponta Dclgada (Sao Miguel), and
which Rebel determined (using only the size as a character!) as Luffia rebeli Walsingham,
1908, an endemic species from the Canary islands.

Phegea 25 ( 1 ) ( 1 .111. 1 997): 21

Fig. 1 ; Stigmella aurelia (Fabricius, 1775), male genitalia

la. Setc Citados (S2o Miguel), larva on Rubus 22. VII. 1994, imago 9. VIII. 1994.

lb. Genitalia drawn after Johansson et al. (1990) for comparison.

On Terceira (Biscoitos) 1 collected larval cases of Luffia on 16 and 17 July 1994, on
Pico (Madalena) on 6 July 1994, on Sao Miguel (Faja de Baixo) from 22 to 26 July 1994
and on Faial (Horta) from 9 to 1 1 July 1994. I obtained adults from all these islands from
15 July 1994 till 7 September 1994. All specimens were females, which started laying
eggs in their larval case immediately after emerging. Two egg clusters from Faial (Horta)
hatched after 28 days, while male specimens were absolutely absent, thus proving the
parthcnogenetic reproduction of this population. The morphology of the female (fig. 2),
especially the merged tarsi, is identical to that of the parthcnogenetic form f.ferchaultella
(Stephens, 1850) of Luffia lapidella (Goeze, 1783), a widespread species in Europe,
including the British isles. It is also the opinion of P. Hattenschwiler (in litt.) that this is
the species on the Azores. The occurrence on the Azores could bc explained by the rather
intensive contacts with the continent after the colonization of the archipelago. The
parthcnogenetic form of L. lapidella, together with an Apterona species which was found

Fhegea 25 (1) (1.111.1997): 22

on the island of Porto Santo', are the only representatives of the family Psychidae on the
northem Macaronesian archipelago.

Fig. 2: Luffia lapidella (Goeze, 1783) ï. ferchaultella (Stephens, 1850), female adult, Madalena (Pico), 8.VII1.1994.

References

Johansson, R.. Nielsen, E.S., van Nieukerken, E.J. & Gustafsson, B., 1990. The Nepticulidae and Opostegidae
(Lepidoptera) ofNorth West Europe. - Fauna Entomologica Scandinavica 23 (2 parts), E.J. Brill, Scandinavian
Science Press Lid.

Rebel, H., 1940. Die Lepidopterenfauna der Azorischen Archipels. — Societas Scientarum Fennica.
Commentationes Biologicae VIII (1): 45.

Vieira, V. & Pintureau, B., 1993. Comparative diversity of Lepidoptera (Insecta) in the islands of the Azores:
revision with new information. — Arquipélago, Life and Marine Sciences 1 IA: 107-1 12.

' About 200 larval cases of Apterona with empty female exuvia, collected by HenderickA and Verkerk on Pico do
Castelo, 200 m, 17 January 1996, probably belong to the parthenogcnctic species Apterona helicoidella (Vallot,
1827).

PhegealS{\){\.\\\.mi): 23

Boekbesprekingen

Emmet, A. M. (Ed.): The Moths and Butterflies of Great Brilain and Ireland. Volume 3 Yponomeutidae -
Elachistidae.

20 X 25,5 cm, 452 p., 9 kleurenplaten, 8 zwartwit-platen, 240 verspreidingskaarten, 109 tekstfiguren. Harley Books,
Martins, Great Horkesley, Colchcstcr, Essex C06 4 AH. England, 1996. gebonden editie £75.00 en paperback editie
£37.50 (ISBN gebonden 0-946589-43-7, paperback 0-946589-56-9).

In het derde deel van deze prachtige reeks worden enkele families van de zogenaamde Microlepidoptera
behandeld, waarvan men niet al teveel determinnertabellen vindt: Yponomeutidae, Epermeniidae,

Schreckenstciniidae, Coleophoridae en Elachistidae. Zoals het in de reeks de gewoonte is, komt er vooraan een
algemeen hoofdstuk over een of ander entomologisch onderwerp. Deze keer is dat “Invasions of Lepidoptera into
the British Isles” door D. Agassiz. Op een reeks kaartjes uit verschillende jaren, kan men de uitbreiding aflezen van
een aantal soorten Lepidoptera.

In het systematisch gedeelte is elke familie op de gebruikelijke manier behandeld. Eerst volgt er wat algemene
informatie over de familie met daarachter een checklist en één of meer determineertabellen tot op de soort. Van elke
soort wordt de wetenschappelijke naam vernield en de referentie naar de oerbeschrijving, alsook een lijstje van de
synoniemen. Het imago wordt duidelijk beschreven. In het stuk over de biologie volgen achtereenvolgens: ei.
voedselplant en rups, pop en vliegtijd. In enkele gevallen wordt de levenswijze van de soort voor het eerst
gepubliceerd. De verspreiding in Groot-Brittannië en Europa worden kort aangegeven; ze wordt visueel voorgesteld
op een verspreidingskaartje.

Bij vele groepen staan tekeningen van de genitalia, de vleugeladering, de kop, de voelspriet e. d. De 8 platen
met tekeningen van de larvezakken van Coleophoridae zijn van de hand van R. Lewington en behoren
waarschijnlijk tot de mooiste ooit gepubliceerd. Ook de 9 kleurenplaten met aquarellen van imago’s zijn door R.
Lewington geschilderd en buitengewoon prachtig.

Het boek eindigt met een uitgebreide literatuurlijst en alfabetische indexen van de behandelde taxa en van de
voedselplanten. Zowel de gebonden als de paperback editie zijn bijzonder keurig uitgegeven. Iedereen die zich voor
de Europese Lepidoptera interesseert, moet deze boeken beslist bezitten. Vooral voor wie zich met
Microlepidoptera bezig houdt, is dit boek een absolute must.

Willy De Prins

De Knijf, G. & Anselin, A.: Een gedocumenteerde Rode lisjt van de libellen van Vlaanderen.

17 X 24 cm, 190 p., 5 kleurenfoto’s. Instituut voor Natuurbehoud, Kliniekstraat 25, 1070 Brussel, gebonden. 1996.
450,- BEF (ISBN 90-403-0061-5).

In dit vierde nummer in de reeks “Mededelingen van het Instituut voor Natuurbehoud” worden de libellen in
Vlaanderen behandeld. Uit deze Rode lijst blijkt dat niet minder dan 60% van de 65 inheemse libellensoorten
bedreigd zijn. De meer dan 25.000 gegevens die als basis dienden voor de huidige studie, werden bijeen gebracht
door de vele medewerkers van de Belgische Libellenwerkgroep Gomphus.

In de algemene inleiding worden het doel en het gebruik van rode lijsten aangegeven en de gebruikte methoden
besproken. Het grootste deel van de publicatie wordt ingenomen door een gedetailleerde bespreking van de
individuele soorten, steeds volgens dezelfde onderwerpen: verwijzing naar detemiineerwerken, verspreiding in
Europa en Vlaanderen, Ecologie (leefgebied, larvenbiotoop, ei-afleg, ei- en larvale ontwikkeling, vliegtijd), status,
bedreigingen en bescherming.

Bij de algemene bespreking volgt een vergelijking met andere organismen, enkele aspecten van de
bescherming van libellen, een bespreking van de meest bedreigde leefgbieden van libellen, het voorkomen van de
Rode iijst-soorten in Vlaanderen en een vergelijking met de Rode lijsten in onze omringende gebieden. Het boek
eindigt met een literatuurlijst, een checklist van de libellen in Vlaanderen, een lijst van de medewerkers en een
alfabetische index.

De publicatie is verlucht met 2 kleurenfoto’s van adulte libellen en 3 biotoopopnamen. Op twee tekeningen
wordt duidelijk gemaakt hoe men door de verschillende aanleg van eenzelfde vijver een libellenvriendelijk biotoop
kan creëren. Op 5 verspreidingskaartjes (5 x 5 km) wordt het voorkomen van de verschillende Rode lijst-
categorieën aangegeven.

Het boek is keurig verzorgd uitgegeven en kan bij het Instituut voor Natuurbehoud t.a.v. de Bibliotheek besteld
worden.

Willy De Prins

Phegea 25 ( 1 ) ( 1 .III. 1 997): 24

A new species of Thyridanthrax from Southern Greece,
Pelopónnisos (Diptera: BombylUdae)

J. Dils & G. Van De Weyer

Samenvatting. Een nieuwe Thyridanthrax-soon uit Zuid-Griekenland, Pelopónnisos (Diptera;
Bombyliidae)

Op de Pelopónnisos werden 109 exemplaren van een nieuwe Thyridanthrax-soorX verzameld die hierna wordt
beschreven.

Résumé. Une nouvelle espèce de Thyridanthrax du sud de la Grèce, Péloponnèse (Diptera: Bombyliidae)
109 exemplaires d’une nouvelle espèce du genre Thyridanthrax furent capturés dans Ie Péloponnèse. Cette
nouvelle espèce est décrile ci-dessous.

Key-words: Thyridanthrax kolokotronis sp. n. - Bombyliidae - Greece.

Dils, J.: Krckelberg 149, B-2940 Stabroek..

Van de Weyer G.: Unolaan 69, B-2620 Hemiksem.

During an early summer expedition from late May to late June 1995, 109 specimens
of an unknown taxon of the genus Thyridanthrax were collected by the first author. A
careful comparison with other Thyridanthrax Osten-Sacken, 1886 and Exoprosopa
Macquart, 1840 material from the Koninklijk Belgisch Instituut voor
Natuurwetenschappen (K.B.I.N.), Brussels and the Instituut voor Systematiek en
Populatiebiologie (Zoölogisch Museum), Amsterdam, (I.T.Z.), the collection of the
Vlaamse Vereniging voor Entomologie (V.V.E.), Antwerpen, the author’s private
collection and the original descriptions of all Thyridanthrax species, revealed that the
specimens belong to a new species. Special attention was paid to the comparison with
Thyridanthrax unctus (Loew, 1869), which also occurs on the Pelopónnisos and
Thyridanthrax agnitionalis (Austen, 1937) described from Israël.

Although the specimens have minute spines on the front leg tibia (a character usually
attributed to the genus Villa Lioy, 1 864), we place them under the genus Thyridanthrax.
The shape of the penis supports such an arrangement.

Thyridanthrax kolokotronis sp. n.

Holotype: d*, Greece, Pelopónnisos, Arkadia, Manthirea, 600 m, 30. V. 1995, in coll. J. Dils.

Paratypes: 72d + 379: 29, Pelopónnisos, Ilia, Pirgos, 100 m, 28. V. 1995; 2<S, Pelopónnisos, Ahaia, Sella, 500 m,
30.V.1995; 43d, Pelopónnisos, Arkadia, Manthirea, 600 m, 30. V. 1995; 49, Pelopónnisos, Arkadia, Manthirea, 600
m, 31. V. 1995; 29, Pelopónnisos, Arkadia, Manthirea, 600 m, 15. VI. 1995; 2lS, Pelopónnisos, Arkadia, Alepohori,
850 m, 15. VI. 1995; 289, Pelopónnisos, Arkadia, Alepohori, 850 m, 15. VI. 1995; l9, Pelopónnisos, Lakonia,
Taygetos Oros, 900-1600 m, 16. VI. 1995.

Paratypes deposited in the collections of J. Dils, K.B.I.N. (Brussels) and I.T.Z. (Amsterdam).

The head, thorax, legs and wings of both sexes are described together, because sexual
dimorphism was only noted in the abdomen.

1. Head: Face bluntly conical; ground colour black; dent in frons (nearly always
round), median between antennae and ocellar tubercle. Clypeus with minute hairs, slate-
grey pollinose. Gena, face, frons and ocellar tubercle with thick erect black hairs, those
on the centre of the face are shorter. Face and lower part of frons sparsely covered with
adjacent reflecting yellowish scales. Occiput clothed with minute black and ochreous
hairs, near the bisection of the eye margin the same scales as on the face and lower frons,
cavity with longer erect fox-red hairs. Antennae, first segment broad with long, second

Phegea 25 (1) (1 .111.1997): 25

segment with shorter bristle-Iike hairs, third segment pear-shaped, bald, with style half as
long as the third segment. Third segment slightly longer than the sum of first and second.

2. Thorax: Mesonotum black-brown, clothed with buff hair, short on dorsum (where
they are mixed with erect black hairs, as long as the third segment of antenna) long on
collar, humeri, notopleuron and post-allar callosity. Upper half of mesopleuron,
pteropleuron and metapleuron buff, hairs longer than antennae, lower half more scarcely
covered with black hairs. Plumula buff, hypopleuron bald. Prostemum, mesostemum and
coxa clothed with long black hairs. Supraalar, intraalar, postalar and scutellar bristles
black. Scutellum ground colour black with brown pattem, long buff hairs and adjacent
black scales.

3. Legs: Black, femur clothed with black scales, fl ventral with black hairs, f2 and B
ventral with hairs and 7 to 10 strong bristles, tl with minute spines, ventral with short
dark-brown hairs, t2 and t3 with strong long bristles, tarsi ventral with minute spines,
claws without pulvilli or thom at the base.

4.1. Abdomen: Male: Ground colour black with adjacent black scales, only first
tergite without adjacent black scales, lateral with erected light-buff hairs reaching the
middle (here sometimes a few black hairs) of the tergite. Second tergite with fine erect
buff and black hairs, sides anterior with buff and posterior with black hairs. T3, T4, T5
with erect black hairs, mixed with a few light-coloured hairs, latera! with black brushes,
larger triangles of white scales on side of T3 than on T4, not reaching the middle of the
tergite. T6 lateral with black and white brush, T6 and T7 black adjacent scales, covered
by a mirror of white scales and scattered white hairs. Stemits black, scarcely clothed with
black hairs and scales. Epipyg, epandrium big, dark brown with scattered erect light and
dark hairs.

4.2. Abdomen: Female: All markings as in the male, with exception of the abdominal
white scaling, triangles, not reaching the middle of the tergites on the sides of T2, T4, T6
and T7. On T3 the white scales are forming a band, nearly covering half the tergite and
only in fresh specimens the band reaches the middle of the tergite. On T6 and T7 black
hairs, instead of white as in the male. In denuded specimens, mostly, the white scales of
T6 and T7 are remaining.

5. Wings: Costa anterior with black spines, ending on thoracle squama, costal hook
and prebasicosta black, well-developed. Veins Cu2 and distal part of r5 light-brown, for
the rest black. Subcostal cell, first basal cell, basal area and squamae filled yellow-brown,
the same colouration along third longitudinal vein and first anal vein. Squamae fringed
with light-buff scales. Dirty brown pattem from apex of r2+r3 across to ml half way
between r-m and the base of r4, where it enters the discoidal cell becoming vague
posteriorly, filling first basal cell and the posterior area of the second basal cell. Anterior
branch of the third vein always hearing an appendix bending basally. Halteres, knobs
ivory-yellow, stalks light-brown with two or three black hairs.

Phegea 25 (1) (1 .111.1997): 26

Figs. 1-5: Male genitalia of paratype of Thyridanthrax kolokotronis ip. n.; Greece, Arkadia, Alepohóri, 850 m,
15.VIII.1995, leg. etcoll. J. Dils, (Prep. 2502 JGC); 1. Genitalia in lateral view, 2. Tegumen, 3. Valva, 4. Aedeagus
in ventral view, 5. Aedeagus in dorsal view.

6. Measurements:

Total length : S from 9.2 mm to 13.1 mm, $ from 9.0 mm to 10.7 mm.
Total width: S from 20.5 mm to 24.6 mm, j from 20.3 mm to 30.6 mm.
Wing length: from 9.79 to 1 1.32 mm, 9 from 9.64 mm to 1 1.63 mm.

Phegea 25 (1) (1. III. 1997): 27

Plate 1

P/jegea 25 (1) (1.111,1997); 28

Diagnostic characters

Thyridanthrax kolokotronis sp. n. resembles Thyridanthrax agnitionalis (Austen,
1937) and Thyridanthrax unctus (Loew, 1869). Main differences are:

with Thyridanthrax agnitionalis {Austen, 1937)

• Head: the third segment of the antennae are conical. The colouration of the first and
second segments is black above and cinnamon below.

• Thorax: metapleural fan white.

• Abdomen: sides of first tergite white, no white mirror at extremity of abdomen,
with Thyridanthrax unctus (Loew, 1 869)

• Head: edge of mouth and first two segments of antennae ground colour yellow.

• Thorax: hairs on upper half more white, white scales near wing base, pleurae light
clothed, plumula white.

• Legs: yellow-brown.

• Wings: costal hook light-brown, prebasicosta with white scales.

The genitalia of Exoprosopa telamon (Loew, 1869), figured by Engel (1932-1937),
bear a striking resemblance to those of Thyridanthrax kolokotronis sp. n. They are
considered remarkable for their structure - “höchst eigenartig gebaut”! However, the
extemal morphology of both species is quite different.

Adaptation of the Thyridanthrax key in Engel (1932-1937)

We suggest to adapt the key on page 526 (number 20) by adding the following:

20. A) Flügel ohne schwarzliche Flecken an der Queradem.

Die f beim S und $ f fast schwarz. Abdomen beim S mit ausgesprochen weissen

Spiegel an 6. und 7. Tergite und $ kolokotronis Dils & Van de Weyer.

B) Flügel mit schwarzliche Flecken an der Queradem.

-Schwarzliche Flecken liegen an S und $ stigmulus Klug.

-Ausser den bei stigmulus genannten Flecken <S und $ irrorellus Klug.

Behaviour

The adults visit flowers, especially Asteraceae (Compositae), in arid places as well as
in flowery meadows and grassy places in orchards. They sit with open wings, with the
white mirror of the males always conspieuous.

Legend of plate 1:

Thyridanthrax kolokotronis sp. n.

1. Paratype c?, Greece, Pelopónnisos, Arkadia, Manthirea, 600 m, 30.V.1995.

2. Paratype y. Greece, Pelopónnisos, Lakonia, Mt. Taygetos, 16.V1.1995.

3. Same as 1, enlarged, abdomen showing white mirror.

4. Same as 2, enlarged, abdomen showing white pattem.

5. Holotype -T lateral view, Greece, Pelopónnisos, Arkadia, Manthirea, 600 m, 31.V.1995.

6. Same as 1, detail of head.

Phegea 25 (1) (1.111.1997): 29

Etymology

The species is named after Theodoros Kolokotronis, a Greek leader, bom in the
village Dimitsana on the Pelopónnisos, in the province of Arkadia, where most of the
flies where found.

Acknowledgements

We wish to thank the following persons and museums for their kind co-operation:
Mr. L. CrevecoEur and Mr. W. De Prins for taking the photographs, Mr. J. G. Coutsis for
making the drawings of the genitalia, Mr. W. De Prins, Mr. D. van der Poorten and Dr.
T. W. Tolman for critical comments on the manuscript, Dr. P. Grootaert (Koninklijk
Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen), Dr. J. P. Duffels (Instituut voor
Systematiek en Populatiebiologie, Amsterdam) for allowing access to the collections.

References

Austen, E. E., 1937. Bombyliidae of Palestine. — The Tmstees of the British Museum (N. H.). London. 1 88 pp.
Engel. E. O., 1932-1937. Bombyliidae. — In: Lindner (Hrsg.); Die Fliegen der palaörkischen Region Bd. IV (3);
1-619.

Fran^ois, F., 1972. Révision taxonomique des Bombyliidae du Senegal (2ième partie). —

Buil. Inst.r.Soc.Sci. nat. Belg. 1972 (48): 1-31.

Huil, F. M.. 1973. Bee flies of the world. The genera of the family Bombyliidae. Smithsonian Institution Press.
Washington. 687 pp.

Soos. A. & Papp, L., 1989. Catalogue of Palaearctic Diptera. Volume 6, Hungarian Natural History Museum,
Zoological Department, Budapest, Hungary.

Zaitsev, V. F., 1988. Bombyliidae. In: Bei-Bienko, G. Y. (Ed.). Keys to the insects of the European part of the
USSR. V part 1 . (English translation). Amerind publishing comp. P.V.T. Ltd. New Dehli.

Phegea 25 (1) (1. III. 1997); 30

Geometridae of Turkey 6. Description of a new
species from eastern Turkey in the genus Scotopteryx
Hübner (Lepidoptera: Geometridae)

Alex Riemis

Samenvatting; Geometridae uit Turkije 6. Beschrijving van een nieuwe soort in het genus Scotopteryx
Hübner (Lepidoptera; Geometridae).

Uit Noordoost-Turkije wordt een nieuwe soort beschreven in het genus Scotopteryx Hübner; Scotopteryx diana

sp. n..

Résumé: Geometridae de Ia Turquie 6. Description d’une nouvelle espèce du genre Scotopteryx Hübner
en provenance de Turquie oriëntale (Lepidoptera; Geometridae).

Une nouvelle espèce capturée dans 1’est de la Turquie, est décrite; Scotopteryx diana sp. n.

Key words: Scotopteryx diana sp. n. - Turkey.

Riemis, A.; Rerum Novarumlaan 41, B-2300 Turnhout, Belgium.

Introduction

In his distribution list of the Geometridae of the USSR, Viidalepp (1977) mentions
Scotopteryx alpherakii (Erschov, 1 877) from the Caucasus and Transcaucasia. Vardikjan
(1985) mentions the species from Armenia. As an extension of this distribution range, 1
found S. alpherakii in the provinces Erzurum, Gümü§hane and Artvin in the north-east of
Turkey (Riemis 1996).

Scotopteryx nebulata (Bang-Haas, 1907) is another Turkish species related to S.
alpherakii. Bang-Haas described this species after one male collected in 1907 in Aintab.
The present-day name of Aintab is Gaziantep, hence this species has to be added to the
list of Turkish Geometridae.

Willy De Prins collected some Scotopteryx specimens, which correspond in every
respect to the description of Scotopteryx nebulata, in the following localities in the
Taurus mountains:

Nigde, Aladaglari, W. side, 15 km S.E. of Camardi, 1900 m, Emli Bogazi;

31.VII.1995: 9 ex.,

Nigde, Aladaglari, 1600 m, Demirkazik köy, 24/25.VII.1994: 1 ex.

Unfortunately, all these specimens are males, so the female remains unknown.

On 22 July 1993, I collected 4 specimens of a Scotopteryx species in my moth trap
placed on the Kop Dag, Bayburt. This species, belonging to the alpherakii group, differs
in such a way from all other species of that group, that a description of it as a new species
is justified. I name this species Scotopteryx diana sp. n.

Scotopteryx diana sp. n.

Holotype (5', Turkey, Bayburt, Kopdagi Gc9idi, West side, 2400-2600 m,
22.VII.1993, leg. A. Riemis, deposited in the Instituut voor Systematiek en
Populatiebiologie (Zoölogisch Museum), Amsterdam; paratypes, same data as
holotype, coll. A. Riemis.

Description. Male: mean forewing length: 18.30 mm (min. 17.40 mm, max. 18.90
mm). Antennae bipectinate.

Upperside forewing: groundcolour ochreous-yellow. Postmedian, antemedian,
subbasal and subterminal fasciae are heavily dentate and are greyish-white. Terminal area
outside of the postmedian fascia darker than ground colour. Black discal spot surrounded
by a pale grey circle. Area between antemedian and postmedian fasciae with a kidney-
shape figure at dorsum.

Phegea 25 (1) (1 .111.1997): 31

Plate 1

/"/!eg6'a25(l)(l.I!I.1997):32

Fig. 1.: Scotopteryx diana sp. n., paratype, male genitalia; Turicey, Bayburt, Kopdagi Ge^idi Westside, 2400-2600
m, 22.VII.1993, leg. etcoll. A. Riemis. (Gen. prep. AR873).

Upperside hindwing: basal area very pale ochreous. Terminal area outside the
whitish postmedian fascia slightly darker. Discal spot absent.

Underside forewing: unicolorous pale ochreous-yellow at area basad to postmedian
fascia. Terminal area outside the postmedian fascia slightly darker. Only the subterminal
fascia is slightly visible. Discal spot present.

Underside hindwing: slightly paler as basal part of underside forewing. Discal spot
present. Without further distinct markings.

Female: unknown.

Male genitalia: the aedeagus (fig. 1) is different in form from that of S. nebulata (fig.
2). It is different ffom that of S. alpherakii in the comuti of the aedeagus (fig. 3). The
most obvious differences with the two other related species can be found in the form of
the juxta and the gnathos.

Legend of plate 1

Figs. 1-3 (upperside), 10-12 (underside): Scotopteryx diana sp. n. paratypes, Tuikey, Bayburt, Kopdagi Gepidi,
Westside, 2400-2600 m, 22.V11.1993, leg. et coll. A. Riemis.

Figs. 4-6 (upperside), 13-15 (underside): Scotopteryx alpherakii (Erschov, 1877), Turkey, Artvin, Kalkar Daglan,
30 km SW Sangöl, Yaylalar, 2000 m, 1 5/1 8.VII. 1991, leg. et coll. A. Riemis.

Figs. 7-9 (upperside), 16-18 (underside): Scotopteryx nebulata (Bang-Haas, 1907), Turkey, Nigde, Aladaglan,
Westside, 15 km SE Camardi, 1900 m, 31. Vil. 1995, leg. W. De Prins, coll. A. Riemis.

Phegea 25 (1) (1.III.1997): 33

Figs. 2-3: Male genitalia of 2. Scotopteryx nebulata Bang-Haas, Turkey, Nigde, Aladaglan Westside, 15 km SE
Camardi, Emli Bogazi, 1900 m, 31. VII. 1995, leg. W. De Prins coll. A. Riemis (Gen. Prep. AR1021); 3. Scotopteryx
alpherakii Erschov, Turkey, Artvin, Kalkar Daglan, 30 km SW Sangöl, 2000 m, 15-18. VII. 1991, leg. et coll. A.
Riemis (Gen. Prep. AR166).

Scotopteryx diana sp. n. can easily be distinguished from the related species S.
alpherakii and S. nebulata by its much paler groundcolour, the form of the postmedian
fascia, and the kidney-shaped pattem at the dorsum of upperside forewing.

Distribution: So far known only from the type-locality.

Etymology: Scotopteryx diana sp. n. is named after my daughter Diana, as a
gratitude for her help, her never-ending support and encouragements with my field work.

Acknowledgements

I wish to express my thanks to Willy De Prins, Antwerpen, for his regular collecting
activities of Geometridae during his entomological expeditions in Turkey. I am also very
grateful to him for the drawings of the genitalia and some practical advice.

References

Bang-Haas, O., 1907. Neue oder wenig bekannte Palearktische Macro-lepidopteren. — Dt.ent.Z.Iris 20: 82-83.
Riemis, A., 1996. Geometridae of Turkey 5. Data on 38 new Turkish Geometridae species. — Phegea 24; 83-87.
Vardikjan, S. A., 1985. Atlas of the genital apparatus of Armenian Geometridae. An.Arm.SSR Press, Erevan.
Viidalepp, J., 1977. A list of the Geometridae of the USSR. — Ent.Obozr. 56: 564-576. (In Russian).

Phegea 25 ( 1 ) ( 1 .111. 1 997): 34

Review of the distribution of the Balkan endemic
Polyommatus (Agrodiaetus) aroaniensis (Lepidoptera:
Lycaenidae), with notes on its sympatry with related
species

Zdravko Kolev & Dirk van der Poorten

Summary. All available data on the distribution and biology of the Balkan endemic Polyommatus
aroaniensis (Brown, 1976) is reviewed. With the addition of previously unpublished records from ex-Yugoslav
Macedonia and Southwest and central-East Bulgaria, it is shown that the range of this species may extend
much farther north- and eastward than previously believed.

Samenvatting. De verspreiding van de Balkan endeem Polyommatus (Agrodiaetus) aroaniensis
(Lepidoptera; Lycaenidae) met gegevens over het sympatrisch voorkomen met verwante soorten.

Alle bekende gegevens over de verspreiding en de biologie van de voor de Balkan endemische Polyommatus
aroaniensis (Brown, 1976) worden opgesomd. De soort wordt nieuw vermeld uit ex*Joegoslavisch Macedonië.
Samen met aanvullende gegevens uit Zuidwest- en Oost-Bulgarije blijkt het verspreidingsgebied zich hierdoor
verder naar het noorden en oosten uit te strekken dan tot nu toe werd aangenomen.

Résumé. La répartition de l’endémique balkanique Polyommatus (Agrodiaetus) aroaniensis (Lepidoptera:
Lycaenidae) et données sur la sympatrie avec des espèces voisines.

Toutes les données publiées sur la répartition et la biologie de l’espèce endémique balkanique Polyommatus
aroaniensis (Brown, 1976) sont énumérées. L’espèce est mentionnée pour la première fois de la Macédoine
ex-yougoslave. Avec de nouvelles données du sud-ouest et de 1’est de la Bulgarie 1’aire de répartition de cette
espèce semble s’étendre plus vers Ie nord et 1’est que l’on ne 1’a supposé jusqu’i présent.

Key words: Lycaenidae - Polyommatus - Agrodiaetus - aroaniensis - distribution - Balkans - ecology.
Kolev, Z.: Department of Ecology and Systematics, University of Helsinki, FIN-00014 Helsinki, Finland.
(kolev@cc.helsinki.fi).

van der Poorten. D.: Lanteemhofstraat 26, B-2140 Antwerpen.

Introduction

The so-called anomalous blues, or the monomorphic Agrodiaetus, are a
taxonomically problematic group in which both males and females are brown on the
upperside. The taxa often resemble each other very much, but are usually separable on
features of their morphology, anatomy, karyology or ecology. Most species of this
complex are endemic to relatively small areas in South Europe and the Near East, and a
large fraction of them have been described only in the last few decades.

In Europe, these lycaenids are best represented on the Balkan Peninsula, where five
species are currently known to occur. Often two or three of them may be found flying in
sympatry retaining their individual characteristics, a circumstance which confirms their
separation at species level.

Taxonomie history of Polyommatus aroaniensis
Until about 20 years ago, only tv/o species of this group were known from the
Balkans: P. (A.) admetus (Esper, [1783]) and P. (A.) ripartii (Freyer, 1830). Coutsis
(1972) for the first time attracted attention to a population of ripartii” on Mt. Chelmos
in Southern Grcece, noting that in about half of all specimens the white streak on the
hindwing underside, always present in ripartii, was completely absent. Brown (1976a)
wrote about these same butterflies from Chelmos as “an unrecognized Agrodiaetus sp.
similar to and often sympatrie with ripartii [pelopi] in Greece”. It was described as
Agrodiaetus alcestis aroaniensis, type-locality Mt. Chelmos (Brown 1976b). However,
Coutsis (1978) found this taxon to be considerably different morphologically from P. (A.)
alcestis (Zemy, 1932) from Lebanon and Central Turkey. Because of this and of the

Phegea 25 (1) (1.111.1997): 35

lower chromosome number (n = 15-16 as opposed to n = 19-21 in alcestis), aroaniensis
was elevated to species rank (Brown & Coutsis 1978).

Apart from the chromosome number, typical aroaniensis are characterized by the
following characters. The hindwing underside is medium coffec-brown with well
pcrceptible reddish hue and without darker marks along the margin. The postdiscal spots
on hindwing tcnd to bc small (a few are oftcn absent) and are displaced more basad than
in most other species of the group. A white stripe on the hindwing underside is present in
about 50-60% of all specimens in a population, while in the rest it is either completely
absent or sometimes indicated by a weak suffusion of whitish scales. The male genitalia
are relatively large compared to the size of the butterfly: valva around 3.0-3. 1 mm long
(fig. 10).

Figs. 1-9; Polyommatus (Agrodiaetus) aroaniensis (Brown, 1976); 1. c? ex-Yugoslav Macedonia, near Prilcp, 1000
m. 29, VI. 1989, leg. J. Dils; 2. 9 ex-Yugoslav Macedonia, Pctrina Planina, 1850 m, 21. VII. 1981, leg. D. van der
Poorten; 3. 'S Grccce, Achaia, Kalavrita, 750 m, 7.VII.1985, leg. D. van der Poorten; 4. ^ Greece, Drama. N.
Phalakron, 1600 m, 3.VII.1984, leg, D. van der Poorten; 5. d*, same data as fig. 4; 6. d‘ Greece, Achaia, Chelmos,
1700 m, 16. Vil. 1984, leg. D. van der Poorten; 7. d* Bulgaria, Balkan Mts., Karandila reserve above Sliven, 1000 m,
4.V11I.1996. leg. Z. Kolev; 8. 9 SW. Bulgaria, S. Pirin Mts., 2 km E of Paril village, 850-950 m. 30.VI.1994, leg.
Z. Kolev; 9. Greece, Achaia, Chelmos, 600 m. 6.VII.1979, leg. D. van der Poorten.

Phegea 25 ( 1 ) (1 .III. 1 997): 36

Fig. 10: Polyommatus (Agrodiaetus) aroaniensis (Brown, 1976), male genitalia, Bulgaria, Balkan Mts., Karandila
Res. Sliven town, 1000 m, 4.VI11.1996 (Prep. 2851 JGC).

Reported distribution and larval host-plant

Polyommatus aroaniensis is a mountain species found in dry flowery glades and
meadows at altitudes between 500 and 1600 m, and occasionally higher. Until a few years
ago it was only known from Greece, mainly the Southern and central regions: Mt.
Chelmos, Mt. Smolikas, Mt. Pamassos, Mt. Tymphristos (Brown 1976b, Wakeham-
Dawson & Spurdens 1994), but also in the north: Mt. Triklario (Coutsis, pers. comm.),
and the mountains of the Drama district (Browri 1976b, van der Poorten 1982). Tolman
(1995) reported that the larval host-plant of aroaniensis on Mt. Chelmos is Onobrychis
arenaria (Kit) DC., and noted an interesting ecological fact conceming the three brown
Agrodiaetus sympatric there {admetus, pelopi, and aroaniensis). He found that they all
used the same plant species, but "the larvae of these three species were never found
within the same colony of their common host-plant" (Tolman, l.c.: 1 15).

Recently the species was found on Mt. Alibotush in SW Bulgaria, where it is
sympatric with P. (A.) nephohiptamenos (Brown & Coutsis, 1978), another Balkan
endemic of the same complex (Kolev 1994). The record was based on a single male with
a white stripe on the underside. The first author revisited the locality in early July 1994
and managed to find some more males, of which half lacked the white stripe. The
population was restricted to flowery places on the steep south-facing calcareous slope
"Koynara" in the Hambar-Dere valley, at 1500-1600 m.

Phegea 25 (1) (1 .III. 1997): 37

Fig. 11: Map of the Balkan Peninsula showing the currently known localities of Polyommatus (Agrodiaetus)
aroaniensis (Brown, 1976).

New localities of aroaniensis

During the same 1994 trip a second population of aroaniensis was found adjacent to
the Alibotush on the southemmost flanks of Mt. Pirin, east of Paril village. The biotope
was very different from the flowery glades in which the species was found on Mt.
Alibotush, and apparently also in Greece (Brown 1976b). It comprised eroded stony
slopes with extremely sparse low vegetation, at 900-950 m. There, only one male and
one female were collected. P. admetus was abundant there, but concentrated without
exception in the sheltered gulleys on the slopes with more vegetation. Some of the other
species flying there were Pieris ergane (Geyer, [1827]), Euchloe penia (Freyer, [1851])
gen. aest., Pseudochazara orestes De Prins & van der Poorten, 1981, Satyrus ferula
(Fabricius, 1793), and Hipparchia senthes (Fruhstorfer, 1908).

A few years ago, aroaniensis was also found in ex-Yugoslav Macedonia (close to the
Greek border): 1$ on Petrina Planina, 1850 m, 21. VII. 1981, leg. D. van der Poorten and
16' near Prilep, llOOm, 29.VI.1989, leg. J. Dils. In the first locality the species was
accompanied by Polyommatus (Agrodiaetus) pelopi (Brown, 1976), and in the second

Phegea 25 (1) (1.III.1997): 38

one by Euchloe penia, P. (A.) pelopi and Pseudochazara cingovskii Cross, 1973. This is
the first record of aroaniensis for this country.

Conclusion

Apparently, P. aroaniensis is confined in its distribution to the Balkan peninsula.
However, the new data presented here show that, while its range in Greece is rather well
understood, very little is known about the northem limit of distribution, in Macedonia
and Bulgaria, and possibly also in eastem Albania.

It appears that there is hardly any locality where P. aroaniensis is not sympatric with
at least one other species of its complex. Contrary to popular belief (see e. g. Wakeham-
Dawson & Spurdens 1994), P. aroaniensis is usually easy to distinguish in the field from
the other relatives it may be flying with: P. admetus, P. pelopi, and P. nephohiptamenos.

The constancy of the morphological features of these taxa relative to each other,
combined with differences in their chromosome numbers and such distributions which
result in partial sympatry, is a good, albeit arguably indirect, indication of their
reproductive isolation at specific level. This seems to be corroborated by the so far unique
evidence (Tolman 1995, see above) which suggests that in a state of sympatry P.
aroaniensis, P. pelopi, and P. admetus on Mt. Chelmos differ in their microhabitat
preferences for oviposition on the same plant species, thus obviously reducing
competition for their common larval food source. Apparently, this interesting system of
related taxa in the Balkans has much to offer for population, genetical, and evolutionary
studies.

In early August 1996, the first author and Mr. Bart Vanholder (Haaltert, Belgium)
found aroaniensis in Stara Planina (Balkan Mts.) above Sliven town, in the highest part
of the national park "Karandila". This is by far the northeastemmost known locality of the
species, suggesting that aroaniensis may have an even wider distribution to the north in
the central part of the Balkans. Remarkably, none of the ten males or the single female
found had a white stripe, and only in three males was there a very vague whitish
suffusion in the discal area of the hindwing.

The very localized population was found in the highest part of the area (at 1000 m),
in a glade bordering a forest dominated by Fagus sylvatica moesiaca (K. Maly) Hyelmq.
and Quercus dalechampii Ten. The vegetation in the glade was low and sun-dried, with
hardly any flowers left. AU individuals were collected sitting on, or flying around, the
inconspicuous flowers of an unidentified odourless, silvery-grey plant of the Labiatae. On
the same site a single specimen of P. (A.) admetus was found. Other characteristic
butterfly species were Pieris krueperi Staudinger, 1860, Melanargia larissa (Geyer,
[1827]), Satyrus ferula (Fabricius, 1793), Hipparchia syriaca (Staudinger, 1871),
Plebeius sephirus sephirus (Frivaldsky, 1835), Polyommatus dorylas ([Denis &
Schiffermüller], 1775), Pyrgus cinarae (Rambur, [1839]), and Hesperia comma
(Linnaeus, 1758).

Acknowledgments

Thanks to Messrs. John G. Coutsis (Athens, Greece), Bart Vanholder (Haaltert,
Belgium), and Willy De Prins (Antwerpen, Belgium), for communicating important
information and views.

References

Brown, J., 1976a. On two previously undescribed subspecies of Lycaenidae (Lepidoptera) from Greece. — Ent.Ber.,
Amst. 36; 46-47.

Phegea 25 (1) (1. III. 1997): 39

Brown, J., 1976b. Notes regarding previously undescribed European taxa of the genera Agrodiaetus Hübner, 1822
and Polyommatus Kluk, 1801 (Lep., Lycaenidae). — Entomologist’s Gaz. 27: 77-90.

Brown, J. & Coutsis, J. G., 1978. Two newly discovered Lycaenid butterflies (Lepidoptera: Lycaenidae) from
Greece, with notes on allied species. — Entomologist’s Gaz. 29: 201-213.

Coutsis, J. G., 1972. List of Grecian butterflies: additional records 1969-1971. — Entomologist's Ree. J. Var. 84:
145-151.

Coutsis, J. G., 1978. List of Grecian butterflies: additions and corrections. — Entomologist's Ree. J. Var. 90:
137-140.

Kolev, Z., 1994. Two Polyommatus (Agrodiaetus) species new to Bulgaria, with notes on the related Bulgarian taxa
(Lepidoptera: Lycaenidae). — Phegea 22: 61-71.

Poorten, D. van der, 1982. Interessante dagvlinderwaamemingen in Griekenland, Juli 1981. — Phegea 10: 77-87.

Tolman, T. W., 1995. Conceming the biology and conservation of Polyommatus (Agrodiaetus) iphigenia (Herrich-
Schaffer, [1847]) in Greece (Lepidoptera: Lycaenidae). — Phegea 23: 113-117.

Wakeham-Dawson, A. & Spurdens, P., 1994. Anomalous blue butterflies of the genus Agrodiaetus Hübner
(Lepidoptera: Lycaenidae) in Southern Greece. — Entomologist's Gaz. 45: 13-20.

Inhoud:

Asselbergs, J. E. F.: Scoparia conicella confirmed for the Belgian fauna (Lepidoptera:

Pyralidae, Scopariinae) 7

Bonte, D.: Het voorkomen van Hyles euphorbiae, Aricia agestis, Hipparchia semele en
Issoria lathonia in het duingebied van de Vlaamse Westkust in 1996 (Lepidoptera).. 1
Dils, J. & Van De Weyer, G.: A new species of Thyridanthrax from Southern Greece,

Pelopónnisos (Diptera; Bombyliidae) 25

Henderickx, H.: Stigmella aurelia en Luffia lapidella f. ferchaultella, new species for the

Azores (Lepidoptera: Nepticulidae, Psychidae) 21

Kolev, Z. & van der Poorten, D.: Review of the distribution of the Balkan endemic
Polyommatus (Agrodiaetus) aroaniensis (Lepidoptera: Lycaenidae), with notes on its

sympatry with related species 35

Riemis, A.: Geometridae of Turkey 6. Description of a new species from eastem Turkey

in the genus Scotopteryx Hübner (Lepidoptera: Geometridae) 3 1

Van de Vijver, W.: Een merkwaardige copulatie 20

Wamotte, C. & De Prins, W.: Discestra salicorniae stat. rev. (Lepidoptera: Noctuidae) 1 1
Boekbesprekingen 6, 24

verantw. uitg.: W. De Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - Tel; 0032-3-322.02.35

Phegea 25 (1 ) (1 .111.1997): 40

driemaandelijks tijdschrift van de

VLAAMSE VERENIGING VOOR ENTOMOLOGIE

Afgiftekantoor Antwerpen X ISSN 0771-5277

Redactie; Dr. J.-P. Borie (Compiègne, France), T. Garrevoet (Antwerpen), B. Goater (Chandlers Ford, England),
Dr. K. Maes (Gent), Dr. K. Martens (Brussel), Dr. Y. P. Nekrutenko (Kiev), A. Olivier (Antwerpen), H. van
Oorschot (Amsterdam), D. van der Poorten (Antwerpen), W. O. De Prins (Antwerpen).

Redactie-adres: W. O. De Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - e-mail; wdprins(o)innet.be.

J^rgang 25, nummer 2

1 ju;

MC2

I juni 1997

Trekvlinders in 1996, dertiende jaarverslag IDFJARY
(Lepidoptera) I g ( 2004

Bart Vanholder

harvard

Résumé. Lépidoptères migrateurs en 1996 (treizième rapport) (Lepidoptera) UNIVERSITY
Rapport sur les migrateurs observés en Belgique en 1996. Nous donnons un tableau avec 1’information sur les
migrateurs par decade.

Abstract. Migrant Lepidoptera in 1996, thirtheenth annual report (Lepidoptera)

Report on migrants observed in Belgium in 1996. We added a table with all information on Belgian migrants
and vagrants per decade.

Key words: Migrating Lepidoptera - Belgium.

Vanholder, B.; Droeskouter 33, B-9450 Haaltert. e-mail: bvholder@innet.be

Inleiding

In totaal leverden 156 medewerkers gegevens in via 101 vaste medewerkers. Er
dienden zich 49 nieuwelingen aan. In totaal 48 mensen hadden waarnemingen van
nachtvlinders. Er blijft een tekort bestaan aan medewerkers die observaties van
Microlepidoptera doorgeven. Hoewel we de weerkundige zomer van 1995 niet konden
evenaren, werd 1996 toch een erg uitzonderlijk migratiejaar voor enkele soorten. Zeeuws-
Vlaamse en Noord-Franse waarnemingen zijn dit jaar weer in het verslag en de tabellen
en histogrammen verwerkt. Om het aantal strikt Belgische waarnemingen te kennen
volstaat het de aantallen die bij elke soort onder Z.VL. en Fra. vermeld staan in
mindering te brengen op het totaal aangegeven in tabel 1 en 2. De naamgeving en
systematiek werd gevolgd naar de nieuwe Europese checklist (Karsholt & Razowski
1996)

Klimatologisch overzicht van 1996

De winter 1995-1996 was de koudste sinds 1986. Van november tot april daalde het
kwik onder het nulpunt gedurende 83 nachten (gemiddeld slechts 53). Toch moet men de
winterkoude enigszins relativeren, de wintermaanden telden 10 winterdagen, dit is net het
gemiddelde. In de koudste nacht vroor het slechts -8.3 °C. Er is dus nooit sprake geweest
van Siberische koude. De winter was bovendien zeer droog. Door voomoemde
weersomstandigheden werd het overwinteren van enkele trek vlindersoorten niet
onmogelijk gemaakt. Vroege waarnemingen tot half maart kunnen aan overwinteraars
toegeschreven worden. Tijdens de lente kregen we een eerste evidentie van

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997): 41

meteorologische omstandigheden geschikt voor migratie tussen 19 en 24 maart (zie
tabel 1); een depressie ten westen van Frankrijk stuurde ons maritieme luchtstromingen
van zuidelijke oorsprong. In deze dagen bereikten, wellicht niet toevallig, ons de eerste
echte trekvlinders: Vanessa atalanta en Agrotis ipsilon. April was abnormaal warm met
een uitzonderlijk hoog aantal uren zonneschijn. Dit had als gevolg dat de overwinterende
soorten als Nymphalis antiopa en N. polychloros zich alom lieten opmerken. Er was een
tweede ideale situatie voor migratie tussen 17 en 27 april (zie tabel 2) , met een depressie
ten zuiden van IJsland, die zich later verplaatste naar het westen van de Britse eilanden en
tropische maritieme luchtstromingen over ons land bracht. In deze periode kwam de
migratie reeds goed op gang, met Plutella xylostella, Nomophila noctuella,
Macroglossum stellatarum, Vanessa cardui, Autographa gamma en een toename van V.
atalanta en A. ipsilon. Met deze warme temperaturen verschenen uitzonderlijk vroeg
Issoria lathonia, Macdunnoughia confusa en Mythimna albipuncta (april!). In schril
contrast hiermee stond mei met een uitzonderlijk tekort aan zonneschijn, abnormaal lage
temperaturen en dus ook weinig vlinderwaamemingen. Pas op het einde van de maand
kenden we het begin van echt migratieweer. Op 30 en 31 mei (zie tabel 3) zorgde een
depressie voor maritieme zuidelijke luchtstromingen. In het begin van juni werd ons weer
beïnvloed door een depressie in de buurt van IJsland die warm en droog weer bracht.
Vooral na 5 juni werd het tropisch warm. We maakten de start mee van een zeer
uitzonderlijke migratie van V. cardui en hoge aantallen A. gamma en P. xylostella alsook
soorten als V. atalanta, N. noctuella, M. stellatarum, Colias croceus, C. hyale, A. ipsilon
en een vroeg exemplaar van Heliothis peltigera. Tijdens juli en augustus waren er weinig
of geen luchtstromingen van tropische oorsprong. Alleen continentale luchtstromingen
zorgden af en toe voor hogere temperaturen. In augustus eindigde plots één van de
langste droogteperioden die ons land ooit kende. Augustus werd de natste maand ooit
gemeten te Ukkel met 231 mm regen. Deze stortvloed viel bijna geheel op 4 dagen: 12,
24, 28 en 29 augustus. Na 27 augustus steeg de temperatuur nog slechts 3 dagen boven de
20°C. De voor migranten of hun nakomelingen zo belangrijke maand september werd
voor de dertiende maal na elkaar te koud. We zagen tijdens deze maand, en dit is wel
bijzonder vermeldenswaardig, zelfs lagere aantallen trekvlinders dan gedurende de
maanden juni, juli of augustus. Een normale oktobermaand kon evenmin de situatie
redden. Enkel het massaal voorkomen van hier opgegroeide N. noctuella vormde een
uitzondering. De erop volgende koude winter vormde een uitdaging voor de migranten
die hier probeerden te overwinteren.

Medewerkers aan het verslag 1996

Y. Adams, A. Artoisenet, Y. Baptiste, H. Bastiaens, M. Bauduin, S. Bedoret, R. Beemaert, D. Beyen, E. Bogaert, F.
Bolland, D. Bonte, S. Brinckman, C. Bruggeman, L. Bruneel, Dhr. Buysse, M. Capello, J. Chapelle, J. Clepp>e, P. Cluck,
F. Coenen, R. Dall’Asta, D. D’Hert, J. De Bakker, R. De Block, A De Boer, S. De Bruycker, C. De Caluwe, H. De
Decker, NWG De Gavers, A. De Graeve, W. De Prins, R. De Spiegeleire, A. De Turck, A. De Vreese, B. De Vreese, M.
De Vrieze, T. De Witte, R. Debniyne, C. Develter, L. Dufraing, S. Dupont, P. Durinck, G. Evrard, M. Faquaet, C.
Fregat, Mr.Galopin, T. Garrevoet, M. Gillard, Gilbert Glabeke, Gerrit Glabeke, Gerqan Glabeke, E. Gonissen, C.
Goossens, J. Gorissen, J. Grimonprez, D. Gryflfroy, R. Guinez, A. Havrenne, G. Himschoot, B. Hoeymans, P.
Hollebosch, G. Hooft, I. Hoste, M. Houyez, Fam. K. Janssens, F. Jonckheere, H. Kinders, B. Kindts, H. Laget, M.
Lambert, A. Laudelout, V. Lefeber, A. Leman, A. Leveque, P. Lighezzolo, R. Litt, T. Maertens, B. Maes, D. Maes, T.
Maréchal, L. Merveillie, B. Misonne, M. Naessens , G. Naessens, H. Nagel, Dhr. Noens, B. Notebaert, R. Nyst, G.
Pierloot, R. Pletinck, G. Prang,, W. Prinsen, F. Ramaut, G. Rappé, J.L. Renneson, C. Riemslag, J. Rijnders,, L. Rosé, R.
Seiller, D. Sierens, T. Sierens, W. Slosse, P. Smessacrt, S. Smets, A. Soete, B. Soyez, J. Sponselee, R. Spronck, S.
Spruytte, E. Stassart, D. Stroobants, F. Sueur, E. Taelman, H. Tessely, G. Thoné, W. Troukens, E. Van Aelst, E. Van
Cappellen, D. Van De Keere, F. Van De Keeie, O. Van De Kerckhove, W. Vandemaele, G. Van De Poel, M. Van
Haecke, W. Vandenbranden, Bert Van Holder, G. Van Hoorebeke, J. Van Kerschaever, S. Van Landschoot, R. Van
Moerkerke, M. Van Moerkerke, M. Van Opstaele, J. Van Opstaele, C. Van Steenwinkel, F. Vandenbossche, O.
Vandenbossche, Bart Vanholder, A. Verboven, G. Vejjans, F. Verloove, E. Vermandel, H. Vermersch, L. Verroken , C.
Verscheure, F. Verselder, K. Verstraeten, J. Vervaecke, T. Verwaest, P. Virlet, F. Waltenis, A. Wieland, G. Wieme, B.
Willockx, S. Wullaert, L. Yde, M. Zwertvaegher.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 42

Figuur 1: Afwijking van de gemiddelde temperaturen per pentade te Ukkel t.o.v. het normale. Normale afwijking =
0°C.

Trekvlinders

Plutella xylostella (Linnaeus, 1758)

Op 21 april werden 14 exemplaren gezien op 4 plaatsen. Tot het einde van de maand
kwamen nog meer vlinders voor. Opvallend is het gelijktijdig voorkomen van enkele
andere migranten: Nomophila noctuella, samen met stijgende aantallen M. stellatarum, A.
ipsilon, V. atalanta, V. cardui en A. gamma. De tropische luchtmassa’s die ons land
tussen 17 en 27 april aandeden veroorzaakten deze migratiegolf die tot noordelijke
streken zoals Shetland (UK) en Zweden reikte. Van eind mei tot begin juni (zie
histogram) kwam de tweede, nu grotere, golf van P. xylostella, alweer vergezeld van
dezelfde migranten, aangevuld met C. croceus. Het hoogste dagtotaal lag op 8 juni. Het
wordt steeds duidelijker dat we deze Micro kunnen rekenen tot de typische migranten.
Begin augustus kwam er nog een derde piek in het optreden van de soort. Opvallend was
het lage aantal vlinders (8) na augustus. In andere jaren kan men de vlinders nog tot laat
in het jaar zien. De laatste 2 werden gelokt op 24 oktober te Haaltert (B. Vanholder) en
Korbeek-Lo (A. De Boer). Massale aantallen vlinders zijn gemeld op 3 mei te Warsage,
met 150 ex. op licht (R. Spronck), 8 juni te Wenduine met 220 ex. overdag (A. De
Turck), op 1 1 juni te Haaltert 50 ex. op licht (B. Vanholder) en op 9 augustus te Knokke
82 ex. (R. Debruyne). Deze aantallen zorgden ervoor dat we voor het derdejaar op rij het
recordaantal verbeteren.

vindplaatsen; AnL(33): Antwerpen; Bra.(197): Anderlecht, Dilbeek, Heverlee, Jette, Korbeek-lo, St.-Jans-Molenbeek,
Lim.{6): Maaseik; Luik(184): Lanaye, Lixhe, St.-Jean-Sart Visé, Warsage; Nam. (2): Presgaux; O.VI.(212): Assenede,
Daknam, Haaltert, Hamme, Lokeren, Sinaai, St.Niklaas; W.V1.(571): Dudzele, Knoldce, Roeselare, Koksijde, St.Eloois-
Winkel, Wenduine.

Phegea 25 (2) (\.W\.\991): 43

350

300

250

200

150

100

50

0

Plutella xylostella

--h-hÏ^

200

50

100

50

apr mei jun jul aug sep okt

Colias croceus

1

mei jun jul

sep okt

mrt apr nr»ei jun jul aug sep okt nov

800

700

600

500

400

300

200

100

0

Nomophila noctuella

apr mei jun jul aug sep okt nov

2000

1800

1600

1400

1200

1000

800

600

400

200

0

Vanessa atalanta

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov

50

45

40

35

30

25

20

15

10

5

0

Hemaris fuciformis

1

apr mei

jun

jul

aug sept

Fig. 2-7; Histogram per pentade van: Plutella xylostella,
Vanessa cardui en Hemaris fuciformis.

Nomophila noctuella, Colias croceus, Vanessa atalanta.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 44

Margaritia sticticalis (Linnaeus, 1761)

Deze trekvlinder werd voor het derdejaar op rij gemeld (3 ex.): 2 augustus te Lanaye
(E. Stassart), 9 augustus te Stekene (Dr. M. De Vrieze) en 14 augustus te Vorst op licht
(R. Guinez). De laatste 3 jaren samen gaven meer exemplaren dan voorheen uit België
bekend waren. Mogelijk waren dit reeds nakomelingen van eerdere migranten: in
Engeland werd deze Pyralide reeds op 6 juni gevonden (Clancy 1997) maar ook in de
tweede helft van augustus.

Vindplaatsen: Bra(l): Vorst; Luik(l): Lanaye; O.VI.(l): Stekene.

Udea ferrugalis (Hübner, (1796))

De eerste drie vlindertjes werden op 1 1 juli te Assenede aangetrokken door de HPL-
lamp van M. Faquaet. Dezelfde waarnemer vond op 17 augustus nog 2 exemplaren te
Bredene. Dit eerder onopvallend vlindertje is nochtans meestal te vinden in de herfst. Dit
jaar enkel op 19 oktober te Wenduine (A. De Turck) en de laatste te Estinnes-au-Mont op
12 november (S. Dupont). Vermoedelijk wordt de soort bij ons “onderbemonsterd”. In
Engeland werden de eerste waarnemingen reeds in april gedaan zodat onze exemplaren
wellicht dus reeds nakomelingen zijn.

Vindplaatsen; Hen.(l): Estinnes-au-Mont; O.Vl.(3): Assenede; W.VI.(3): Bredene, Wenduine.

Nomophila noctuella (|Denis & Schiffermüller], 1775)

De eerste twee exemplaren werden door M. Van Opstaele op 26 april te Assenede op
licht gezien. Net op dezelfde avond is deze soort in Nederland samen met Rhodometra
sacraria en A. ipsilon gevangen (R. De Vos, in litt). Op 30 april werd één N. noctuella in
Shetland aangetroffen (M. Pennington, e-mail), wat bewijst hoe ver noordelijk ook deze
migratie is doorgedrongen. Verdere waarnemingen van deze Pyralide in juni luidden bij
ons een recordjaar in met 2875 stuks. De eerste hiervan kwamen voor tijdens de
bijzondere migratiegolf begin juni. Zeven exemplaren werden op 2 juni met licht gelokt
door E. Stassart in Lixhe; op dezelfde dag zag W. Troukens overdag een vlindertje te
Anderlecht. Het betrof dikwijls afgevlogen bleke exemplaren wat erop wijst dat het echte
migranten waren. Voorheen werden slechts zelden vlinders in het voorjaar waargenomen.
Vanaf half juli werden (in lage aantallen) kleurfrisse exemplaren gezien, wat duidt op
nakomelingen, met een piek begin augustus. De voornaamste aantallen werden genoteerd
vanaf de derde decade van september (zie histogram). Zeer grote aantallen bleven
voorkomen in oktober, plaatselijk zelfs massaal zoals op 4 oktober te St. Jansteen (E.
Taelman). Deze dag behaalden we eveneens het hoogste dagtotaal: de vlinder werd toen
op 7 verschillende plaatsen gezien. Op 6 oktober sprak S. Dupont te Wandrez overdag
van 50 exemplaren, meestal zeer kleurfris (massale ontpopping?). De laatste Belgische
vermelding staat op naam van B. Misonne in Poppel op 3 november.

Vindplaatsen: Ant(50); Antwerpen, Poppel; Bra.(76): Anderlecht, Dilbeek, Heverlee, Jette, Ottignies, St.-Jans-
Molenbeek; Hen.(57): Estinnes-au-Mont, Waudrez; Lim.(33): Maasmechelen; Luik(33): Hermalle-s/-Argenteau,
Herstal, Lanaye, Lixhe, Warsage, Wonck; Lux.(29): Marbehan, Ste.-Marie-sur-Semois; Nam.(35): BruJy, Han-sur-
Lesse, Presgaux, Sosoye; O. VI. (239): Assenede, Daknam, Eeklo, Erembodegem, Grammene, Haaltert, Hamme,
Lokeren, Mariakerke, Merelbeke, Sinaai, Ursel, Wetteren; W.VI. (393): Deerlijk, Koksijde, Nieuwpoort, Oedelem,
Oostende, Ruiselede, Wenduine, Wingene. Z. VI. (1930): Clinge, Hulst, Nieuwvliet, St.Jansteen, Zaamslagveer.

Agrius convolvuli (Linnaeus, 1758

Een pover jaar, zeker in vergelijking met andere trekvlinders die gewoonlijk in juni
ons land aan doen. De eerste meldingen waren twee ex. op 29 juni te Nieuwvliet (G.
Prang) en op 4 juli een derde te Kloosterzande. Op 20 augustus toonden uitwerpselen en
vraatsporen op haagwinde {Convolvulus arvensis) in een maïsveld te Maaseik de
aanwezigheid van rupsen aan. Er was echter geen enkele rups meer te vinden; alle waren
wellicht reeds verpopt. Begin september volgden enkele waarnemingen op rij te Ursel
(M. Van Opstaele) en een laatste vrij laat op 22 oktober te Nieuwvliet (G. Prang).

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997): 45

Vindplaatsen; Hen (1): Genly; Lim.(rupsspoor): Maaseik; Luik (1): Visé, O.VI.(5): Haaltert, Hamme, Ursel; W.Vl.(l):
Deerlijk; Z.VI.(6): Kloosterzande, Nieuwvliet, Temeuzen.

Acherontia atropos (Linnaeus, 1758)

Van de doodshoofdvlinder slechts één imago en 2 rupsen. Een rups werd gemeld te
Oostduinkerke op 27 juli (W. Slosse). Het enige imago werd op 7 augustus te Beemem
aangetroffen, overdag verscholen in een vlinderstruik. De laatste rups op 5 september te
Wanze (S. Dupont). Het is vreemd dat niet meer vlinders ons land bereikten vermits in
Zuid-Frankrijk in het voorjaar uitzonderlijk veel exemplaren gezien waren in de Rhóne-
vallei in de buurt van Avignon (D. Chanselme, pers. med.). Zo vermeldde C. Fregat nog
een doodshoofdvlinder uit Sologny (Frankrijk) op 16 juni.

Vindplaatsen: Hen.(l rups): Wanze; W.VI.(1 rups + 1 imago): Oostduinkerke, Beemem..

Macroglossum stellatarum (Linnaeus, 1758)

De eerste meekrapvlinders werden samen met andere migranten in ons land gezien in
de tweede helft van april: de eerste te Bellem op 19 april (I. Hoste). Er volgden nog
vlinders te Walsoorden op 25 april en te Heikant op 30 april. Deze vormden een eerste,
beperkte migratie. Einde mei kwam dan de trek volop op gang samen met de enorme
distelvlindermigratie. Er werden pieken bereikt in de laatste decade van juni (zie
histogram) met op 16 juni het hoogste dagtotaal van 1 1 stuks op 9 verschillende plaatsen.
Dit duidt op een belangrijke voorjaarsmigratie. Tot in oktober bleven de aantallen op peil.
Met in totaal 478 vlinders behaalden we een nieuw record. Het complex beeld in het
histogram laat overlappende generaties vermoeden in de zomer, die wellicht ontstaan zijn
uit beide bovengenoemde migratiegolven. Begin juli komt een piekje voor dat
vermoedelijk hier ontpopte vlinders weergeeft, resulterend uit de migratie in april (zie
histogram). Dit zou een ontwikkelingstijd van twee en een half tot drie maand betekenen.
Einde augustus kwam de grootste piek voor. Dit waren duidelijk hier opgegroeide dieren,
ontstaan uit de tweede migratie in juni. Deze hypothese wordt ondersteund door de
vondst van een volwassen rups op 23 juli te Lembeke (C. Bruggeman), die begin
september ontpopte. Hier tellen we dus 2 maanden als ontwikkelingstijd. Dit is
vergelijkbaar met de ontwikkelingstijd die we in de zomer van 1995 hanteerden. In het
najaar kwamen nog flinke aantallen voor, mogelijk een partiële vervolggeneratie. Een
eveneens plausibele hypothese voor najaarsdieren is echter dat het om vlinders gaat die
nog voldoende nectar vinden om in leven te blijven. Kweekexperimenten in
laboratorium-omstandigheden leerden ons dat de pijlstaart tot 4 maand kan leven als
voeding permanent beschikbaar is (Kelber 1996). Dit zou meteen het aantal late
herfstwaamemingen dit jaar verklaren. In oktober werden nog liefst 40 vlinders gezien tot
22 oktober te St.-Denijs (G. Glabeke). Erg uitzonderlijk was het voorkomen van twee
vlinders in november: op 23 november te Nivelles (T. Dewitte) en te Clermont-lez-
Walcourt (J. Doucet). Dit is meteen de uiterste datum dat in ons land ooit een kolibrie-
pijlstaart werd gesignaleerd. Het exemplaar te Clermont-lez-Walcourt zocht beschutting
in een garage, wat een poging tot overwintering suggereert. Er was toen reeds sprake van
sneeuw en de dag ervoor werd de laagste temperatuur van november opgetekend. De
mogelijkheid tot overwintering werd in 1997 bevestigd door een waarneming op 1 1 maart
te Malmedy (S. Giet) en de dag nadien te Maldegem (D. Van De Keere). Opvallend was
weerom de enorme variatie aan bloemen die de vlinder bezoekt, met een voorliefde voor
blauwe tinten. Fundamenteel onderzoek werd hierover bij M. stellatarum uitgevoerd in
Duitsland (Kelber, 1996). Naast de aangeboren voorkeur voor blauw, blijkt dat de soort
kan aangeleerd worden om bloemen met bepaalde kleurtinten te bezoeken of juist te
mijden. Het bleek zelfs dat pas na succes op de soorteigen kleurvoorkeur - eventueel op
de aangeleerde kleur- de vlinder spontaan op zoek gaat om ook ander kleuren te
bezoeken. De voor een vlinder opmerkelijk goede leercapaciteit zou de soort in staat

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 46

stellen vlug een nectarbron te zoeken in streken die hem niet eigen zijn. Dit wil zeggen,
na migratie leert de vlinder vlug welke hem onbekende bloemsoorten aan zijn zeer grote
nectarbehoefte kunnen beantwoorden (Kelber, 1996). Dit maakt dat de kolibrievlinder
zich met succes kan aanpassen in zijn nieuwe leefwereld.

Vindplaatsen: Ant(7): Dessel, Meer, Poppel; Bra.(24): Anderlecht, Korbeek-Lo, Lxwnbeek, Neerijse, Nivelles, Puurs,
Tubize, Vorst, Wemmel; Hen.(2): Estinnes-au-Mont; Llm.(5): Kinrooi, Maasmec helen. Ophoven, Veldwezelt ;
Luik(27): Ensival, Lanaye, Lixhe, Petit-Rechain, Stockay, Visé, Wandre, Waremme, Wonck; Lux.(5): Marbehan, Ste.-
Marie-sur -Semois; Nam,(27): Anseremme, Belvaux, Dinant, Freyr, Gimnée, Han-sur-Lesse, Mariembourg, Petigny,
Presgaux, Rochefort, Vaucelles, Vierves-sur-Viroin, Walcourt; O.VI.(81): Aalter, Bellem, Borsbeke, Daknam, Drongen,
Elversele, Haaltert, Hamme, Knesselare, Lembeke, Maldegem, Nevele, Ronse, Sinaai, Ursel, Waasmunster, Wetteren;
W.VI.(208): Assebroek, Deerlijk, Gijselbrechtegem, Gullegem, Harelbeke, leper, Koksijde, Kortijk, Loker, Moen,
Nieuwkerke-Heuvelland, Poperinge, SL-Denijs, Tielt, Vlamertinge, Voormezele, Wenduine, Westouter, Zedelgem,
Zeebrugge; Z.VI.(63): Clinge, Heikant, Hengsdijk, Hulst, Kloosterzande, Lamswaarde, Nieuwvliet, Overslag,
Schoondijke, Terhole, Temeuzen, Vogelwaarde, Walsoorden; Fra.(31): Pont-Ste.-Maxime-sur-Oise, St.-Quentin -en-
TourmonL

Colias crocea (Fourcroy, 1785)

Het eerste exemplaar werd door M. Lambert op 31 mei te Petigny waargenomen. Het
tweede op 2 juni en vanaf dan begon een serie tot 17 juni. Deze luzemevlinders kwamen
exact voor tijdens de befaamde migratie-periode van ondermeer V. cardui en M.
stellatarum, A. gamma, P. xylostella en N. noctuella. Vanaf 2 juli te Ursel (G. Rappé)
kwam een lichte verhoging in de aantallen voor, die verder toenam tot de laatste decade
van juli. In augustus kwam een piek voor van hier opgegroeide vlinders. Het hoogste
dagtotaal kwam op 18 augustus voor met 71 vlinders. Daarna daalden de aantallen snel
(zie histogram). Eind september - begin oktober kwamen nog enkele vlinders voor. Het is
niet geheel duidelijk of dit late vlinders zijn dan wel een partiële derde generatie, zoals
die ook in 1994 is voorgekomen. Het recordaantal uit 1994 werd dit jaar met 538 nu,
meer dan verdubbeld. Hoe ver de vlinders in Noord-Europa doordrongen is nog niet
duidelijk. Er zijn ons geen waarnemingen uit Zweden bekend. In Nederland was het
aantal iets kleiner met 289 (R. De Vos, e-mail), op 3 september werd een vlinder tot in
Friesland gezien (Sinnema 1997).

Vindplaatsen: Ant(17): Dessel, Eindhout, Geel, Kallo, Meerhout, Minderhout, Rijkevorsel, Turnhout, Weelde;
Bra.(29): Averbode, Bierbeek Korbeek-lo, Oud-Heverlee, St.-Jans-Molenbeek, Tubize, Vorst. Hen.(20): Bois de
Bonsecours, Cerfontaine, Estinnes-au-Mont, Frasnes-lez-Buissenal, Harchies, Hensies, Viesville; Lim.(53): Bree,
Eigenbilzen, Hocht, Kessenich, Kinrooi, Maaseik, Stokkem, Vroenhoven; Luik.(64); Baraque Fraiture, Comblain-au-
Pont, Eupen, Lanaye, Loen, St.-Georges-sur-Meuse, Ste. -Cécile, Theux, Wonck; Lux.(ll): Barvaux-sur-Ourthe,
Dampicourt, Latour, Noirefontaine, Torgny; Nam.(20): Anhée, Berlaimont, Couvin, Jemelle, Mariembourg, Nismes,
Petigny, Presgaux, Vaucelles, Vierves-sur-Viroin; O.Vl.(122): Aalter, Aalterbrug, Adegem, Bellem, Drongen, EekJo,
Evergem, Hamme, Hansbeke, Knesselare, Landegem, Maldegem, Merelbeke, Merendree, Sinaai, Ursel, Zomergem;
W.VI.(37): Adinkerke, Beemem, Beveren, Brugge, Deerlijk, Diksmuide, Gijselbrechtegem, Gistel, Gullegem,
Harelbeke, Hooglede, Ichtegem, leper, Nieuwkerke-Heuvelland, Nieuwpoort, Roksem, St-Denijs, Wervik, Zeebrugge;
Z.VI.(166): Axel, Clinge, Hulst, Lamswaarde, St. Jansteen, Temeuzen, Zaamslagveer; Fra.(6): Baie de Somme, Cap
Griz-Tjez.

Colias hyale (Linnaeus, 1758)

De gele luzemevlinder was iets nadrukkelijker aanwezig dan we dit de laatste jaren
gewoon waren. Vooral West-Vlaanderen scoorde goed in de waarnemingen. De eerste
twee vlinders zag H. Kinders op 19 mei te Torgny. Aldaar kan ook C alfacariensis voor
verwarring zorgen. Te Lembeke trof C. Bruggeman een vrouwtje dood aan op 9 juni. De
meeste vlinders werden echter gedurende de eerste helft van augustus gezien, het laatste
ex. te Roksem op 5 september (L. Bruneel).

Vindplaatsen: Lim.(3): Hocht, Kinrooi; Lux.(6); Torgny; O.VI.(l): Lembeke ; W.VI.(8): Adinkerke, Gistel, Roksem;
Fra.(5): Pont-Ste.-Maxenxe -sur-Oise.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 47

Fig. 8-13; Histogram per pentade van Macroglossum stellatarum, Autographa gamma, Hoplodrina ambigua.
Mythimna albipuncta, Peridroma saucia en Agrotis ipsilon.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 48

Lampides boeticus (Linnaeus, 1767)

Twee waarnemingen van deze voor ons land zeldzame Lycaenide. Beide werden
gesignaleerd door E. Gonissen: een vrouwtje te Weris op 20 juli en een mannetje te
Dinant op 25 juli. Het was reeds 10 jaar geleden dat nog een vlinder werd gerapporteerd.

Vindplaatsen: INam.(l): DinanU (Lux.): Weris.

Vanessa atalanta (Linnaeus, 1758)

De inmiddels traditionele overwinteraars werden dit jaar reeds in januari gezien: op 8
januari te St.-Pieters-Woluwe (S. Bedoret) en een tweede te Gullegem op 15 januari (J.
Vervaeke). Februari telde 4 waarnemingen, die wellicht bij de overwinteraars kunnen
gerekend worden; de 7de te Brecht (D. Van der Poorten), 10de te Gent (S. Spruytte) en
op 27 februari te St. -Denijs (G. Glabeke). De waarnemingen van eind maart zijn wellicht
anders te interpreteren. Op 23 maart zag R. Seiller te Seraing een exemplaar in de vlucht
en op 25 maart zag W. Troukens te Dilbeek een atalanta noordwaarts vliegen. Vanaf 22
maart waren immers diverse trekvlinders in Engeland op de zuidkust beland; Hieronder
zelfs een V. cardui die in een lichtval is aangetroffen. Andere soorten waren er P.
xylostella, N. noctuella, A. ipsilon, P. saucia en A. gamma, die we alle later in België
zouden tegenkomen. De meteorologische situatie geeft ons de indruk dat migratie
mogelijk was; tussen 19 en 24 maart waren er maritieme luchtstromingen van zuiderse
oorsprong. Vermoedelijk was deze eveneens verantwoordelijk voor de enkele exemplaren
die in de loop van de eerste helft van april gezien zijn. Een duidelijke migratie had plaats
in de laatste decade van die maand, toen tropische stromingen ons weer beïnvloedden. In
Engeland werd toen eveneens op tal van plaatsen V. atalanta gerapporteerd op de
zuidkust. Er werd bij ons een kleine piek genoteerd de eerste dagen van mei. Eind mei tot
half juni een duidelijke migratiegolf, samenvallend met deze van V. cardui. Er werden
actieve migranten gemeld op 2 juni te Roeselare (R. Debruyne), op 3 juni te Anderlecht
(W. Troukens), op 4 juni te Merchtem (O. Van de Kerkhove), verder nog op 8 juni te
Poperinge (C. Develter) en 16 juni te Ophoven (M. Opdenacker). Er werden in die
periode eveneens puntgave vlinders gemeld, deze waren mogelijk reeds afstammelingen
van de eerste migranten uit maart. Een prachtige zomergeneratie, voorkomend uit de
migranten van juni, gaf een top begin augustus, ongeveer 2 maanden na de migranten (zie
histogram). In deze periode meldde F. Sueur in de Baie de Somme reeds de eerste
remigranten, die per tientallen naar het zuiden vlogen; hij zag hetzelfde fenomeen
nogmaals op 16 augustus. Deze laatste dag werd tevens ons hoogste dagtotaal opgetekend
en was er een opmerkelijk smalle piek te zien in het histogram. Mogelijk heeft remigratie
hier een zekere rol in gespeeld. De aantallen lopen nog verder tot goed in oktober en zelfs
november zag nog 16 vlinders. Remigratie werd gemeld op 5 oktober te Kinrooi (G.
Pierloot), 23 oktober te Gullegem (J. Vervaeke) en 1 november te Estinnes-au-Mont (S.
Dupont). De laatste vermelding kwam van T. De Witte uit Mariembourg op 13 november.
Met 12249 vlinders sprokkelden we drie opeenvolgende jaren mooie cijfers.

Per pro\ancie, de aantallen zijn bedoeld om een beeld te vormen over de werkzaamheden van onze medewerkers:
Ant.(204); Bra.(566); Hen.(85); Lim.(490); Luik(337); Lux.(73); Nam.(273); O.VI.(3692); W.V1.(3810);
Z.Vl.(1376);Fra.(305); Niet vermeld (482).

Vanessa cardui (Linnaeus, 1758)

S. Dupont zag de eerste vlinder op 15 april te Estinnes-au-Mont. Omstreeks deze tijd
kregen we eveneens andere migranten op bezoek, zoals M. stellatarum, A. ipsilon en V.
atalanta (zie tabel 1). C. Taymans vermeldde op 24 en 25 april tijdens zijn vakantie in
dept. Gard (Zuid-Frankrijk) grote aantallen vlinders migrerend, hij noteerde gedurende
een half uur 60 vlinders per minuut. In dezelfde dagen bereikten dagelijks vlinders België
en Engeland. Een mooier voorbeeld van migratie dan juni 1996 hebben we zelden
meegemaakt. Bovendien was het migratie-fenomeen voor iedereen duidelijk: snel naar

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 49

het noorden vliegende vlinders, op 2-5 m hoogte over alles heen, met een zenuwachtige
vlucht. De migratie begon mooi synchroon met maritieme luchtstromingen van zuidelijke
oorsprong. Tot 1 1 Juni lag een depressie boven Ijsland, die warm en droog weer
bepaalde. Dagelijks waren toen massale aantallen migrerende vlinders gemeld. De pieken
zwelden aan tot bijna 12.000 stuks, zowel gedurende de tweede als derde pentade van
juni (zie histogram). Op amper 5 dagen tijd evenaarden we aantallen die we anders
slechts gedurende een gans (recordjjaar halen! Hetzelfde fenomeen werd overal in Noord-
en West-Europa gemeld. Getuigenissen van migrerende vlinders langs de kusten van
Corsica en in de hoge Alpen omstreeks dezelfde periode, duidden aan dat het om vlinders
ging die uit Afrika kwamen. J. Barou vermeldde uit Frankrijk (Cöte d’Or) dat de rupsen
schadelijk waren opgetreden in een cultuur van zonnebloemen, een merkwaardige
voedselplant voor deze vlinder. Op 14 juli stelde hij vast dat het grootste deel van de
poppen, die in een naburig korenveld waren te vinden, reeds waren ontpopt. Zo blijkt dat
de vlinder bij massa-optreden niet te kieskeurig is wat zijn voedselplant betreft. In
dezelfde dagen werden in België nog honderden rupsen op akkerdistel en wegdistel
gevonden te leper en Nieuwkerke-Heuvelland (S. Spruytte). W. Troukens vond eveneens
een rups op een ongewone voedselplant: heelblaadjes {Pulicaria dysenterica). Einde juli
ontpopten bij S. Dupont vlinders die hij als rups op distel had gevonden midden juli. De
top van de vervolggeneratie kwam in België precies anderhalve maand na de top van
migranten. Begin augustus moet massale ontpopping plaats gevonden hebben. Geheel
augustus lang vlogen de vlinders talrijk op Buddleia, Eupatorium enz. In september
daalden de aantallen in verhouding snel. Remigratie werd herhaaldelijk waargenomen
vanaf 1 augustus te Ophoven (M. Opdenacker) tot half oktober, te Estinnes-au-Mont (S.
Dupont). Tegelijk met de atalanta vlogen op 16 augustus ook een tiental distelvlinders
richting zuiden te Baie de Somme (F. Sueur). In oktober hadden we toch nog 125
waarnemingen, wat minder goed blijkt uit het histogram, vanwege de hoge aantallen in de
rest van het jaar. De voorj aarsgeneratie was dus veruit de grootste in aantal. Met het
enorme aantal van meer dan 55.500 vlinders vermenigvuldigen we het vorige record uit
1988 met een factor 8.

Per provincie; Ant(1773); Bra.(1766); Hen.(541); Lim.(2127); Luik(1605); Lux.(406); Nam.(768); O.Vl.(14.921);
W.V1.(1 1.047); Z.VI.(12.220); Fra.(1192).

Orthonama obstipata (Fabricius, 1794)

In 1996 werd deze spanner door J. Brusselle aangetroffen te Ursel op 18 augustus.
Vindplaats: O.Vl..(l): Ursel.

Autographa gamma (Linnaeus, 1758)

De gamma-uil kende eveneens een explosief jaar met meer dan 61000 stuks. Daarmee
doen we het record uit 1994 nog eens over. Een wezenlijk verschil is nu echter het
optreden van 2 pieken in het histogram. In 1994 lag het zwaartepunt vooral in de zomer
met erg weinig vlinders in het voorjaar (Vanholder 1995). In 1996 lag de grootste
aanvlucht in juni (zie histogram); we telden einde juni reeds 30% van het jaartotaal. Het
hoogste dagtotaal lag op 9 juni met 2805 vlinders. De eerste A. gamma werd door K.
Janssens in Antwerpen op 8 maart gezien. Een dood maar gaaf exemplaar werd gevonden
op een binnenkoer, mogelijk ontpopt op een beschutte plaats. Er zijn wellicht evenveel
gamma-uiltjes op trek geweest als distelvlinders. Enkel is dit bij de distelvlinder, die bijna
uitsluitend overdag actief is, beter opgevallen. Verschillende medewerkers stuurden
krantenknipsels waaruit bleek dat de rupsen van de gamma-uil in de zomer schade
veroorzaakten aan cultuurgewassen. Op 5 augustus rapporteerde R. Debruyne het
ontpoppen van een gamma die hij als rups op zijn erwtjes had gevonden. Vanaf augustus
begonnen de aantallen weer te stijgen; ze bereikten een piek van hier geboren uiltjes in

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 50

het midden van deze maand. L. Bruneel vond op 14 augustus duizenden dode vlinders op
de vloedlijn in Nieuwpoort. De dag ervoor was er storm op zee. In Nederland
(Terschelling en Ameland) werden op 16 en 17 augustus massa’s aangespoelde gamma-
uilen geteld; men hanteerde er een getal van 2,5 miljoen ex. (R. De Vos, e-mail). Op deze
dagen meldden we bij ons remigratie van o.a. V. cardui en V. atalanta. In de herfst
hielden de aantallen nog lang stand en november had nog 28 vlinders, de laatste zat op 16
november te Amay voor de ingang van de garage van J. M. Vanden Berghe.

Per provincie, enkel tentatief voor de activiteit van de medewerkers: Ant.(2507), Bra.(2361), Hen.(327), Lim.(3798),
Luik (1775), Lux.(727), Nam.(817), O.VI.(16.599), W.V1.(16.767), Z.VI.(18.163), Fra.(1068).

Heliothis peltigera ((Denis & Schiffermüller],1775)

Evenals in 1994 werd het een bijzonder jaar voor deze soort. A. De Turck meldde het
eerste exemplaar reeds op 17 juni te St.-Jans-Molenbeek. De nakomelingen waren veel
talrijker; G. Thoné meldde de eerste op 17 augustus op U.V. -licht op de vijfde verdieping
van het appartement te Nieuwpoort. De soort werd gedurende de volgende dagen op
diverse plaatsen waargenomen, steeds binnen een strook van 100 km breedte langsheen
het kustgebied. Deze strook liep tot op de Zweedse zuidwestkust waar eveneens eind
augustus - begin september een paar waarnemingen bekend waren. Op 4 september werd
een vlinder door R. Guinez te Vorst gezien. Het laatste ex. geeft W. Van de Maele door te
Deerlijk op 9 september, foeragerend op Afrikaantjes {Tagetes sp.).

Vindplaatsen: Bra(2): SL-Jans-Molenbeek, Vorst; O.VI.(l): Ursel; W.V1.(3): Deerlijk, Nieuwpoort; Z.VI.(2): Hulst, St.-
Jansteen;Fra(l): Pont St.-Maxence-sur-Oise.

Helicoverpa armigera (Hübner,[1808j)

Dit jaar weerom één exemplaar: op 22 augustus werd te Ursel door J. Brusselle zowel
een H. peltigera als een H. armigera vermeld.

Vindplaats: O.VI..(I): Ursel.

Spodoptera exigua (Hübner, |1808])

Er bereikte ons enkel een namelding van een vlinder uit 1995. B. Soyez ving deze uil
op 10 augustus 1995 te Jemeppe-sur-Sambre. Het is vreemd dat we in 1996 geen vlinders
zagen want ze waren in Engeland sedert begin juni aanwezig, met een piek van 94
exemplaren op 19 juni. In augustus kwamen vervolgens nog meer exemplaren voor met
de eerste waarnemingen in Zweden op 23 augustus.

Mythimna vitellina (Hübner, [1808))

Slechts één vlinder. Een waarneming met wel een bijzonder karakter. Tijdens
éénzelfde lichtvangst te Esneux op 24 oktober ving P. Cluck Proxenus hospes (Freyer,
1831), een nieuwe soort voor de Belgische fauna. Deze datum is tevens de uiterste datum
voor M. vitellina in België.

Mythimna unipuncta (Haworth, 1809)

Zoals in 1995, werden ook in 1996 enkel door M. Gillard vlinders gemeld. Hij ving
het eerste ex. op licht op 2 juli te Presgaux, verder nog ex. op 6 en 7 juli, een vierde te
Vierves op 4 juli. Het is wel opmerkelijk dat de vlinder steeds in deze streek opduikt.
Komt dit wegens haar gunstige ligging voor migratie - de route van Rhone naar Maas -of
is de vlinder tot op die hoogte inheems? Vermeldenswaardig zijn tevens de vroege
vangdata.

vindplaatsen: Nam.(4): Presgaux, Vierves.

Peridroma saucia (Hübner, |18081)

Een topjaar met het tienvoudige van de normale aantallen, die zelden 10 stuks per jaar
overschrijden. Het eerste ex. werd door K. Janssens te Zwijndrecht op licht aangetroffen

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997); 51

op 31 juli. Dit was de voorbode van een zeer geslaagde naj aarsgeneratie waarvan de
eerste vlinder door A. De Turck te Wenduine op smeer werd aangetroffen op 31 augustus.
Vanaf 15 september beginnen dan volop waarnemingen binnen te lopen (zie histogram).
Het hoogste aantal werd op 28 september te Wenduine gezien: A. De Turck had er op
smeer op 1 avond liefst 35 exemplaren, soms tot 5 op eenzelfde boom. Een groot aantal
vlinders kwam nog eind oktober voor, tussen 24 oktober en 4 november. In deze periode
meldde A. De Turck een tweede piek van 21 exemplaren op 1 november. Het laatste
exemplaar, eveneens te Wenduine, op 9 november op smeer. Op 1 1 1 exemplaren in
België zijn er 100 op smeer aangetroffen; dit verklaart waarom slechts 9 personen de
vlinder meldden. Een wijQe, gevangen op 8 oktober te Haaltert, legde eitjes af.

Vindplaatsen: Ant(4): Poppel, Zwijndrecht; Bra.(l): SL-Jans-Molenbeek; Llm.(l): Maasmechelen; Luik.(l): Esneux;
Lux.(l): Marbehan; Nam.(l): Franc-Waret^ O.VI.(ll): EekJo, Haaltert, Ursel; W.V1.(91): Koksijde, Wenduine.

Agrotis ipsilon (Hufnagel, 1766)

De ipsilon-uil was al zeer vroeg in het jaar present. Op 23 maart lokte A. De Turck
een mannetje op smeer te Wenduine, de vroegste datum voor deze uil in ons land. In die
periode was er evidentie voor een beperkte migratie, gekenmerkt in het voorkomen van
een paar andere trekvlinders (zie tabel 2.). Gegevens uit Engeland bevestigen eveneens
deze migratie gesteund door zuidelijke luchtstroming. In de tweede trekperiode van 1996,
met name medio april met tropische luchtstroming, werd een volgend exemplaar
waargenomen tijdens een nachtvangst te Lanaye (E. Stassart & B. Vanholder). In de
volgende dagen volgden meer vlinders te Haaltert, Maasmechelen en Wenduine.
Opvallend is dat deze data meermaals samenliepen met waarnemingen van V. atalanta en
P. xylostella. Tijdens de juni-migratie ontbrak A. ipsilon evenmin in het migratiepatroon.
De zomer en het najaar leverden de opvolggeneraties, die elkaar overlapten. Nooit echter
werden op dezelfde plaats grote aantallen gezien. De belangrijkste aantallen werden eind
september opgetekend (zie histogram) met het hoogste dagtotaal op 20 september.
Oktober kende toch nog 28 vlinders en de waarnemingen eindigden op 1 november te
Haaltert (B. Vanholder) en op 8 november te Marbehan (J.L. Renneson). Met 150 stuks
een eerder gewoon jaar, het merendeel kwam uit Oost- en West-Vlaanderen. Voor zover
dit opgegeven werd zijn er op smeer 25 ex. gevangen en op licht 60. Dit is opvallend
verschillend met de voorgaande jaren toen nog het merendeel op smeer gevangen werd.

Vindplaatsen: AnL(7): Antwerpen, Poppel, Zwijndrecht; Bra.(l): Heverlee; Hen.(l): Chimay; Lim.(12): Maaseik,
Maasmechelen, Ophoven; Luik(3): Lanaye, Lixhe, Wonck; Lux.(l): Marbehan; Nam.(ll): Dinant, Han-sur-lesse,
Presgaux; O.VI.(72): Assenede, Daknam, EekJo, Haaltert, Hamme, Hamme- St-.Anna, Knesselare, Uisel, Zomergem;
W.V1.(42): Deerlijk, Oedelem, Ruiselede, St-Denijs, Wenduine, Wingene.

Chrysodeixis chalcUes (Esper, 1789)

Het weze in het bijzonder opgemerkt dat in 1996 geen enkel exemplaar werd
opgetekend. T. Garrevoet kon zelfs met behulp van het feromoon, in een gekende
vindplaats, geen enkele vlinder vaststellen. Dit terwijl het vorig jaarverslag nog een
kaartje bevatte (Vanholder 1996) dat mogelijke uitbreiding liet veronderstellen in België.
Zijn de bestaande “populaties”, al dan niet in serres, verdwenen? Nederland telde
daarentegen nog 23 vlinders (R. De Vos, e-mail).

Dwaalgasten en zwervers

Lozotaeniodes formosana (Geyer, [1830])

Deze bladroller begint goed herkend te worden door onze medewerkers: liefst 36 ex.,
enkel 1992 deed beter. Er kwamen weer wat nieuwe vindplaatsen bij. Het eerste ex. werd
door H. Kinders gemeld op 27 juni te Hamme en een tweede te Lokeren op 5 juli. Rond
half juli kwam de grootste dichtheid voor, met een maximum van 8 op 16 juli op 3

Phegea 25 (2) ( 1 .VI. 1 997): 52

verschillende plaatsen: Haaltert, Lokeren en Wenduine. Een vlinder werd nog op 30 juli
te Hamme gezien. De laatste was ongewoon laat: Haaltert in de lichtval op 20 augustus,
een nieuwe uiterste datum.

Vindplaatsen: Ant.(2): Poppel, Weelde; Bra(l): Vorst; Lim.(l): Zutendaal; O. VI. (22): Haaltert, Hamme, Lokeren;
W.VI.(IO); Bredene, Ruiselede, Wenduine, Wingene.

Diasemia reticularis (Linnaeus, 1761)

Op 2 plaatsen is deze Pyralide weer gevonden. J.L. Renneson vond 7 vlindertjes op 1
juli te Rossignol, waar de soort in het verleden meermaals werd opgemerkt. A. Artoisenet
verstoorde overdag 3 vlindertjes te Bruly op 28 juli.

Vindplaatsen: Lux. (7): Rossignol; Nam. (3): Bruly.

Hemaris fuciformis (Linnaeus, 1758)

Een zeer goed jaar met 88 vlinders en 10 rupsen. Er waren zelfs enkele ex. van een
tweede generatie. Al heel vroeg zag W. Vandenbrande een vlinder te Resteigne. S.
Wullaert zag de tweede te Thilay op 16 mei. Er volgden dagelijks waarnemingen vanaf
31 mei tot half juni (zie histogram). Het hoogste dagtotaal werd bereikt op 8 juni met 17
vlinders op 4 verschillende plaatsen. Laatste vlinder van de eerste generatie te Ensival op
26 juni (J. Chapelle). Rupsen zijn op Lonicera aangetroffen door M. Gillard te Presgaux
en Couvin tussen 2 en 31 juli. Vlinders van de tweede generatie vlogen te Pont Ste.-
Maxence-sur-Oise tussen 2 en 8 augustus (A. Levecque). In België werd het enige ex. van
deze generatie te Mol gemeld op 5 augustus.

Vindplaatsen: Ant.(l): Mol; Luik(38): Barvaux, Comblain-au-Pont, Durbuy, Ensival, Theux; Lux. (5); Biron,
Resteigne, Villers-sur-Lesse, Virton; Nam. (35 +10 rupsen): Couvin, Han-sur-Lesse, Presgaux, Roly, Vierves-sur-
Viroin; Fra.(9): Pont Ste. Maxence-sur-Oise, Thilay, Velosnes.

Proserpinus proserpina (Pallas, 1772)

In 1996 maakte de soort een goed jaar mee en zette haar uitbreiding verder. Hoewel
we net geen absoluut record hadden, is 19 stuks op 1991 na het hoogste aantal. In 1991
echter werden de 20 vlinders op 1 enkele plaats gezien, terwijl de soort in 1996 op
verschillende vindplaatsen voorkwam, zonder uitzondering nieuwe vindplaatsen voor
België. Vooral de uitbreiding in de provincies Luxemburg en Namen waren opvallend;
hier werd de pijlstaart voornamelijk in volledig nieuwe UTM-hokken opgemerkt (zie
verspreidingskaart). Het eerste exemplaar werd door E. Stassart op 15 mei te Lamorteau
gezien en hij meldde een tweede te Lixhe op 22 mei. In het Luikse is dit pijlstaartje dus
nog steeds present. K. Janssens ving P. proserpina in Laplaigne op 25 mei. Opgemerkt
was het voorkomen van liefst 7 exemplaren bij valavond foeragerend te Han-sur-Lesse op
5 juni (E. Stassart en F. Bivert). Op dezelfde dag lokte B. Soyez een vlinder op HPL te
Jemeppe-sur-Sambre. De laatste 2 vlinders werden te Han-sur-Lesse gezien op 17 juni.
Rupsen werden eveneens gevonden: een volgroeide rups te Wépion op 16 juli (B.
Misonne) en twee volgroeide rupsen te Marbehan op 22 juli (J.L. Renneson). P.
proserpina heeft dus zijn populaties in België goed weten uit te breiden. Het verdient
zeker aanbeveling om er in 1997 verder naar uit te kijken; de vlinders vliegen vooral in
de schemering op allerlei bloemen: zenegroen, koekoeksbloem, silene, kamperfoelie, enz.
De rupsen zijn eveneens slechts vanaf de vooravond actief en worden gevonden op
wilgeroosje {Epilobium angustifolium) en basterdwederik (Epilobium sp.).

Vindplaatsen: Hen.(l): Laplaigne; Luik (3): Awirs, Lixhe, Wonck; Lux. (2 + 2 rupsen): Attert, Lamorteau,
Marbehan; Nam. (10 + 1 rups): Han-sur-Lesse, Jemappe-sur-Sambre, Wépion.

Phegea 25 (2) ( 1 . VI. 1 997); 53

Fig. 14: Vindplaatsen in België van
Proserpinus proserpina.

Hyles euphorbiae (Linnaeus, 1758)

Alle waarnemingen (uitsluitend rupsen) kwamen uit de kuststreek. D. Bonte (1997)
telde op 12 augustus in De Panne 82 rupsen op zeewolfsmelk {Euphorbia paralias) . De
volgende dag resp. 63 en 50 rupsen in Koksijde en Oostduinkerke. F. Sueur trof op 16
augustus 2 rupsen aan te St. Quentin-en-Tourmont. De laatste rupsen werden te
Oostduinkerke op 25 augustus en 7 september gevonden. De kolonie aan onze Belgische
kust houdt dus nog stand.

Vindplaatsen: W.VI.(205 rupsen): De Pann, Koksijde, Oostduinkerke; Fra(2 rupsen): St.-Quentin- en -Tourmont.

Hyles gallii (Rottemburg, 1775)

De aantallen namen fel af. Betekent dit dat lokale populaties stilaan hun toevlucht
elders zoeken, of wordt er niet meer met evenveel aandacht gezocht naar de rupsen? Er
werden 4 vlinders aangetroffen. Twee werden overdag gezien door T. Verw'aest op de
Baraque de Fraiture op 9 juni, ze foerageerden op waterdrieblad {Menyanthes trifoliata).
Op 1 1 juni foerageerde bij J.L. Renneson een vlinder overdag te Marbehan. De laatste
werd gelokt door de HPL-lamp van S. Wullaert op 14 juni te Virton. De rupsen werden
enkel door P. Cluck gemeld: 5 volgroeide rupsen te Xhoffraix op 19 augustus en 6 zeer
kleine op dezelfde dag te Spa. Op 6 september te Spa nog 6 volgroeide rupsen. Een
kweek uit in 1995 in het wild verzamelde rupsen, die in natuurlijke omstandigheden als
pop overwinterden, was bij P. Cluck volledig geslaagd: ongeveer 20% is nog in 1995
uitgeslopen de rest ontpopte tussen 26 mei en 17 juli 1996.

Vindplaatsen: Lux.(2 imago's): Marbehan, Virton; Luik (2 imago’s + 17 rupsen): Baraque de Fraiture, Spa,
XhofTraix.

Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758)

De koningspage werd weerom gezien op drie van zijn biotopen in België. Twee
exemplaren op 30 mei, de meeste in juni en het laatste op 7 juli.

Maandtotalen: mei 2, juni 6, juli 1 .

PapUio machaon (Linnaeus, 1758)

1996 was een redelijk goed jaar voor de koninginnepage. Uit diverse plaatsen in
Vlaanderen kwamen waarnemingen. Er waren twee generaties met de eerste vlinder op 2
juni te Omes (H. Nagel). De volgende dag werd te Hulst een vlinder gezien. Einde van
deze maand werden rupsen gevonden, meestal op peenloof. Vanaf midden juli vloog de

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 54

tweede generatie met een top rond medio augustus. De laatste vlinder vloog op 25
augustus te Hulst (EVA). Eind augustus werden weerom rupsen aangetroffen te
Merchtem (O. Van De Kerkhove), Anderlecht (W. Troukens) en Ste.-Marie-sur-Semois
(J.L. Renneson). Uit de rupsen in Merchtem ontpopten gedurende hetzelfde jaar nog
vlinders.

Vindplaatsen: Bra.(46): Anderlecht, Dilbeek, Itterbeek, Merchtem, Oud-Heverlee, St.-Jans-Molenbeek, Waanrode;
Hen.(l): Mont-saint-Aubert; Llm.(27): Kanne, Kessenich, Kinrooi; Luik(3): Visé; Lux. (43): Dampicourt,
Marbehan, Ste.-Marie-sur-Semois; Nam{4): Belvaux; O. VI. (5): Bellem, Dendermonde, Hansbeke, Ursel;
W.Vl.(lO): Deerlijk, Kanegem, St.-Denijs; Z.V1.(19): Axel, Biervliet, Emmadorp, Hoek, Hulst, Lamswaarde, Sas
van Gent, Sluiskil, St. -Jansteen; Fra.(l): Omes.

Aporia crataegi (Linnaeus, 1758)

Het jaar begon op 7 juni te Ste.-Marie-sur-Semois met drie groot geaderde witjes.
Twee dagen later meldde J.L. Renneson er reeds 17 vlinders. Het enige exemplaar buiten
de normale biotopen, foerageerde op Centranthus ruber in Harelbeke op 10 juni. In 1990
werd het groot geaderd witje eveneens in Harelbeke gevonden. Deze vindplaats verdient
toch enige aandacht in de toekomst. Gedurende de volgende dagen werden de grootste
aantallen opgetekend, het hoogste dagtotaal op 14 juni. Vanaf 20 juni nemen de aantallen
fel af en in juli werden nog slechts enkelingen gezien. De laatste op 20 juli te Grumelange
(B. Soyez) en te Ste.-Marie-sur-Semois (J.L. Renneson).

Vindplaatsen: Lux.(104): Grumelange, Houdrigny, Les Bulles, Marbehan, Meix-devant-Virton, Moyen, Ste.-Marie-
sur-Semois, Villers-sur-Lesse , Virton, Wissembach; Nam(15): Han-sur-Lesse.W.Vl.(l): Harelbeke.

Polyommatus (Lysandra) coridon (Poda, 1761)

Een mannetje van dit blauwtje werd te Vorst aangetroffen op 23 augustus (R.
Guinez). Dit is ver buiten het normale biotoop, een bewijs dat deze soort wel eens op de
dool gaat. De andere waarnemingen komen van de vertrouwde kalkrijke hellingen, het
geliefkoosde biotoop. Daar is de soort gewoonlijk talrijk te vinden: 9 exemplaren te
Torgny op 5 augustus (J.L. Renneson), te Bouvignes op 15 augustus (M. Gillard) en te
Poncelle op 27 augustus (J. L. Renneson).

Vindplaatsen : Bra.(l): Vorst; Nam. (3): Bouvignes; Lux. (12): Poncelle, Torgny.

Argynnis paphia (Linnaeus, 1758)

Na de eerste vermeldingen, vanaf 10 juli, uit de biotopen waar de keizersmantel
inheems is, volgde een ex. op 22 juli te Ursel. M. Van Opstaele steldde reeds enkele jaren
dat de populatie zich in de regio uitbreidde. In 1996 werd dit bevestigd: op 3 augustus te
Moerbrugge (F. Jonkheere), op 4 augustus te Eeklo (F. Vandenbossche) en Ursel (G.
Rappé), op 8 augustus te Beemem (G. Wieme), op 14 augustus te Eeklo en een laatste op
16 augustus weer te Ursel (M. Van Opstaele). In Zeeuws-Vlaanderen werden eveneens
verschillende vlinders als zwerver opgemerkt: op 5 augustus te Hedwigpolder (E.
Taelman) en 12 augustus te Hengstdijk (W. Prinsen). Moet dit gezien worden als verdere
uitbreiding? De laatste was een vrouwtje te Lixhe op 22 augustus. E. Stassart vermeldde
dat dit slechts het tweede exemplaar was dat hij in zijn tuin zag op 1 5 jaren.

Vindplaatsen: Luik(5): Barvaux, Lixhe; Nam. (3): Dourbes, Presgaux; O.Vl.(6): Eeklo, Ursel; W.VI.(2): Beemem,
Moerbrugge; Z.V1.(4): Hedwigpolder, Hengstdijk.

Issoria lathonia (Linnaeus, 1758)

Van de kleine parelmoervlinder werden grotere aantallen gerapporteerd dan in 1995.
Vooral aan de westkust was het voorkomen opvallend, maar ook de populaties in Luik
schijnen zich uit te breiden; de enige vroege vlinders zijn daar gemeld door E. Stassart in
Lanaye op 20 en 21 april. Het waren kleurfrisse exemplaren. Op 10 juni startte de
zomergeneratie voor de soort in Grivegnée. De eerste vlinders aan de kust vlogen vanaf

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997); 55

25 juni in De Panne. Dit was het begin van een indrukwekkende serie die door D. Bonte
(1997) werd gesignaleerd. Dit bevestigt de enkele waarnemingen uit 1994 en 1995, toen
ze er terug opdoken na jarenlange afwezigheid. In Frankrijk meldde A. Levecque
overigens hetzelfde massaal voorkomen te Pont Ste.-Maxence-sur-Oise. De gehele zomer
zijn in de kuststreek vlinders bemerkt met het hoogste dagtotaal op 1 september. De
laatste vlinder aan onze kust werd op 10 oktober door D. Bonte in De Panne gezien. Dit is
een nieuwe uiterste datum in België.

Vindplaatsen: Luik(21): Grivegnée, Lanaye, Loën, Wonck; Lux.(4): Marbehan, Meix-Devant-Virton, Torgny;
W,V1.(46): De Panne, Koksijde, Oostduinkerke; Fra.(47): Pont Sainte-Maxence-sur-Oise.

Nymphalis antiopa (Linnaeus, 1758)

De migratie uit 1995 had toch her en der sporen nagelaten. We haalden met 36
waarnemingen zelfs meer vlinders dan in 1995, hoewel we niet de gehoopte grote
aantallen bereikten die op een herintroductie zouden wijzen. Nochtans waren de zeer
droge weersomstandigheden in de winter hiervoor gunstig geweest. Niet langer dan 50
jaren geleden was de rouwmantel in het vroege voorjaar bij ons even talrijk te zien als de
citroenvlinder (G. rhamni) (P. Cluck, pers med.). Misschien moeten we besluiten dat het
geschikte microklimaat voor de soort niet meer aanwezig is. Twee waarnemingen
betroffen vlinders in diapauze in de winter; op 6 januari werd te Eekio een ex. gestoord in
een houtmijt. De vlinder werd naar Ursel getransporteerd en er op 14 januari temggezien
(M. Van Opstaele). Met de eerste lentezon kwamen meer overwinteraars uit hun
schuilplaatsen; G. Pierloot zag de rouwmantel te Kinrooi op 6, 7 en 9 april en te Maaseik
en Rotem op 18 april. L. Dufraing zag een vlinder te Beerse op 15 april. De volgende dag
werd in Ursel nog een lentewaameming bekend op 16 april (E. Van Aelst). Op dezelfde
dag zag H. Spijkers ook een vlinder te Goirle, net over de grens met Nederland. S.
Wullaert zag in dezelfde periode verschillende exemplaren in Les Hautes Rivières, een
streek waar de rouwmantel nog steeds als inheems kan beschouwd worden. In Namen zijn
de laatste 2 overwinteraars gezien: 31 mei te Petigny (M. Lambert) en 7 juni te Dourbes
(A. Laudelout). De vlinder moet toch in het noorden van het land op enkele plaatsen in
staat geweest zijn een populatie te vormen. Dit bewees het voorkomen in de zomer op
dezelfde lokaliteiten als in de lente; 20 juli te Bree, 26 juli te Bocholt, 17 augustus te
Kinrooi (G. Pierloot), op dezelfde dag nog te Ursel. De laatste vlinder betrof een
overwinteraar, te Brugge St. Kruis op 23 oktober (K. Yssellée). Blijkbaar zijn de nog
bosrijke streken zoals Noord-Limburg en de regio rond Ursel kanshebbers om populaties
te herbergen.

Vindplaatsen: Ant.(l): Beerse; Bra.(l): Eigenhoven; Lim.(ll): Bocholt, Bree, Heusden-Zolder, Kinrooi, Maaseik,
Rotem, Zolder; Nam.(2): Dourbes, Petigny; O. VI. (5): Eekio, Nokere, Ursel; W.Vl.(l): Brugge St.-Kruis. Fra.(15):
Les Hautes Rivières.

Nymphalis polychloros (Linnaeus, 1758)

Opvallend was het groot aantal overwinteraars, vooral in Limburg en Zeeuws-
Vlaanderen. Dit duidde toch op lokale populaties die geleidelijk aan lijken uit te breiden.
Deze opmars in Vlaanderen werd gedurende de laatste jaren steeds duidelijker. Spijtig
genoeg nemen onze Waalse collega’s niet veel moeite om de grote vos op te tekenen. We
hebben er dus geen zicht op of de populaties daar eveneens talrijker waren. G. Pierloot
zag de eerste 2 vlinders op 6 april te Kinrooi en zag misschien dezelfde vlinders nog terug
op 7 en 9 april. Op 9 april meldde R. Beemaert een eerste te Harelbeke. De soort was
nieuw voor het werkgebied “de Gavers”. Ze werd er in juli terug opgemerkt, wat kan
duiden op het vestigen van een populatie. In Luik zag E. Stassart te Lanaye enkel
overwinterende vlinders op 20 en 21 april. De laatste van deze genereatie zijn in
Linchamps gemeld op 28 april door S. Wullaert. Bijzonder was nog een melding in
Zeeuws-Vlaanderen op 9 juni (G. Prang). De zomergeneratie startte op 6 juli te

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 56

Harelbeke. In Noord-Limburg was eveneens sprake van nakomelingen: op 20 juli te Bree
zijn 2 vlinders gezien door G. Pierloot, die ook de laatste twee optekende op 17 augustus
te Kinrooi.

Vindplaatsen: Lim(19): Bocholt, Bree. Kinrooi, Maaseik, Rotem, Zolder.; Luik(3): Lanaye; Nam(l): Dourbes;
O. VI, (1): Gent; W.VI.(4); Harelbeke; Z.VI.(5): Braakman, Hulst; Fra.(8): Les Hautes Rivières, Linchamps.

Stegania trimaculata (De Villers, 1789)

Enkel te Vorst aangetroffen, waar de soort in 1995 voor het eerst vermeld is. R.
Guinez ving een mannetje van de eerste generatie op 1 juni en een vrouwtje van de
tweede generatie op 29 juli.

Vindplaats: Bra.(2): Vorst.

Siona lineata (Scopoli, 1763)

Deze spanner werd vooral in zijn normaal biotoop gevonden. H. Nagel zag een ex.
overdag reeds op 31 mei te Velosnes en de volgende dag op de Cóte St. Germain. Langs
Belgische zijde was de soort op 14 juni te Virton bijzonder talrijk volgens S. Wullaert. B.
Soyez meldde op 15 juni eveneens een tiental vlinders te Jemeppe-sur-Sambre. Hij stelt
dat de soort daar, sinds hij er driejaar geleden kwam wonen, steeds talrijk te vinden was.
Het enige markante feit was een vlinder op 14 juli te St.-Joris-Weert (F. Walterus). Dit is
totaal niet in het verwachte biotoop en vermoedelijk ging het om een zwerver.
Opmerkelijk is dat een andere “zwerver” in Harelbeke in 1987 eveneens op zo’n late
datum in juli werd aangetroffen.

Vindplaatsen: Bra.(l): St.-Joris-Weert; Nam.(lO): Jemeppe-sur-Meuse,Lux.(25): Virton. Fra.(5).

Rheumaptera cervinalis (Scopoli, 1763)

Een zwak j aar, net zoals in 1995. Zelfs in Oost-Vlaanderen, dat gewoonlijk goed
scoort in aantallen, werd daarvan slechts een fractie genoteerd. Er zijn evenmin nieuwe
vindplaatsen bijgekomen. De eerste komen op rekening van W. Troukens te Dilbeek,
twee stuks op 21 en één op 24 april. H. Kinders had eveneens een pover resultaat te
Hamme en kon slechts 1 ex. van elke generatie melden: op 27 april en op 5 juni. In
Zomergem op 3 mei (T. Sierens) en te Haaltert zag ik de spanner slechts op 12 en 20 mei.
E. Stassart sloot het slechte jaar af op 5 augustus te Lanaye.

Vindplaatsen ; Bra.(3): Dilbeek; Luik(l): Lanaye; O.V'l.(5): Haaltert, Hamme, Zomergem.

Cryphia algae (Fabricius, 1775)

De eerste drie zijn door F. Coenen gezien tijdens een nachtvangst te Jette op 25 juli.
G. Thoné meldde C. algae te Maasmechelen op 5 augustus; de volgende dag zag E.
Stassart 4 ex. op licht te Lixhe. Dagelijks vlogen vlinders tussen 15 en 22 augustus, met
het hoogste dagtotaal van 8 stuks op 20 augustus. De laatste twee te Lixhe (E. Stassart) op
3 september.

Vindplaatsen: Ant(4): Antwerpen, Poppel; Bra.(3): Jette; Lim.(13): Maasmechelen; Luik.(18): Lixhe; O.VI,(10):
Eeklo, Haaltert, Hamme.

Catocala sponsa (Linnaeus, 1758)

Naar goede gewoonte lokte enkel M. Gillard dit prachtig weeskind. Zijn reeks startte
op smeer op 7 augustus te Presgaux. Rond half augustus lag het hoogtepunt met dagelijks
tot 6 ex., zowel op smeer als op HPL-licht. Het laatste ex. kwam naar smeer te Chimay op
27 augustus, de laatste datum ooit in België gemeld. In totaal 11 ex. op licht en 17 op
smeer.

Vindplaats: Nam. (28): Chimay, Presgaux.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 57

Catocala fraxini (Linnaeus, 1761)

De enige twee exemplaren van het blauw weeskind werden gemeld tijdens
lichtvangsten op 7 en 29 september te Linchamps door S. Wullaert. De vindplaats bevindt
zich net over de Belgische grens.

Vindplaats: Fra.(2): Linchamps.

Tyta luctuosa (|Denis & Schiffermüller], 1775)

Enkel waarnemingen bij de Frans-Belgische grens. H. Nagel ving op 31 mei overdag
twee exemplaren, één in Luxemburg en één in het Dept. Ardennes.

Vindplaatsen: Lux.(l): Chantemelle, Fra.(l): Velosnes.

Polychrysia moneta (Fabricius, 1787)

Ik vond een mannetje foeragerend op Silene dioica bij valavond te Maaseik op 20
juli. Het was reeds sinds 1988 geleden dat de soort nog in België gemeld werd. Een
andere vermelding gedurende het laatste decennium kwam eveneens uit de provincie
Limburg (Maasmechelen op 1 juli 1987). In het verleden werd de gelduil vooral langs de
loop van de Maas herhaaldelijk waargenomen (Troukens 1994). Het verdient aanbeveling
om er extra naar uit te kijken, wellicht kunnen lokale populaties zich hier een tijdje
vestigen. De rups leeft o.a. op monnikskap {Aconitum napellus) en ridderspoor
{Aequilegia sp.).

Macdunnoughia confusa (Stephens, 1850)

Deze Plusia kende voor het eerst een minder goed jaar dan het voorgaande. Er was
ogenschijnlijk een eind gekomen aan de steeds verder gaande uitbreiding van de laatste
jaren (Vanholder 1994). Daar waar de soort reeds jaren na elkaar goed stand hield waren
er merkelijk minder waarnemingen. Daarentegen zijn toch enkele nieuwe vindplaatsen
opgedoken. Bijzonder was het grote aantal Belgische meldingen in Zedelgem. Hier werd
de soort door W. Vandenbrande pas in 1994 voor het eerst opgetekend. Blijkbaar kunnen
lokale populaties een tijdlang opbloeien om na verloop van tijd weer te minderen. Het
eerste uiltje werd reeds op 27 april te Maasmechelen naar HPL-licht gelokt(G. Thoné).
Een reeks waarnemingen startte op 28 mei te St.-Jans-Molenbeek. De gehele zomer door
waren er waarnemingen in niet duidelijk te onderscheiden generaties. Het laatste
exemplaar werd door H. Kinders te Hamme opgetekend op 13 oktober. In totaal werden
slechts 13 vlinders op licht gevangen. Bij 37 waarnemingen werden bloemen opgegeven
zoals Buddleja en Sedum spectabile.

Bra (12): Anderlecht, Dilbeek, Heverlee, Ottignies, St.-Jans-Molenbeek, Vorst; Lim.(6): Maaseik, Maasmechlen,
Luik(5): Lixhe, Stockay; O. VI. (17): Haaltert, Hamme, Lokeren, Maldegem, Mariakerke, Merelbeke,Ursle;
W.VI.(32): Zedelgem.

Autographa bractea ([Denis & Schiffermüller], 1775)

Slechts op 1 vindplaats gemeld in 1996; te Beho werden door W. Vandenbrande in
totaal 6 vlinders gezien op 17, 18 en 19 juni.

Vindplaats: Lux. (6): Beho.

Hoplodrina ambigua ([Denis & Schiffermüller], 1775)

Een buitengewoon goed jaar, met 568 stuks vestigden we een nieuw record. Het is
niet geheel duidelijk, maar vermoedelijk zijn in ons land toch drie generaties
voorgekomen (zie histogram). De eerste in juni, een kleine generatie in juli en de
belangrijkste in het najaar, met een piek in september. De eerste H. ambigua werd te
Lixhe verzameld op licht door E. Stassart op 31 mei, de laatste in deze periode vlogen
medio juni. Deze periode komt precies overeen met het arriveren van talrijke echte
trekvlinders. Is dit gewoon toevallig, of zijn de dieren toen echt meegereisd? Is het
toevallig dat we in dit jaar dan ook zeer grote aantallen bekomen, terwijl dit de laatste

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 58

jaren minder het geval was? In de loop van juli werden steevast lagere aantallen
opgetekend met plots een piek in de vierde pentade van augustus (zie histogram). Het
hoogste dagtotaal lag op 3 september, net in de buurt van de piek in het voorkomen in de
eerste helft van september. In oktober zijn nog slechts twee vlinders gemeld; op 3 oktober
te Deerlijk (W. Vande Maele) en 8 oktober te Ursel (J. Bruselle). Ik herhaal nogmaals
mijn oproep, zijn er echt nooit waarnemingen in de zuidelijke provincies van ons land ?

Vindplaatsen: Ant.(43): Antwerpen, Poppel, Zwijndrecht; Bra.(42): Anderlecht, Dilbeek, Heverlee, Ottignies, St.-
Jans-Molenbeek, Vorst , Llm.(24): Maaseik, Maasmechelen; Luik.(66): Lanaye, Lixhe; O. VI. (197): Eeklo,
Haaltert, Mariakerke, Ursel; W. VI. (195): Deerlijk, Gijselbrechtegem, Koksijde, Nieuwpoort, Oedelem, St.-Denijs,
Wenduine, Zeebrugge; Fra.(l): Si\Ty-sur-Meuse.

Proxenus hospes (Freyer, 1831), nieuwe soort voor de Belgische fauna

Deze soort werd door P. Cluck op 24 oktobervoor het eerst in België gevangen.
Samen met M. vitellina kwam te Esneux een ietwat afgevlogen exemplaar naar het laken.
P. hospes is een eerder onopvallend uiltje, dat in Zuid-Europa zeer algemeen voorkomt.
Het is in Frankrijk schadelijk voor cultuurgewassen zoals sla. In Engeland zijn tot op
heden slechts 2 exemplaren gemeld; op 26 augustus 1978 te Lizard Point, Comwall en op
14 september 1993 te St. Agnes, Isles of Scilly (Clancy & Tunmore 1997), beide op de
zuidwestkust, wat migratie kan laten vermoeden. In Duitsland werd op 31 juli 1992 een
dwaalgast gezien te Essen (Wüst 1994). De mogelijkheid bestaat natuurlijk dat het hier
om adventieven gaat, daarom is dus waakzaamheid geboden. De toekomst kan meer
uitwijzen.

Chloantha hyperici ([Denis & Schiffermüller], 1775)

Met 39 waarnemingen verbeteren we het record dat in 1995 op 23 stond. Zoals in
1995 heb ik dit seizoen weer gepoogd de vlinders uit Belgisch materiaal te kweken.
Poppen uit 1995 overwinterden succesvol en leverden buitenshuis eind mei 1996 de
vlinders op. Precies op datzelfde tijdstip werden ook de eerste vlinders in de vrije natuur
gezien. R. Guinez ving de eerste te Vorst op 20 mei. Dit is de vroegste datum tot nu toe
voor de eerste generatie. Een tweede volgde op 28 mei weer te Vorst. In Vorst werd de
soort voor het eerst gemeld in 1995. A. De Turck leverde weer de meeste waarnemingen;
twee dieren van de eerste generatie trof hij dood aan op 10 juni samen met een nog
levende vlinder. Op 20 juni werden nogmaals twee dode uiltjes gevonden. In het
Brusselse kwam er tevens een nieuwe vindplaats bij, aansluitend bij de reeds gekende
vindplaatsen; op 25 juli ving F. Coenen één C. hyperici te Jette. Vanaf 5 augustus begon
ook te St.-Jans-Molenbeek de tweede generatie met drie vlinders. In totaal nog 27
vlinders tot 28 augustus. Dat de soort verder uitbreiding neemt is nu duidelijk. Naast
Nederland in 1990, voegde Engeland in 1996 de soort toe als nieuw voor de fauna; een
exemplaar werd gevangen te Dungeness (Kent) op 20 augustus. Dit was rond het tijdstip
dat de soort bij ons op haar hoogtepunt vloog.

Vindplaatsen: Bra.(39): Jette, St.-Jans-Molenbeek., Vorst.

Mythimna albipuncta (IDenis & Schiffermüller), 1775)

Jaar najaar haalt deze uil goede cijfers. Zo haalde 1996 met 327 stuks het record van
1995 onderuit. Opvallend was de uitgebreide eerste generatie. Een uitzonderlijk vroege
vlinder werd door K. Janssens op 29 april gevangen te Zwijndrecht; dit betekent een
nieuwe vroegste datum voor deze uil in België. E. Stassart meldde op 18 mei het begin
van een zeer uitgebreide voorj aarsgeneratie in het Luikse. Verschillende nachtvangsten
leverden 20 en meer vlinders op. Dit is in het voorjaar eerder uitzonderlijk. De laatste
exemplaren van deze generatie werden op 27 juni gezien. Op 17 juli werden de eerste
dieren van de tweede generatie gesignaleerd door H. Kinders te Hamme. De aantallen
groeiden aan tot een piek in de tweede helft van augustus (zie histogram). Daarna nemen

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997); 59

de aantallen snel af en op 3 oktober kon G. Thoné te Maasmechelen de laatste vlinder
lokken op HPL. De vlinder dook op tal van plaatsen op waar hij gedurende de laatste
jaren alles behalve een gewone verschijning was, dit was ondermeer het geval in West-
Vlaanderen, Brabant en Antwerpen..

vindplaatsen: Ant.(32): Antwerpen, Poppel, Zwijndrecht. Bra.(8): Anderlecht, Ottignies, St.-Jans-Molenbeek,
Vorst; Llm.(33): Maaseik, Maasmechelen, Ophoven ; Luik(205): Haccourt, Hermalle-s/-Argenteau. Lanaye, Lixhe,
Polleur, Visé, Wonck; Nam.(3): Han-sur-Lesse, Presgaux; O.Vl.(31): Haaltert, Hamme, Ursel ; W,V1.(3): Deerlijk,
Oedelem, St.-Denijs; Fra.(12): Sivry-sur-Meuse.

Mythimna l-album (Linnaeus, 1758)

Deze uil liet zich in beide generaties waarnemen. Eindelijk waren er in Brabant ook
nog eens waarnemingen: R. Guinez startte te Vorst op 16 juni. G. Thoné ving de tweede
te Maasmechelen op 19 juni. Op 28 juni werd het derde ex. van de eerste generatie gezien
door J. Bruselle in Ursel. De tweede generatie was talrijker. G. Pierloot geeft de eerste
door op 1 september te Kinrooi. Op een tweede plaats in Brabant waren er nog
waarnemingen; A. Verboven ving te Heverlee vlinders op U.V.-licht op 13, 18 en 28
september. R. Guinez had nog exemplaren te Vorst van de tweede generatie: 26
september en 1 oktober. A. Verboven lokte de laatste op 10 oktober. Opvallend was dat
op 13 vlinders er slechts 1 op smeer .gevangen werd; Maaseik, 28 september.
Vindplaatsen:Bra.(7): Heverlee, Vorst; Llm.(5): Kinrooi, Maaseik, Maasmechelen, O.VI.(l): Ursel..

Mythimna sicula (Treitschke, 1835)

Dit jaar, onder impuls van onze oproep vorig jaar, werd er weer uitgekeken om de
actuele situatie te kunnen inschatten. H. Nagel meldde de drie eerste te Sivry-sur-Meuse
op 2 juni. E Stassart lokte te Han-sur-Lesse op 5 en 17 juni resp. 4 en 3 vlinders. Er
moeten ongetwijfeld nog meer plaatsen bestaan waar de soort voorkomt.

Vindplaatsten; Nam.(7): Han-sur-Lesse.; Fra(3): Sivry-sur-Meuse.

Eurois occulta (Linnaeus, 1758)

Een nieuwkomer, die we voorlopig in onze lijst onder de zwervers rangschikken. Uit
België waren enkel oudere gegevens bekend van enkele lokaliteiten waar de soort
wellicht inheems was, vooral in het Luikse, zoals de Hoge Venen, Baraque-Michel. In de
Scandinavische landen en op Shetland (U.K) zijn migraties van deze forse uil reeds
langer bekend. In Engeland komt het gros van de waarnemingen steeds uit Shetland. In
Schotland zijn lokale populaties gekend, maar hun sterk donkere kleur onderscheidt ze
van de lichter gekleurde migranten, zoals die op Shetland gezien worden. In 1996 werden
op Shetland meer dan 300 stuks geteld. Gewoonlijk worden de jaren dat hij er volledig
ontbreekt afgewisseld met jaren met slechts enkele waarnemingen. Het gebied van
oorsprong ligt dus ten noorden van ons. Hij kan wellicht migreren vanuit een richting die
we niet dadelijk verwachten. In feite doet het patroon wat denken aan de migratie-route
die N. antiopa volgt, zoals bijvoorbeeld in 1995 nog het geval was. In 1996 werden in
Engeland in de periode tussen 14 en 20 augustus de belangrijkste aantallen van E. occulta
gezien; op verschillende kustplaatsen in het oosten en noorden, zoals in Kent, East
Sussex, Lincolnshire. Op 13 augustus kwamen zelfs 70 ex. op Shetland voor. Op de Zuid-
of Westkust werden in 1996 nauwelijks meldingen gedaan. De vier vlinders die op Texel
(Nederland) op 16 augustus verschenen, moeten in dezelfde migratie gesitueerd worden.
De vlinder was er reeds tientallen jaren niet meer gezien (R. De Vos, in litt.). In Engeland
werd E. occulta in 1996 in aantal gezien, niet verder dan Dungeness (Kent, UK), in
vogelvlucht niet erg ver van ons land verwijderd. Migratie vanuit het noorden verklaart
tevens de ligging van de waarnemingen in België (zie fig. 15). Alle ex. werden in het
noordelijk deel gezien. B. Misonne meldde me enthousiast een vlinder te Poppel op 14
augustus. Dit is slechts de tweede vindplaats voor de provincie Antwerpen. De dag erna

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997); 60

zag M. Van Opstaele een vlinder op licht te Eeklo. Een volgende werd op 3 september
gevangen te Ursel (J. Brusselle). De waarnemingen in O. VI. zijn de eerst bekende voor
deze provincie. Op dezelfde derde september ving E. Stassart te Lixhe twee vlinders. Vijf
exemplaren op biotopen waar de vlinder niet thuis hoort is wellicht geen toeval meer.
Vindplaatsen ; Ant.(l) Poppel; Luik(2): Lixhe; O.VI.(2): Eeklo, Ursel.

Fig. 15: Vindplaatsen in West-
Europa van Eurois occulta.

Aan M. Gillard voor zijn coördinatiewerk t.a.v. de franstalige medewerkers. Aan alle
medewerkers van het BTO voor het nauwkeurig noteren en doorsturen van hun gegevens,
vooral aan al diegenen die uitdrukkelijke melding maakten van exemplaren die migrerend
werden waargenomen. Zij brachten heel wat nuttige informatie aan. Aan het voltallige
sectie-bestuur van het BTO voor hun inbreng en discussie. Aan M. Honey (BMNH,
London), S. Clancy (Kent), N. Ryrholm (Uppsala, Zweden), M. Pennington (Shetland),
M. en A. Kelber (Tübingen, Duitsland), R. De Vos (Amsterdam, Nederland) voor enkele
interessante discussies. Aan het KMI te Brussel voor de weerkundige gegevens. Aan de
Uyttenboogaert-Eliasenstichting voor het verstrekken van subsidies. Aan Dr. P. Grootaert
voor het verlenen van toegang tot de collecties van het KBIN te Brussel. Aan B. Misonne
voor het klimatologisch overzicht van 1996. Aan P. Cluck voor de, op de voor hem
kenmerkende charmante manier, gegeven toelating tot publicatie van een nieuwe soort
voor de Belgische fauna. Aan B. Klaps voor de nodige software.

Phegea2S{2){\.W\.\991): 61

Tabel 1 ; Trekvlinders per decade in België 1996.

1 totaal 1

(T)

S

co

m

<N

«0

h-

8

o>

a

8

O

O»

8

i

=

CN

=

r)

-

-

m

8

Oi

1

=

n

Cs(

CO

s

8

S

r*.

o

=

<3S

R

03

O

-

a

8

CM

CD

?

CD

1

8

S

8

R

ri

=

?

§

R

8

M-

8

1

-

n

IS

CM

8

<0

i

co

1

i

=

K

0»

m

S

1

i

R

?

co

co

=

8

R

CNJ

i

i

i

co

-

S

<N

S

R

5

R

CO

I

1

CD

1

=

S

S

CO

«0

i

§

1

CD

8

co

8

CO

co

!

CM

-

O

8

co

8

8

1

1

-

co

CO

§

R

CD

R

CD

«0

8

I

O

-

g

O

o>

-

i

R

1

-

1

CO

CM

-

o

8

r*.

-

=

co

R

OC

R

-

-

S)

«D

CM

1

co

co

<N

CM

«0

CO

CO

-

CO

1 IJBBUJ 1

=

-

-

=

-

-

=

=

-

CM

c

=

CM

-

CM

1

i

1

1

}

1

-i

_s

1

1

1

5

Ü

1

d

5

5

1

CO

2^

>

«

1

€

ö

-S

t

i

CO

c

1

5

5

1

0.'

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 62

l ahcl 2 Dwaalgasten en /wervers per decade in Belgic 1996

5

Ê

s

O

s

S

3

s

«

s

s

3

■*

5

C

y

a

o

ï

■D

=

=

-

O

c

=

=

-

S

0

=

=

-

1 1

=

5

=

S

“

-

«

s

•

1 1

=

o

J

s;

“

s

n

*

2

-

o»

«

s

-H,

E

«r>

=

a

O

-

O

1 1

r<

«

=

*

2

<N

*

-

•

-

-

-

R

-

-

-

-

-

-

-

-

-

1

=

-

»pf

o

=

m

-

1-

1 mrt 1

=

=

-

1

-

c

n

-

-

1

9

9

•

CD

?

n

3

1

-j

1

e

Q

1

s

X

1

E

E

1

1

1

E

i

E

X

01

X

I

E

E

1

1

!

S

it

E

cC

r

e

!

•<

1

1

c

m

Z

1

*

3

1

s

1

"5

c

et

i

m

O

:

1

o

■?

1

ü

i

«V

s

1

3'

1

E

«

X

1

•c

et

1

o

Ü

•

ai

E

5

s

•

al

1

3

ui

Phe^ea 25 (2) ( 1 .VI. 1 997); 63

Bibliografie

Bonte, D., 1997. Het voorkomen van Hyles euphorbiae, Aricia agestis, Hipparchia semele en Issoria lathonia in het
duingebied van de Vlaamse Westkust in 1996. (Lepidoptera). — Phegea 25: 1-5.

Cade, M., 1997. Reports from Coastal stations. — Atropos 2; 68.

Clancy, S., 1997. Reports from Coastal stations. — Atropos 2: 74.

Clancy, & Tunnmore, 1997. Reports from Coastal stations. — Atropos 2: .

Funnell, D., 1997. Reports from Coastal stations. — Atropos 2: 72.

Karsholt, O. & Razowski, J. (Eds.), 1996. The Lepidoptera of Europe. A Distributional Checklist. Apollo Books,
Stenstrup.

Kelber, A.., 1996. Colour leaming in the Hawkmoth Macroglossum stellatarum.. — J.exp.Biol. 199: 1 127-1 131.
Knudsen, K . et al., 1994. Fund af Storsommerfugle i Danmark 1994. Kobenhavn 1994. P. 32.

KMI, Klimatologisch overzicht van het jaar 1996. http://www_meteo.oma.be/lRM-KMI/climate/na96_nl.html
Leps-L: news:sci.bio.entomology.lepidoptera.

Pennington, M.., 1997. Lepidoptera Immigration into Shetland during August 1996. — Atropos 2: 17-25.

Rennwald, E., 1994. Noctuidae, Geometridae und Microlepidoptera 1992. — Atalanta 25: 67-146.

Sinnema, J., 1997. Overzicht van de Macrolepidoptera in Friesland 1996.

http://home.pi.net/~msinnema/vwg/macrolep.html
Ryrholm, N., 1997. Migrating Moths into Sweden in 1996. http://www.fcom.se/butter/detail.htm
Troukens, W., 1991. Een miskende trekvlinder: Cryphia algae. Nieuwsbrief BTO.

Troukens, W., 1994. Polychrysia moneta (Fabricius, 1787) in de Benelux. (Lepidoptera: Noctuidae). — Phegea 22:
1-8.

Vanholder, B., 1994. Macdunnoughia confusa (Stephens, 1840), een areaaluitbreider.

Vanholder, B., 1995.Trekvlinders in 1994, elfde jaarverslag (Lepidoptera). — Phegea 23: 71.

Vanholder, B., 1996. Trekvlinders in 1995, twaalfde jaarverslag (Lepidoptera). — Phegea 24: 59.

Vanholder, B. et al., 1995. De Belgische trekvlinders, zwervers en dwaalgasten. — Entomobrochure 6: 1-
Wiist, P., 1994. Erstnachweis von Athetis hospes (Freyer, 1831) für die Bundesrepublik Deutschland (Lep,
Noctuidae). — Melanargia 6: 24.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 64

The identification of Apatura metis and Apatura ilia
and their distribution in Greece and Turkey
(Lepidoptera: Nymphalidae)

Jean Mairiaux & Jacques Hutsebaut

Abstract. An attempt of the use of morphometric analysis for the confident identification of Apatura
metis and A. ilia. The known localities of A. metis and A. ilia in Greece and Turkey are reviewed and their list
is updated with recent unpublished records.

Samenvatting. De determinatie van Apatura metis en Apatura ilia en hun verspreiding in Griekenland en
Turkije (Lepidoptera: Nymphalidae)

De auteurs vermelden de reeds bekende vindplaatsen van Apatura metis (Freyer, [1829]) en Apatura ilia
([Denis & SchifTermüller], 1775) in Griekenland en Turkije en voegen daar de recent bekend geworden, maar
nog niet gepubliceerde, gegevens aan toe.

Résumé. L’ identification d’ Apatura metis et d' Apatura ilia et leur répartition en Grèce et en Turquie
(Lepidoptera: Nymphalidae)

Les auteurs donnent un aper^u des localités connues d' Apatura metis (Freyer, [1829]) et d' Apatura ilia ([Denis
& Schiffermüller], 1775) en Grèce et en Turquie et les complètent avec des données récentes non encore
publiées.

Key words: Apatura metis - Apatura ilia - Greece - Turkey - distribution - variability.

Mairiaux, J.: A. Vanlaethemstraat 16, B-1560 Hoeilaart.

Hutsebaut, J.: 48, rue Major Petillon, B-1040 Bruxelles.

Introduction

Until recently, only little information on the genus Apatura was available for Greece
and there were no records at all for Turkey. Thanks to the investigations made by some
lepidopterists (J. G. Coutsis, N. Ghavalas, J. Dils, D. van der Poorten, G. Müller and
some others) more distributional data became known. In 1995 we decided to update the
distribution maps for both Apatura metis (Freyer, [1829]) in Greece and Turkey and
Apatura ilia ([Denis & Schiffermüller], 1775) in Greece. A. ilia has not been observed in
Turkey so far, except for an unconfirmed record from the north-eastem part.

Differences between Apatura metis and A. ilia
External morphology

Apatura metis can be distinguished from A. ilia by the following relative characters;
Wing outline.

(1) \n A. ilia fore-wing is shorter but broader. (2) In A. metis fore-wing is more
elongated, with a tapered apex.

Wing pattem.

Fore-wing. (1) In A. metis, the eyespot (ocellus) between veins Cu, and Cu2 is
strongly reduced, at least dealing with the European populations; Varga (1978) published
biometric data confirming this. (2) In A. ilia this eyespot is surrounded by a round orange
periocellar border, compared with A. metis this border is ovale or even quadrangular. (3)
A. metis has 2, rarely 3, white subapical and apical spots; A. ilia has 3, rarely 4 spots.

Hind-wing. (1) In A. metis, the external border of the submarginal pale band is
regularly festooned because delimited by triangular extensions of the dark submarginal
band along the veins. With regard to A. ilia this border is almost straight. (2) With regard
to A. metis, the pale discal band is sharp intemally deviated in cell M2-M3. In A. ilia
external border of this pale band presents no sharp angle and is precisely delimited. (3)

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 65

With regard to A. melis, the dark area limited by the discal and submarginal pale bands is
significantly narrower. As compared to A. ilia, this area is homogeneous dark. With
regard to A. ilia the dark area is larger; its extemal half is darker and tends to form
isolated macules.

We have tried to corroborate the usefulness of this last character by biometric
measurements (fig. 1).

Fig. 1. Biometric measurements (see charts 1, 2 and 3).

Legend of plate 1:

1 -Apatura melis v. orange morph, Hungary, Baja, Duna River, 21.V1I1.1983, J..Mairiaux leg.

2 - Apatura melis 9, white morph, Hungary, Baja, Duna River, 1 8.V111. 1988, J. Mairiaux leg.

3 - Apatura ilia white morph, Hungary, Kisvaszar (Komló), 30.V1.1995, G. Ariën leg.

4 - Apatura ilia d', orange morph, Hungary, Kisvaszar (Komló), 30.V1.1995, G. Ariën leg.

5 - Apatura metis (damaged), orange morph, Hungary, Kisvaszar (Komló), 30. VI. 1995, G. Ariën leg.

6- Apatura ilia c5‘, orange morph, Hungary, Bar Mohacs, Duna River, 28.V1.1995, G. Ariën leg.

7 - Apatura ilia orange morph, Greece, Ano Kliné, Nomós Flórina, 730 m, 25.V1.1995, J. Mairiaux leg.

8 - Apatura ilia 9, orange morph, Greece, Akritas, Nomós Flórina, 790 m, 25.V1.1995, J. Mairiaux leg.

Phegea 25 (2) (1 .VI. ! 997); 66

Plate 1

Phegea2S{l){\.V\.\991): 67

The biometric measures obviously show a difference between A. metis and A. ilia,
with the exception of subspecies A. metis substituta, in Ussuri/Korea and Japan. The
specificity and taxonomy of those populations are beyond the scope of this publication.

It was necessary to study the Gaussian distribution of the measured values in order to
estimate more precisely the differences in this respect between the populations of both
species.

We defined a cut off value for the relative width of the dark postdiscal band
(B/A+B+C) of 0.40 for the males, 0.36 for the females. Only 5 males (1.0%) and no
females (0 %) of A. metis were out of range. Only 1 male (1.5 %) and 3 females (10.3%)
ofA. ilia were in overlap.

Wing venation.

Varga (1978) has pointed out and illustrated the differential venation characteristics
conceming wing veins (veins 7, 8 and 9, or Rj, R4 and R5) of the fore-wings of A. ilia and
A. metis but this character seems at least inconstant to us. AH available Greek material of
both species belongs to the clytoid morph (f. clytie [Denis & Schiffermüller], 1775). In
Central Europe the white form of A. metis seems to be very scarce. Only a few specimens
are known. One female caught by the first author in Hungary is shown on plate 1, fig. 2.
A characteristic orange morph is shown on plate 1, fig. 1 .

Genital structures (figs. 2-3)

Apatura metis can be distinguished from A. ilia by the following characters in the
male genitalia:

• overall size slightly smaller

• Coastal margin of valva slightly more concave posteriorly

• proximal end of tegumen tumed down (in lateral view)

• distal end of aedeagus pointed (in lateral view)

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 68

Chart 1. Relative significance of the dark postdiscal area on upperside hind-wing (males and females) - mean,
maximal and minimal values.

males

O

+

CD

+

<

CÜ

0.6

0.5

0.4

0.3

0.2

0.1

0

re

D)

c

13

X

c re

re o

t I

O

Phegea2S{l){\y\.\991): 69

Plate 2

Phegea2S{l){\.\’\.\991): 70

Fig. 2: Male genitalia of Apatura melis (Freyer, [1829]); a. valva, b. tegumen + saccus, c. aedeagus, d. distal end of
aedeagus (del. J. G. Coutsis).

Fig. 3: Male genitalia of Apatura ilia ([Denis & SchifTermüller], 1775); a. valva, b. tegumen + saccus, c. aedeagus,
d. distal end of aedeagus (del. J. G. Coutsis).

Legend of plate 2:

1 - Apatura melis Greece, Didimóticho, Évros River, Nomós Évtos, 4.V111.1995, J. Mairiaux leg.

2 - Apatura melis 9, Greece, Didimóticho, Évtos River, Nomós Évtos, 5.V111.1995, J. Mairiaux leg.

3 - Apatura melis Greece, Strimonikó, Strimónas River, Nomós Séres, lO.Vlll.1996, J. Mairiaux leg.

4 - Apatura melis V, Greece, Strimonikó, Strimónas River, Nomós Séres, 9. VIII, 1996, J. Mairiaux leg.

5 - Apatura melis cT, Turkey, Silivri, Kinik River, prov. Istanbul, 2.VI.1996, J. Mairiaux leg.

6 - Apatura melis 9, Turkey, Edime, Tunca River, prov. Edime, 29. V. 1996, J. Mairiaux leg.

7 - Apatura melis 'T, Greece, Farangi Vikou, S. of Kónitsa, Voidomatis River, Nomós loannina, 29. VI. 1995, J.

Mairiaux leg.

8 - Apatura melis 9, Greece, Farangi Vikou, S. of Kónitsa, Voidomatis River, Nomós loannina, 28. VI. 1995, J.

Mairiaux leg.

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997): 71

measured specimens ( n ) measured specimens ( n )

Chart 2. Relative significance of the dark postdiscal area (males and females) - Gaussian distribution of the
measured values. ,

males

120 -

100

80

60

40

20 -

■

melis THRAKI

■

melis EVROS

■

melis STRIMONAS

□

melis IPIROS

□

ilia GREECE

O) co CM

ci
o

J I^x

CO

co CM <D

co «o co

ö

B/A+B+C

females

50

40

30

■

melis THRAKI

■

melis EVROS

■

melis STRIMONAS

□

melis IPIROS

□

ilia GREECE

co in

co

co CM

^ o

o

co m

co CM CD

CD lO CD

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997); 72

B/A+B+C

Variability of Apatura metis in Greece

No evident difference was observed between the metis populations of the Évros’
region, in Greece, and Turkey, and contiguous Turkish Thrakia In other rcspects we did
not have the opportunity to significantly study the populations of the Néstos Valley,
considering the small number of studied specimens.

Submarginal pale band - crescent-shaped spots.

With re^ard to the different studied populations (Turkish Thrakia/Évros, Strimónas
I Valley and Ipiros), some specimens are characterised by submarginal pale spots with the
I intemal border deeply penetrating into the spot and consequently forming oblate
“crescents”. Analysing and counting up the different kinds of submarginal spots,
quadrangular, crescent-shaped or intermediate, we obtained the following distribution:

%

Évros / Turkey

Strimónas

ipiros

crescent-shaped

1.2

48.4

17.3

intermediate

15.35

19.35

17.0

quadrangular

83.45

32.25

65.7

The crescent-shaped submarginal spots are exceptional in Turkey/Évros, the most
frequent form in the Strimónas Valley and slightly predominant in Ipiros. The qualitative
characters has significantly different distribution between each two of the 3 studied
populations (p<0.01).

Width of the pale submarginal band.

The pale submarginal band is the largest in the populations of Strimónas Valley,
character frequently associated with the crescent-shaped form of spots.

Relative size of the pale submarginal band (Chart 3).

The differences of biometric measurements between the Strimónas Valley population
and all the others are statistically highly significant in both males and females
(p<0.00001).

Width of the dark area between the two pale bands (discal and submarginal).

The specimens of Ipiros are, as a general rule, darker, with a larger brown area
resembling the Hungarian specimens.

i

Phegea 25 (2) ( 1 . VI. 1 997); 73

0+a+v/v o+a+v/v

hart 3 Kclatisc si/c ol the palc >ubmargmal banJ

O 6
0 5
O 4
O 3
O 2
O 1
O

0 6
0 5
0,4
0 3
0,2
0 1
O

males

ra
c
o
,E

co

females

(/)

o

>

LU

to

rc

c

0

1

^hegea 25 (2) ( I VI, 1 997): 74

The distribution of Apatura metis in Greece and Turkey
Records from literature

Greece.

“Salonika" [Thessaloniki] (3 specimens in The Natural History Museum, London) (Nguyen 1976). Probably
the original habitat has been destroyed by extensive spraying of DDT after the World War II. There is but little hope
to rediscover /l. metis ot A. ilia in the region, as investigations on the Southern banks of rivers like Gallikós, Axiós,
and Loudias gave no result.

Drama “Paranéstion, along the river Néstos, north-east of Drama, 20. VII. 1977" (1 specimen of the second
brood) (Willemse 1980: 156, 1981: 42). This is in fact the very first confirmed record of A. melis for Greece as the
earlier record from “Western Rhodópi” (Kattoulas & Koutsaftikis 1977) is unreliable.

“Évros, Didimótiho” (Coutsis & Ghavalas 1991: 135). The authors observed the species in numbers near
Didimótiho on 27th and 28th June 1991 but most of them “were well past their prime".

“Évros, Souflion, Anfang August 1978, leg. Gerilis, in coll. VLCA [Vlaamse Lepidoptera Collectie
Antwerpen]” (Hesselbarth, van Oorschot & Wagener 1995: 968).

Turkey.

“Edime: Meri?, Subaji, 2Bo, 15-28.05.1994 Ic^ 19,25.07-03.08.1994 9r^cT 299 (GP No: 1493c?) (leg. SC) ”
(Seven 1995: 5-6).

“Tekirdag, 10 km W[est of] Inecik, 1. VI. 1979, 5.V1.1982, leg. Müller - bei Balli, 5.VI.1982, 28.V.1983, leg.
Müller” (Hesselbarth, van Oorschot & Wagener 1995: 968).

New records

Thrakia.

In this part of the Southern Balkans we found the most widely distributed populations
over the Greek Nomós of Évros and the four Turkish provinces of Edime, Kirklardi,
Tekirdag and Istanbul.

At the Greek side, in Évros the species is common along the Ardas Rivcr. We
discovered it near Kómara, Kiprinos, and Rizia. It is also present along the very small
river Kourounderes near Valtos which is a very atypical locality: the narrow, almost dry
river is running in between cultivated fields; some willow trees {Salix spp.) are still
growing here and there. It is present as well along the Erythropótamos River near
Ellinohóri, along the same river nearly inside the village Didimóticho (plate 2, figs. 1-2),
and along the Évros River near Pithio and Petrades.

AH these observations were done in July and August 1995 and 1996, and apply to the
second brood. In some cases up to 20 specimens were seen at the same time
(3.VIII.1995). When it is too hot and the atmospheric pressure is high, A. metis may be
almost impossible to detect. It then prefers to stay motionless in the shadow of trees. This
behaviour is particularly frequent at the end of the flight period when specimens are wom
and prefer to save their energy.

At the Turkish side, east of the Évros River (Meri9 Nehri), A. metis is present in four
provinces of the five in the European part.

In the province of Edime, we found it very abundant just north of the town of Edime
along the Tunca River (plate 2, fig. 6) in early June 1996 (first brood), and near
Uzunköprü along the Ergene River, near Bayramli along the same river.

In the province of Kirklareli, A. metis occurs near Pehlivanköy and Akarca along the
Ergene River and its tributaries, and near Dügüncubasi.

In the province of Tekirdag, beside the observations of Müller (published in
Hesselbarth, van Oorschot & Wagener 1995), we were able to locate the species ourselves
at Kurtdere and Karliköy along the Ana River south-west of Saray.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997); 75

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 76

In the province of Istanbul, only one locality was detected near Silivri along the Kinik
River (plate 2, fig. 5).

All these observations took place from 26 May to 2 June 1996, and apply to the first
brood.

Makedonia.

Only 5 localities are known to us.

Nomós Kilki's, near Doïrani Lake, leg. J. Dils, coll. VLCA (J. Dils, pers. comm.), an
area revisited by us, where we found it scarce and local along the lake.

Nomós Séres, all along the Strimonas River, Roupel, ca. 5-6 km south of the
Bulgarian border, a very small population; Virónia, abundant; near Strimonikó, abundant;
near Vamvakoüssa, a small population (plate 2, figs. 3-4).

In the past, A. metis probably occurred everywhere along the Strimónas River until
the destruction of its habitat by human activities like the ecological disaster we have seen
along the road from Nigrita to Séres: all vegetation is bumed or cut down and all the
gravel and sand is removed to be used for the construction of new roads. All this activity
causes an enormous cloud of dust.

Visits to several localities along the rivers Gallikós and Axiós remained without
result.

East of the Strimónas River, in the Nomós Drama, A. metis seems to be rare. We
observed only 6 specimens in Drama: near Paranésti and north of Mesochóri. B. Maes
found a male specimen in Potami, a locality near Stavroüpoli was found by J. G. Coutsis.
Due to the canyon-shape of the valley of the river Néstos, we were unable to find other
suitable localities for the species. Our search south of Galani, where the river valley
became accessible again, remained without success.

Despite extensive quest, no results were obtained in the provinces of Péla, Flórina,
Kozani and Grevena. It seems that populations from Makedonia and Ipiros are separated
by a large gap.

Ipiros.

^ The First two records of the species are: Nomós loannina, south of Kónitsa, near
Aristi and near the village of Pópingo, in the Voidomatis River Valley (J. Dils 'pers.
comm.).

In 1995, S. M. Morton found A. metis in several places in Thesprotia along the
Thiamis River, between Igoumenitsa and loannina (pers. comm. to S. Cuvelier); B. Maes
(1996) found it close to that locality near Neraida, TTiamis River.

We found the species in tree localities: in loannina, near Klidonia along the
Voidomatis River plate 2, figs. 7-8), near Soulópoulo (ca. 30 km west of loannina) and in
Thesprotia, near Pigadoülia (ca. 15 km north-east of Igoumenitsa). Further to the south,
we found a small locality for A. metis in Preveza, ca. 50 km south of loannina near
Kerasóna along the Loüros River, and along a river (we could not tracé its name) running
west of Romia near Filipiada (ca. 66 km south of loannina). This is actually the
southemmost confirmed (see below) population of A. metis in Greece.

Staudinger (1870: 56) reports the capture oV'Apatura v. Clytie Hb. Von Dr. Krüper
sicher in Acamanien ausserst selten gefangen.” Bearing in mind the known distribution
pattem of both A. metis and A. ilia in Greece, this record very probably applies to A. metis
rather than to A. ilia, and, if so, it would represent the southemmost locality of A. metis in
Greece (see shaded area on distribution map).

Phegea 25 (2) {\.W\.\991): 11

The distribution of Apatura Uia in Greece
Records from literature

Dacie et al. (1972: 257) repoited the capture of one wom female north of Flórina in July 1971. This is actually the
first confirmed record of A. ilia in Greece (see above).

Van der Poorten (1980: 24) found a couple west of Flórina (Pisodérion and Vamoüs Mts.) in July 1980.

New records

Compared to A. metis, the distribution of A. ilia seems to be much more restricted in
northem Greece. Except for the region around Flórina, where the species can be fairly
common, it occurs only in scattered populations over five nomi.

In Kilkis A. ilia has been found near lake Doïrani by: J. Dils and D. van der Poorten
1986. This is the eastemmost locality in Greece. The species has not been reported from
Turkey. We discovered two populations on the Axiós River, near Polikastro where two
wom specimens were observed by us and near Próhoma in August 1996.

In Flórina, J. Dils observed the species near Akritas in 1982, the First author captured
it near Vatohóri in 1983, D. van der Poorten found it in Andartikón (700 m) in 1984, J.
G. Cóutsis observed it near Agios Germanós, and we found the species near Kato Kliné
and Ano Kliné in 1995 (plate 1, figs. 7-8).

In Kastoria, ca. 20 km north of Kastoria D. van der Poorten observed several
specimens in 1989. We found it in 1985 between Eptachóri and Zoüzouli, in the
Southwest of the Nomós.

To the northeast of loannina, the First author found the species near Pirsógiani in
1982. This is the southwestemmost locality for A. ilia in Greece known so far.

Sympatric occurrence

A. metis flies in two broods, in May and in late July - early August, whereas A. ilia
occurs predominantly in mountainous areas (in Greece) and only one brood in July is
known. Therefore, both species are not likely to be observed simultaneously. However, in
some very rare occasions, they have been seen flying together within the same day, as J.
Dils and D. van der Poorten 1986 and 1989 (J. G. Coutsis and N. Ghavalas pers. comm.)
observed near lake Doïrani (Kilkis).

The sympatric occurrence of both species has been reported already by Nguyen
(1970: 76). Noteworthy are the observations by G. Ariën, who found both species
together in south Hungary in 1995 at Bar near Mohacs (plate 1, Fig. 6), westbank of the
Danube and near Kiszvaszar (north of Komló) (plate 1, Figs. 3-5).

Acknowledgements

We want to express our gratitude to our friends W. De Prins, A. Olivier, D. van der
Poorten, J. Dils, B. Maes, G. Ariën, A. De Koninck, for their valuable help and efFicient
support during this study. We were very pleased to meet and discuss the manuscript with
Dr. Y. P. Nekrutenko from Kiev. We want especialy to thank Mr. J. G. Coutsis, who
provided us with a lot of Information. The very nice hand-drawings of the genitalia are
due to him as well.

References

Coutsis, J. G. & Ghavalas, N., 1991. Agriades pyrenaicus (Boisduval, 1840) from N. Greece and notes on Apatura
metis (Freyer, [1829]) from N.E. Greece (Lepidoptera: Lycaenidae, Nymphalidae). — Phegea 19; 133-135.

Dacie, J. V., Dacie, M. K. V. & Grammaticos, P., 1972. Butterflies in Northem and Central Greece, July 1971. —
Entomologist's Ree. J. Var. 84: 257-266.

Hesselbarth, G., Oorschot, H. van & Wagener, S., 1995. Die Tagfalter der Türkei unter Berücksichugung der
angrenzenden Lünder. 3 BSnde. Selbstverlag S. Wagener, Bocholt.

Kattoulas, M. & Koutsaflikis, A., 1977. Drei kleine entomologische Mitteilungen. — Annales Musei Goulandris 3:
113-114.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 78

Nguyen, T. H., 1970. Note sur deux espèces jumelles d'Apatura Fabricius (Lep., Nymphalidae). — Lambillionea
I 68: 76-80.

I Nguyen, T. H., 1976 Les Apatura: Polymorphisme et Spéciation (Lépidoptères Nymphalidae). Editions Sciences
NaL Compiègne, 86 p., 10 pis, 1 colour plate, 2 maps.

Seven, S., 1995. Trakya Lepidoptera Faunasina Katkjlar. — Miscellaneous Papers. Ankara 23/24: 1-13.

Staudinger, O., 1870. Beitrag zur Lepidopterenfauna Griechenlands. — Horae Soc. Ent. ross. 7: 3-304.

Van der Poorten, D., 1980. Dagvlinders in Noord-Griekenland in juli 1980. — Phegea 9: 22-28.

Varga, Z., 1978. Remarques sur la validité et sur la répartition de «1’espèce» Apatura metis (Freyer, 1829)
[Lepidoptera Nymphalidae]. — Linneana Belgica 7: 192-208.

Willemse, L., 1980. Some interesting faunistical data of Rhopalocera in Greece (Lepidoptera). — Ent. Ber., Amst.
40: 156-158.

j Willemse, L., 1981. More about the distribution of Rhopalocera in Greece (Lepidoptera). — Ent. Ber., Amst. 41:

j| 41-47.

1

Phegea 25 (2) ( 1 .VI. 1 997); 79

Qoo9f®ss Of ^

^QlUrri),

XIth European Congress of Lepidopterology
B-2390 Malle Belgium
22 - 26 March 1998

First announcement

The XIth European Congress of Lepidopterology will be organised by the Societas
Europaea Lepidopterologica (SEL) in the “Provinciaal Vormingscentrum Malle , at
about 25 km NE Antwerpen, Belgium, from Sunday 22 to Thursday 26 March 1998.

Plenary sessions;

Conservation biology
Ecology and population biology
Field reports and faunistics
Systematics and phylogeny
Zoogeography and biodiversity

Parallel sessions / Workshops:

Computer workshop
Microlepidoptera
Noctuidae
Pest co n trol
Tropical Lepidoptera

Registration form and details;

Dr. Ugo Dall’Asta

Royal Museum for Central Africa

B-3080 Tervuren (Belgium)

Tel.: +32.2.769.5373
Fax: +32.2.769.5695
e-mail; selcon98@africamuseum.be

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 80

Chthonius (Chthonius) minotaurus
(Heterosphyronida, Chthoniidae), a new troglobitic
pseudoscorpion from Crete

Hans Henderickx

Abstract. Chthonius (Chthonius) minotaurus sp. n., an eyeless troglobitic pseudoscorpion discovered in a
limestone cave in Crete, is described.

Samenvatting. Chthonius (Chthonius) minotaurus sp. n., een blinde troglobionte pseudoschorpioen, gevonden
in een kalkgrot op Kreta, wordt beschreven.

Résumé. Chthonius (Chthonius) minotaurus sp. n., une nouvelle espèce de pseudoscorpion anophtalme,
trouvée dans une cave calcaire en Crete, est décrite.

Kcy words: Pseudoscörpjon - cavernicole fauna - Chthonius (Chthonius) minotaurus - new species -
Crete.

Henderickx, H.: Hemelrijkstraat 4, B-2400 Mol, Belgium.

Introduction

Cave dwelling pseudoscorpions are well represented on Crete. The relatively constant
microclimate of low temperature and high humidity provides survival possibilities for
small and local populations. The epigeic ancestors might have been widespread in times
of high humidity before the Pleistocene ice ages, resulting in cavemicolous relict
populations nowadays. In July 1996 an expedition to Crete was organised to examine
such populations.

A number of cavemicolous species were collected, most of them troglophylic or
troglotoxenous. The majority of the invertebrates were found near the cave entrances,
amongst moss and organic detritus where they made advantage of the moisture and lower
temperatures.

On 7 July 1996 the “Koumas cave” (flg. I), a limestone cave in NW Crete was
examined. In a deep gallery a depigmented Chthonius adult male specimen was found,
completely anophthalmous, with prolonged pedipalps, all characteristics of a true
troglobiont.

I

Mahnert (1980) mentions eight Chthonius species from caves on Crete, six of them
belonging to the subgenus Ephippiochthonius, two to the subgenus Chthonius s. str. The
absence of a dorsal depression on the hand of the pedipalps assigns the species from the
Koumas cave to the latter subgenus.

Chthonius {Chthonius) lindbergi Beier, 1956 from the Neraido Spilia cave near
Iraklion differs clearly from the species of the Koumas cave in the shape of the pedipalp.
Smaller differences could be noticed between the captured species and the illustration in
ithe original description of Chthonius (C.) herbarii Mahnert, 1980. The latter is a
troglobitic species from the Aghios loannis cave on the peninsula Akrotiri, about 40 km
|NW from the Koumas cave. It was possible to tracé and collect some adult specimens of
jC. herbarii in the type locality during the same expedition, so an adult male of C.
herbarii could be compared in detail with the male specimen from the Koumas cave. The
atter species differs clearly from C. herbarii in relative length of the fixed finger of the
oedipalp and in dentition of the movable finger. Therefore, the former specimen must be
, egarded as an undescribed species that is described hereafter.

!

Phegea 25 (2) ( 1 . VI. 1 997): 81

Fig. 1 : Inside view of the type-locality of Chthonius (Chthonius) minotaurus sp. n., Koumas cave, Crete.

Chthonius (Chthonius) minotaurus sp. n.

Holotype S, Crete, Koumas cave, 35°19’00”N, 24°17’13”E, 250 m, 7. VII. 1996, H.
Henderickx leg., deposited in the Royal Belgian Institute of natural Sciences, Brussels.

Phegea 25 (2) ( 1 . VI. 1 997): 82

Description. Habitus as illustrated (fig. 2). Cream white, cephalothorax, tergites and
fingers of the pedipalp pale brownish, sclerotised. Total length (excluding chelicerae) 1.6
mm.

Carapace (fig. 3a) subquadrate (0.49 mm long, 0.47 mm wide), glossy, with 18 setae,
two of which are on the posterior margin. Setal formula 4-Ó-4-2-2. Epistome absent, but
the anterior margin of the cephalothorax has small serrations. No tracé of eyes.

Abdomen of usual Chtoniid facies. Tergal chaetotaxy 2-4-4-4-6-Ó-6-6-6-4 (fig. 3c).

Chelicerae (fig. 3b) carrying 6 setae and 2 microsetae plus 1 seta on the movable
finger. Fixed finger with respectively (towards the apex) a dentate comb (8 rudimental
teeth), 1 large and 1 smaller tooth. Movable finger with respectively a row of 6 small
teeth, 1 isolated large tooth and 1 small sharkfln-like apical tooth. Galea represented by a
low convex tubercle.

Pedipalpcoxa 3 setae, coxa I 3 setae + 3 setae on the inner edge, coxa II 4 + (7-8)
setae, coxa III 5+4 setae, coxa IV 6 setae. Intercoxal tubercle 2 setae.

Anterior genital opercula 6 setae, posterior opercula 12 setae.

Stemite IV 10 macrosetae and 2 small lateral setae, stemite V 6 + 2 setae, the next 4 +
|2 setae, last segment with 4 short plus 2 long setae.

Pedipalps (fig. 4a): femur (0.89 x 0.13 mm) 6.84 times as long as broad and 0.31
llarger than tibia (0.28 x 0.14 mm). Hand without dorsal depression. Total length of hand
+ fixed finger 1.24 mm, hand without finger (0.42 x 0.16 mm) 2.62 times as long as
broad.

Fixed finger (0.82 x 0.04 mm) 1.95 times longer than movable finger. Fixed finger
with 30 erect and pointed teeth, larger towards the apex. Movable finger with 23 erect
ijteeth and 15 rudimental teeth towards the hand. Both fingers with terminal claw. ist
ijclearly distally from esb, sb closer to b than to st.

Pedal proportions:

Leg I: femur I (0.35 x 0.06 mm) 5.83 times as long as broad; tibia I (0.22 x 0.05 mm)
4.4 times as long as broad; metatarsus I: 0.21 x 0.33 mm; tarsus I: 0.33 x 0.05 mm.

Leg II: femur II (0.35 x 0.06 mm) 5.83 times as long as broad; tibia II (0.20 x 0.05
mm) 4 times as long as broad; metatarsus II: 0. 1 8 x 0.05 mm; tarsus II: 0.27 x 0.04 mm.

Leg III: femur III (0.56 x 0.10 mm) 5.6 times as long as broad; tibia III (0.33 x 0.07
mm) 4.71 times as long as broad; metatarsus III: 0.19 x 0.05 mm; tarsus III: 0.50 x 0.04
pm.

Leg IV: femur IV (0.63 x 0.10 mm) 6.3 times as long as broad; tibia IV (0.38 x 0.08
mm) 4.75 as long as broad; metatarsus IV: 0.21 x 0.05 mm; tarsus 0.52 x 0.04 mm.

, Diagnosis. Males of the new species can be distinguished by the shape and
l:haetotaxy of the pedipalp and the carapace. The teeth on the movable finger differ
;5ignificantly from the allied Chthonius {Chthonius) herbarii Mahnert, 1980. The new
!5pecies can be distinguished from epigean Chthonius-s\)tc\Qs by the absence of eyes.

Etymology. Minotaurus is a noun in apposition, referring to the legendary creature
Minotauros, sun of Pasifaë, who was locked up in the labyrinth under the palace of king
Minos of Crete.

; Distribution. The species is known only from the type locality.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 83

Fig. 3: Chthonius (Chthonius) minotaurus sp. n., holotype a. carapace, b.
view of opisthosoma..

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 84

Fig. 4; Lateral view of the hand of the right pedipalp; a. Chthonius (C) minotaurus sp. n„ holotype '3 (Crete,
Koumas Cave, 7.VI1.1996); b. Chthonius {C.).herbarii Mahnert, 1980 (Crete, Aghios loannis Cave, 8. VII. 1996).

Discussion

The new species is closely related to C. (C.) herbarii. The teeth towards the apex of
I the movable finger are erect and pointed, while C. (C.) herbarii shows sharkfin-like teeth
I in the same area (fig. 5a). The fixed finger of the hand is more elongated in the case of C.

: (C.) minotaurus sp. n. (fig. 4a). Because of this elongated shape, the trichobotria are
inserted in a more distal position. Est and it are situated more distal than st and t. In the
case of C. (C.) herbarii, these pairs of trichobotria are located almost opposite of each
'other (fig. 5a). The pedipalp femur of both species differs in size: it is relatively longer in
the case of C. (C.) herbarii (7. 7-8.3 times longer than broad according to Mahnert 1980,

, 8.5 times with our C. (C.) herbarii specimen and only 6.84 times with C. (C.) minotaurus
Isp. n ).

j C. (C.) sestaesi Mahnert, 1980 from the Greek mainland (Ossa mountains), which
also shows an elongated fixed finger, differs from C. (C.) minotaurus sp. n. in chaetotaxy
!of the carapace (4 setae on the posterior margin). The pedipalp femur is more elongated
I (8. 2-8. 4 times longer than broad in males according to Mahnert 1980).

I The nearest cave where a troglobitic Chthonius was found is situated on a peninsula,
i40 km from the Koumas cave. C. (C.) minotaurus sp. n. shows extreme adaptations to
^cave life, and is obviously an obligate troglobiont, so it can be considered geographically
completely isolated.

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997); 85

Fig. 5: Dentition on movable and fixed finger; a. Chthonius (C.) herbarii Mahnert, 1980 (Crete, Aghios loannis
Cave, 8.VI1.1996); b. Chthonius (C.) minotaurus sp. n., holotype c? (Crete, Koumas Cave, 7.VII.1996).

In comparison with the epigean Chthonius species C. (C.) minotaurus sp. n. shows
strong adaptations to cave life. Most striking are the loss of eyes and pigmentation and
the increase in pedipalp length. These morphological changes must be considered as the
result of an evolutionary process.

Phegea 25 (2) ( 1 . VI. 1 997): 86

The mechanisms behind this process have been discussed in different theories. Now,
intensive studies of all kinds of troglobitics are revealing parts of it. The factors behind
eye atrophy in blind mole rats {Spalax sp.) have been illuminated by Eviatar Nevo and
colleagues (Diamond 1996). Without most of the brains visual structures, Spalax
ehrenbergi saves at least 2% of its energy budget, and the free brain space is used for the
exquisite development of other sensory modalities. The drastic reduction or complete loss
of eyes in some troglobitic pseudoscorpions in combination with the expansion of
sensory capabilities might be explained in this way. In a completely dark environment
with only a scarce food supply, predators need the maximum of their sensory modalities
to find prey.

Biology and ecology

In spite of intensive search only one specimen could be found. Such rare occurrence
is not unusual in cave environments, where the lack of food necessarily leads to
populations of low density. The specimen was found in a small crevice between the cave
Wall and a stalagmite, under small pieces of stone. Some decaying organic detritus had
fallen into the crevice and was used as food by Collembola and small Coleoptera, that are
probably clements in a small ecosystem. Since there was no presence of Chiroptera in the
cave, the pseudoscorpion and some spiders appear to be on top of this ecosystem.

The discovery of C. (C.) minotaurus sp. n. together with some other discoveries made
in the Koumas cave, should contribute to a revalidation of this cave, which seems to
contain an ancient ecosystem of important biological value.

Acknowledgements

The author is very grateful to Ilias Kaniadakis, keeper of the Koumas cave, who
allowed to study the caves fauna. He is also indebted to Pavlos Lydakis for his generous
hospitality. Fruitful discussions about troglobitic animals with Dr. Narcisse Leleup, Gijs
Verkerk and Jan Bosselaers are also gratefully acknowledged. Thanks are also due to
Anna Petrochilou for her kind advices conceming the caves, to the Laboratoire Souterrain
du C.N.R.S. in Moulis and to Aline Raeymakers who spent long hours with the author in
the caves.

References

Diamond, J., 1996. Competition for brain space. — Nature 3S2: 156-151.

Mahnert, V., 1980. Pseudoscorpione (Arachnida) aus Höhlen Griechenlands, insbesondere Kretas. — Archives des
Sciences, Genève 32: 213-233.

I

1

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 87

Boekbesprekingen

Karsholt, O. & Razowski, J. (Eds.): The Lepidoptera of Europe. A Distributional Checklist.

29 X 21 cm, 380 p., met CD-ROM, Apollo Books, Kirkeby Sand 19, DK-5771 Stenstrup, Denmark, gebonden,
1996, DKJC 490,00 excl. verzending (ISBN 87-88757-01-3).

Sinds 1901 was het geleden dat er nog eens een volledige naamlijst verscheen van de Europese Lepidoptera.
Dergelijke lijsten werden recent wel gepubliceerd voor Australië en Noord-Amerika en zelfs voor Zuid-Amerika is
het eerste deel van de geplande checklist verschenen . De idee van een dergelijk lijst werd door J. Razowski
geopperd tijdens het SEL-congres te Wageningen. Sindsdien is er heel wat werk verzet door heel wat specialisten.
De grote moeilijkheid bleek een de eenstemmigheid te zijn. Vele mensen hadden heel verschillende opvattingen
over de te gebruiken systematiek en de toe te passen nomenclatuur. Toch slaagden de editors erin om een geheel
samen te stellen waar nog lang mee zal gewerkt worden.

De lijst bevat alle soorten Lepidoptera die in Europa voorkomen, en onder Europa dient te worden verstaan:
het hele Europese continent tot aan de Oeral, het gebied ten noorden van de Caucasus, dwars door de Zwarte Zee,
met inbegrip van Europees Turkije en de Griekse eilanden. Cyprus, Noord-Afrika, de Canarische eilanden en de
Azoren zijn niet mee opgenomen wat uit zoögeografisch oogpunt gezien jammer is. Achter de systematische
naamlijst staan kolommen om de verspreiding van de soorten aan te duiden in de verschillende Europese landen. Er
zijn aparte kolommen voor België, Nederland en Luxemburg, maar slechts één kolom voor Wit-Rusland, Rusland,
Oekraïne en Moldavië tesamen. Dit geeft uiteraard een nogal onevenwichtig beeld. Misschien was het beter
geweest de Benelux samen te vatten in één kolom, alsook de Skandinavische en de Balkanlanden.

De gevolgde systematiek leunt sterk aan bij de recente opvattingen die in lokale lijsten gepubliceerd werden,
maar toch zijn er enkele belangrijke wijzigingen. Zo zijn o.a. de subfamilies in de Geometridae totaal van plaats
verwisseld, de Nolidae zijn als aparte familie uit de Noctuidae gelicht en ze bevatten enkele soorten die vroeger niet
bij deze familie werden gerekend. De Arctiidae staan helemaal achteraan. Elke naam is voorafgegaan door een
nummer dat dient voor verwijzingen naar eindnoten. Deze bestaan voor het grootste deel voor opsommingen van
synoniemen. Jammer genoeg bevat de lijst zelf geen synoniemen, wat een snel gebruik hindert.

De CD-ROM bevat dezelfde lijst als een tekstbestand en als twee database-bestanden. Men kan ze gemakkelijk
importeren in dBase, Access, Word e.d., al dient men wel voldoende geheugen in de computer te hebben omdat
sommige bestanden redelijk groot zijn. Het is mogelijk om aparte families te selecteren, sorteren en af te printen.

Al bij al is dit een publicatie die nog lang van zich zal laten horen. Ze kan uitstekend dienst doen als basis voor
het ordenen van een collectie. Het is een referentiewerk dat iedere lepidopteroloog zou moeten bezitten.

Willy De Prins

Tshikolovets, V. V.: The Butterflies of Pamir.

24 X 17 cm, 282 p., 40 kleurenplaten, 6 zwartwit-platen, F. Slamka, Bratislava, gebonden, 1997, te bestellen bij V.
Tshikolovets, Schmalhausen Institute of Zoology, B. Khmelnitsky str. 15, UA-252601 Kiev-MSP, Ukraine, DEM
98,- excl. verzending (ISBN 80-967540-1-7).

Boeken over de dagvlinders van het Aziatische deel van het Palearctische gebied zijn ofwel schaars, ofwel
uitgegeven in een volstrekt onverzorgde vorm. Dit boek maakt daar een welgekomen uitzondering op. Het is
gedrukt op halfmat, zuiver wit papier en de kleurenplaten zijn van uitstekende kwaliteit. Zij maken de determinatie
van de verschillende soorten zonder meer mogelijk, temeer omdat van elk afgebeelde vlinder zowel de boven- als
de onderkant worden afgebeeld.

De tekst zelf is zeer summier en zakelijk gehouden. Men vindt er achtereenvolgens de volledige (trinominale)
naam van de soort, een verwijzing naar de oerbeschrijving, vermelding van de typelokaliteit en het typemateriaal,
alle vroegere vermeldingen van de soort voor het besproken gebied (Pamir), de verspreiding (mondiaal en in Pamir),
de vliegtijd en een korte beschrijving van het biotoop.

Bij elke soort wordt een verspreidingskaartje afgedrukt. Hierop kan men de verspreiding in Pamir aflezen en,
indien van toepassing, de exacte plaats van de typelokaliteit.

Achteraan volgen een lijst van soorten die wel voor Pamir werden vermeld in de literatuur, maar die er
waarschijnlijk toch niet voorkomen, een uitgebreide literatuurlijst en een alfabetische index.

Iedereen die geïnteresseerd is in Palaearctische dagvlinders vindt in dit boek een uitstekende determineergids
voor een zeer belangrijk gebied in Centraal-Azië. Door zijn degelijke druk en binding is het zeker zijn prijs waard.
Het is nu wachten op het volgende boek van dezelfde auteur over de dagvlinders van Turkmenistan...

Willy De Prins

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 88

Melitaea aurelia new for Greece (Lepidoptera:
Nymphalidae)

Dirk van der Poorten & Sylvain Cuvelier

Samenvatting. Melitaea aurelia nieuw voor Griekenland (Lepidoptera: Nymphalidae)

Résumé. Melitaea aurelia nouvelle espèce pour la Grèce (Lepidoptera: Nymphalidae)

Key words: Melitaea aurelia - Melitaea athalia - Greece - faunistics - genitalia.

Poorten, D. van der: Lanteemhofstraat 26, B-2140 Antwerpen.

Cuvelier. S.: Diamantstraat 4, B-8900 leper.

During a lepidopterological excursion to Greece in July 1991 the second author,
accompanied by S. Spruytte, captured in the district Florina on 5.VII.1991, amongst a
number of Melitaea athalia (Rottemburg, 1775) one smaller male specimen, the ground
colour of which is less brown and the dark markings on the upperside of the wings are
more regular than in M. athalia, which led us to the assumption that the specimen
belonged in fact to M. aurelia Nickerl, 1850 (fig. 1). After examination of the abdominal
end under the microscope, the wide posterior process of the valva confirmed its identity
as M. aurelia. A complete dissection and drawing (fig. 2), establishing the determination,
was made by Mr. J. G. Coutsis. Apart from the structure of the valva (as compared to
athalia, see fig. 3) the nearly absent sub-unci and the elongate ostium-keel with uptumed
apex and the small comuti of the aedeagus are obvious.

Ia b

I Fig. \ : Melitaea aurelia Nickerl, 1850, 3, Greece, Florina, near Andartikón, 5.VII.1991, leg. et coll. S. Cuvelier, a.
upperside; b. underside (Foto: W. De Prins).

l‘'

As far as we know, it is the first time that this species is reported for the Greek fauna,
ifhe habitat where the specimen was taken, consists of east-facing calcareous flowery
plopes, along the foothills of Mt Vamous. It is somewhat surprising that it tums up in this
iregion of Greece, since it is not included in the work of Schaider & Jaksic (1989), dealing
with the butterfly fauna of ex-Yugoslav Macedonia. It is not known from Albania (Rebel
& Zemy 1931). Abadjiev (1995) lists a number of localities in Bulgaria including among
these “Rhodope Mts: Devin, Belovo”. Therefore, its further presence in Greece in North-
East Macedonia could be expected.

I

1

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 89

Fig. 2; Melitaea aurelia NickerI, 1850, genitalia (same data as fig. 1) (Gen. prep. 2667 JGC).

Fig. 3: Melitaea athalia (Rottemburg, 1775), ■S genitalia, Greece, Makedonia, Ór. Ólimbos, 1000 m, 12. VI. 1966,
leg. et coll. J. G. Coutsis (Gen. prep. 2668 JGC).

Acknowledgements

We would like to thank Mr. W. De Prins for the photographs (fig. 1) and Mr. J. G.
Coutsis for the drawings (figs. 2-3).

References

Abadjiev, S., 1995. Butterflies of Bulgaria. Vol. 3: Nymphalidae: Apaturinae & Nymphalinae. Publisher, S.
Abadjiev, Sofia, 159 p., 32 plates.

Rebel, H. & Zemy, H., 1931. Wissenschaftliche Ergebnisse der im Auftrage und mit Kosten der Akademie der
Wissenschaftlich in Wien im Jahre 1918 entsendeten Expedition nach Nordalbanien. Die Lepidopterenfauna
Albaniens (mit Berücksichtigung der Nachbargebiete). — Denkschr.Akad. Wiss. Wien 103: 37-161.

Schaider, P. & Jaksic, P., 1989. Die Tagfalter von jugoslawisch Mazedonien. Selbstverlag P. Schaider, Miinchen,
82 p., 46 plates, 199 maps.

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1 997): 90

Description of Cinetus nyx sp. n. from Norway
(Hymenoptera: Diapriidae)

Peter Neerup Buhl

Abstract. Cinetus nyx sp. n. (9) from Norway is described and figured. It is close to C. proclea Nixon,
1957.

Samenvatting. Beschrijving van Cinetus nyx sp. n. uit Noorwegen (Hymenoptera: Diapriidae)

Cinetus nyx sp. n. uit Noorwegen wordt beschreven en afgebeeld. Deze soort is het nauwst verwant aan C
proclea Nixon, 1957.

Résumé. Description de Cinetus nyx sp. n. de Norvège (Hymenoptera: Diapriidae)

Cinetus nyx sp. n. (9) de la Norvège est décrite et figurée. Cette espèce nouvelle est prés proche de C. proclea
Nixon, 1957.

Buhl, P.N.: Parmagaden 36, st. tv., DK-2300 Copenhagen S., Denmark.

Cinetus nyx sp. n.

Type material. Holotype Norway (EIS 77, MRI), Norddal, Tafjord, Fjora, Malaise-
trap, 18.VII-1 l.IX.1993, leg. Oddvar Hanssen. Deposited in the Zoological Museum,
University of Oslo. Unique.

Description of the holotype. Runs to the aberrant S. Swedish species C. proclea
Nixon, 1957 in Nixon's (1957) key and is very similar to this species (cf. Nixon 1957).
Differs from proclea in having 3rd tergite only as long as basal segment of hind tarsus
and in having gaster beyond petiole fully 3 times longer than wide (fig. 1). In proclea,
(third tergite is about 1.25 times longer than basal segment of hind tarsus, and gaster
beyond petiole is hardly 2.5 times longer than wide, (cf. Nixon 1957). The widest part of
gaster is situated distinctly more anteriorly in proclea than in nyx, making gaster of
oroclea much different from that of nyx in general appearence, compare fig. 272 in Nixon
1(1957) with fig. 1 in the present description.

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997): 91

The eight known specimens of C. proclea were collected at about the 56° N lat.; C.
nyx sp. n. was collected at about 62°20'N. Perhaps nyx has a more northem distribution
than proclea.

C. nyx is named after the Greek goddess Nyx personifying the night, referring to the
dark body colour of the species which probably also prefers shadowry habitats.

I thank Mr. Lars Ove Hansen (Zoological Museum, University of Oslo) for sending
me the specimen of C. nyx.

Reference

Nixon, G. E. J., 1957. Hymenoptera Proctotrupoidea. Diapriidae subfamily Belytinae. — Handbooks for the
Identification ofBritish Insects VIII, 3(dii); 1-107.

Boekbespreking

Ebert, G. (Ed.): Die Schmetterlinge Baden-Württembergs Band 5 (Nachtfalter UI). Band 6 (Nachtfalter IV).

24,5 X 18 cm, deel 5: 575 p.., 400 kleurenfoto’s, 360 tekstfiguren, 133 verspreidignskaarten; deel 6: 622 p., 512

kleurenfoto’s, 433 tekstfiguren, 187 verspreidingskaarten. Verlag Eugen Ulmer, Postfach 70 05 61, D-70574
Stuttgart, gebonden met veelkleurige stofomslag, DEM 98,- per deel (ISBN 3-8001-3481-0 en 3-8001-3482-9).

Nadat in de eerste twee delen uit deze reeks de dagvlinders van Baden- Württemberg behandeld werden, en ‘in
de delen 3 en 4 een aanvang werd gemaakt met de bespreking van de nachtvlinders uit dit gebied, zijn nu de twee
volgende delen verschenen, eveneens over de nachtvlinders. In deel 5 worden de families Sesiidae, Arctiidae en
enkele subfamilies van de Noctuidae besproken door verschillende specialisten terzake. In deel 6 volgen verdere
subfamilies van de Noctuidae.

Beide delen zijn op dezelfde wijze opgevat als de vroeger uitgegeven delen in deze reeks. Deel 5 vat aan met
een indeling van het besproken gebied in natuurlijke streken, een checklist van de soorten uit de families Sesiidae,
Arctiidae en Noctuidae en bespreking van de graad van bedreiging en voorstellen van maatregelen om de meest
bedreigde soorten te beschermen.

De bespreking van de afzonderlijke soorten in het systematische deel bevat de volledige naam van de soort met
synoniemen en verwijzingen naar literatuurvermeldingen. De algemene verspreiding van de soort wordt aangegeven
en de verspreiding in Baden- Württemberg wordt zeer gedetailleerd besproken, met vermelding van de eventuele
achteruitgang van de soort (van vooruitgang is jammer genoeg haast nooit sprake!). De verspreiding wordt
aangegeven op een kaartje. Er is tevens aandacht voor de vertikale verspreiding. In het deel over de fenologie staan
gegevens over de vliegtijd van het imago en over de levenswijze van de eerste stadia. In het deeltje over de ecologie
vindt men informatie over het biotoop, het voedsel van de rups en het imago en het gedrag. In een aparte paragraaf
wordt eengegeven of de soort voorkomt in de Rode Lijsten van de Duitse Bondsrepubliek of van Baden-
Württemberg. Hierbij geeft men aan of de soort overal, of slechts in enkele gebieden bedreigd is. Tevens wordt
gepoogd te achterhalen waarom de soort in bepaalde gebieden achteruitgaat zodat men tevens maatregelen kan
nemen om de achteruitgang te vertragen of zelfs te stoppen.

De boeken zijn doorlopend geïllustreerd met tal van prachtige kleurenfoto’s van eieren, rupen of vlinders in de
vrije natuur of van geprepareerde exemplaren, ook van biotopen. Diagrammen geven informatie over de vliegtijd en
de vertikale verspreiding. Elk deel wordt afgesloten met een alfabetische index van de in dat deel behandelde
soorten.

Zoals de vorige delen, zijn beide boeken zeer verzorgd uitgegeven. Zij verdienen een plaats in de boekenkast
van iedereen die zich met Europese nachtvlinders bezig houdt.

Willy De Prins

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997): 92

Eerste waarneming van Pelosia obtusa in de provincie
Antwerpen (Lepidoptera: Arctiidae)

Alex Riemis & Frank Verhoeven

Abstract. First observation of Pelosia obtusa (Herrich-Schaffer, 1847) in the province of Antwerp
(Lepidoptera: Arctiidae)

Résumé. Première observation de Pelosia obtusa (Herrich-Schaffer, 1847) dans la province d’Anvers
(Lepidoptera: Arctiidae)

Key words. Pelosia obtusa - province of Antwerp.

Riemis, A.: Rerum Novarumlaan 41, B-2300 Turnhout.

Verhoeven, F..: Scheperstraat 1, B-2340 Beerse.

Tijdens inventarisaties in het natuurreservaat de Lokkerse Dammen te Arendonk werd
op 1 Juli 1995 een exemplaar van Pelosia obtusa (Herrich-Schaffer, 1847) waargenomen.
Dit gebeurde d.m.v. een Heath-trap, opgesteld in een moerassig gedeelte van het terrein.
De soort was voorheen nooit vermeld uit de provincie Antwerpen. Het voorkomen in
België beperkte zich tot twee moerassige terreinen in de provincie Limburg, nl. in
Diepenbeek en Neerpelt (Hackray 1969-1983).

In Nederland werd de soort voor het eerst ontdekt in 1939. In het elfde deel van zijn
catalogus vermeldt Lempke (1952) 1 vindplaats in de provincie Friesland en Utrecht en 2
vindplaatsen in de provincie Noord-Holland. In het achtste supplement worden daar, voor
wat het aangrenzend gedeelte aan België betreft, volgende nieuwe vindplaatsen aan
toegevoegd; De Kampina, Best, St.-Antonius en Deume in de provincie Noord-Brabant.
Uit de provincie Limburg worden de locaties Plasmolen en Montfort genoemd.

De nieuwe vindplaats te Arendonk sluit dus aan bij het tot nu toe gekende
verspreidingsgebied. Het voorkomen van de soort beperkt zich tot zeer vochtige biotopen.
Door de oppervlakkige gelijkenis met micro’s wordt P. obtusa misschien wel eens over
het hoofd gezien. Bij het vermelden van de vindplaatsen in de Catalogus der Nederlandse
Macrolepidoptera merkt Lempke het volgende op; “Alleen al om P. obtusa zou het dus
verantwoord zijn om het Noord-Hollandse-Utrechtse plassengebied als natuurmonument
te handhaven!”. P. obtusa is dus wel een zeer belangrijke biotoopindicator, en zijn
voorkomen tot op heden in de Lokkerse Dammen moet voldoende zijn om dit gebied te
vrijwaren tegen elke negatieve invloed van buitenaf.

Literatuur

Hackray, G. & SarleL L. G., 1969-1983. Catalogue des Macrolépidoptères de Belgique. — Supplement bij
Lambillionea 1969-1983.

Lempke, B. J., 1952. Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera deel XI. — Tijdschrift voor Entomologie 95:
197-319.

Lempke, B. J., 1961. Catalogus der Nederlandse Macrolepidoptera (achtste supplement). — Tijdschrift voor
Entomologie 104: 111-186, platen 9-12.

4

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997); 93

Boekbesprekingen

Stichmann, W. & Kretzschmar, E.; Der neue Kosmos Tierfiihrer.

19,5 X 13,5 cm, 448 p., 1389 kleurenfoto’s, Frankch-Kosmos Verlags-GmbH & Co., Stuttgart, gebonden in slappe
kaft, 1996, DEM 29,80 (ISBN 3-440-07067-0).

Bijna iedereen is geïnteresseerd in het leven van dieren en vooral wie graag in de natuur wandelt, wil weten
hoe het dier heet dat daar kruipt of vliegt. Precies om aan deze nood te voldoen is deze natuurgids opgevat. Het hele
boek bestaat haast uitsluitend uit kleurenfoto’s van de meest uiteenlopende diersoorten, zo’n 5 a 8 per bladzijde. Op
de tegenoverliggende pagina staat de bijhorende tekst afgedrukt. Deze gaaft informatie over deteimineerkenmerken,
het voorkomen van de soort en allerlei wetenswaardigheden.

Het boek vangt na een korte inleiding aan met de zoogdieren. Dan volgen de vogels en enkele kleinere groepen
tot aan de insecten. Vooral de vogels en de insecten beslaan ettelijke bladzijden. Elke groep is met een aparte
kleurencode gemakkelijk op te zoeken. . , a

Dit is eén uitstekend boekje voor wie er alleen of met de familie graag eens op uittrekt en daarbij oog heeft

voor de dieren in de natuur.

Willy De Prins

Engelhard^ W.: Was lebt in Tümpel, Bach und W eiker? Pjlanzen und Tiere unserer Gewüsser.

20 X 13,5 cm, 313 p., 69 kleurenplaten, 91 kleurenfoto’s, Frankch-Kosmos Verlags-GmbH & Co., Stuttgart,
gebonden, 1996, DEM 49,80 (ISBN 3-440-06638-X).

Dit is alweer de 14de uitgave van dit practische determineerboekje. Er is
heel wat verbeterd en toegevoegd aan de tekst en vooral aan de illustraties,
zodat boek helemaal niet meer te vergelijken is met de eerste uitgave. Zo zijn
er nu voor het eerst ook vissen, amfibieën, reptielen en zoogdieren
opgenomen. Daarvoor waren niet minder dan 14 extra platen nodig, alle even
prachtig uitgevoerd.

In de inleiding worden de verschillende soorten waterrijke biotopen
besproken, van bergbeek tot poel, ven, moeras, vijver en meer. Maar het
hoofddeel van het boek blijft bestaan uit de kleurenplaten en hun bijhorende
teksten die het determineren van de verschillende levensvormen in en rond het
water moeten mogelijk maken. Zowel planten als dieren komen aan bod. In de
tekst staan her en der nog kleurenfoto’s van de verschillende planten en
dieren.

Naast het determineeraspect zit er ook heel wat bijkomende informatie in
de tekst, o. a. over de levenswijze van de verschillende soorten, het aantal
soorten dat voorkomt in Duitsland en hun verspreiding.

De platen zijn van uitstekende kwaliteit. Zij bestaan uit aquarellen van
adulten, maar ook van eieren, larven en voedselplanten. Telkens staat links
over welke soort het gaat en hoe men de soort van verwanten kan
onderscheiden.

Het boek eindigt met een literatuurlijst en een alfabetisch register. Het is stevig ingebonden en keung
uitgegeven. Daardoor kan het heel wat keren meegaan op ontdekkingstochten langs het water.

Willy De Prins

van Stuivenberg, F.; Tabel en verspreidingsatlas van de Nederlandse Steninae (Coleoptera: Staphylinidae).

29,5 X 21 cm, 60 p., 145 tekstfiguren. Stichting EIS-Nederland, Nationaal Natuurhistorisch Museum, Postbus 9517,
NL-2300 RA Leiden, paperback, 1997, NLG 14,- {Nederlandse Faunisitische Mededelingen 6).

Deze publicatie bevat een uitstekende determineertabel voor de Nederlandse Steninae (met talrijke figuren) en
verspreidingskaartjes van alle soorten. De beschrijvende tekst bevat naast de wetenschappelijke naam info over de
uiterlijke kenmerken, de verspreiding (algemeen en meer gedetailleerd voor Europa) en het voorkomen. De

vangdata worden in een diagram voorgesteld. .

De brochure is erg keurig uitgegeven en verdient een plaatsje in de bibliotheek van iedereen die in

Staphylinidae geïnteresseerd is.

Willy De Prins

Phegea 25 (2) (1 .VI. 1997); 94

Schrankia taenialis in Oost-Vlaanderen (Lepidoptera:
Noctuidae)

Mare Van Opstaele

Abstract. Schrankia taenialis observed in East-Flanders (Lepidoptera: Noctuidae)

A specimen of Schrankia taenialis (Hübner, [1809]) was observed on light in the nature reserve "Het Leen” at
Eekio (East-Flanders) on 22 July 1996. It is the first observation of this species in Flanders.

Résumé. Schrankia taenialis observé en Flandre oriëntale (Lepidoptera: Noctuidae)

Un exemplaire de Schrankia taenialis (Hübner, [1809]) fut observé Ie 22 juillet 1996 dans la réserve naturelle
"Het Leen” a Eekio (Flandre oriëntale). C’est la première fois que cette espèce est observée en Flandre.

Key words. Schrankia taenialis - East-Flanders - Belglum - faunistics.

Van Opstaele, M.; Vrekkemstraat 73, B-9910 Knesselare (e-mail: marc.van.opstaele@netlink.be).

Op het einde van 1995 kreeg ik de toelating om onderzoek te doen naar het
voorkomen van de Sesiidae in het provinciaal domein "Het Leen" te Eekio. Daarbij werd
tevens een toelating voor nachtvlinderonderzoek gedurende vijfjaar bevestigd. In 1996
heb ik daar ten volle gebruik van gemaakt. Tot op heden ben ik in dat gebied 17 keer
gaan inventariseren. "Het Leen" is een bosgebied waar zeer veel betonnen banen zijn
getrokken met brede lanen waar de zon gemakkelijk bij kan en zo de groeikans biedt aan
nectarrijke planten. De vele aandacht die besteed wordt aan beheer komt ten goede aan de
, vegetatie en uiteraard ook aan het insectenbestand.

Tijdens een nachtvangst op 22 juli 1996 zat er één exemplaar van Schrankia taenialis
(Hübner, [1809]) op de lamp (HPL-lamp van 125 watt). Het was een zeer zachte avond
met temperaturen van ongeveer 24°C. De waamemingstijd liep van 22.25u tot 1.1 5u. Het
was een heldere en windstille avond. De vlinder was licht afgevlogen en trok zeer goed
op een micro. Misschien is dat één van de redenen waarom deze vlinder weinig wordt
gezien. Volgens Koch (1984) vliegt de soort in twee generaties: een eerste van begin juli
tot begin augustus en een tweede van eind augustus tot eind september. Van de gegevens
mij bekend werden er geen Belgische vlinders gezien van de tweede generatie. Ook is de
vlinder vroeger gezien dan in dit werk wordt aangegeven. Volgens Skinner (1984) wordt
de soort gezien in één generatie van begin juli tot begin augustus. Dit leunt zeer dicht aan
bij de gegevens dit tot hier toe in België bekend zijn. In het wild levende rupsen zijn in
Engeland nog niet gezien. Volgens Koch (l.c.) is de rups gezien op Calluna vulgahs en
j Thymus serpyllum. De soort overwintert als rups.

Volgens Hackray & Sarlet (1969-1983) is de vlinder slechts bekend van de
I Kalkstreek en Lotharingen en volgens Janssen (1977-1988) zit de vlinder niet in de
I provincie Antwerpen.

1 Ikzelf ben even gaan neuzen in het KBIN (Koninklijk Belgisch Instituut voor
Natuurwetenschappen) naar gegevens van deze vlinder. De vroegste waarneming dateert
van 5 juli 1919, Maredsous (leg. E. de Hennin). De meeste andere exemplaren dateren
van 1947 te Aye, waar door F. Richard en E. Janmoulle in totaal 19 exemplaren
verzameld werden. Van 1929 tot 1947 zijn 6 exemplaren gezien door F. Derenne in het
bos van Loverval. De vlinders in het KBIN dateren allemaal van 15 juni tot 30 juli. Er
! zijn geen exemplaren aanwezig uit Vlaanderen.

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997): 95

Na al deze bronnen te hebben geraadpleegd, denk ik te mogen stellen dat dit
exemplaar van S. taenialis het eerste is dat in Vlaanderen is gezien. Indien er naast deze,
toch nog gegevens bekend zijn van deze soort mogen deze mij altijd worden meegedeeld.

Dankwoord

Met dank aan Etienne Vanaelst, Boudewijn Kindts, Filip Van Den Bossche en Filip
Verselder die meegeholpen hebben de vlinders op deze avond te helpen inventariseren.

Literatuur

Hackray, G. & Sarlet, L. G., 1969-1983. Catalogue des Macrolépidoptères de Belgique. — Supplement bij
Lambillionea 1969-1983.

Janssen, A., 1977-1988. Katalogus van de Antwerpse Lepidoptera. Deel !: Macrolepidoptera. — Supplement bij
Phegea 1977-1988, 232 p.

Koch, M., 1984. Wir bestimmen Schmetterlinge. Neumann Verlag, Leipzig, Radebeul, 792 p.

Skinner, B., 1984. Colour Identification Guide to Moths of the British Isles (Macrolepidoptera). Viking, Penguin
Books Ltd., Middlesex, 267 p.

Inhoud:

Buhl, P. N.: Description of Cinet^s nyx sp. n. from Norway (Hymenoptera; Diapriidae) ...

91

Henderickx, H.: Chthonius (Chthonius) minotaurus (Heterosphyronida, Chthoniidae), a

new troglobitic pseudoscorpion from Crete 81

Mairiaux, J. & Hutsebaut, J.: The Identification of Apatura melis and Apatura ilia and

their distribution in Greece and Turkey (Lepidoptera: Nymphalidae) 65

Riemis, A. & Verhoeven, F.: Eerste waarneming van Pelosia obtusa in de provincie

Antwerpen (Lepidoptera: Arctiidae) 93

van der Poorten, D. & Cuvelier, S.: Melitaea aurelia new for Greece (Lepidoptera:

Nymphalidae) 89

Vanholder, B.: Trekvlinders in 1996, dertiende jaarverslag (Lepidoptera) 41

Van Opstaele, M.: Schrankia taenialis in Oost-Vlaanderen (Lepidoptera: Noctuidae).... 95
Boekbesprekingen 88, 92, 94

verantw. uitg.: W. De Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - Tel: 0032-3-322.02.35

Phegea 25 (2) (1. VI. 1997): 96

driemaandelijks tijdschriA van de

VLAAMSE VERENIGING VOOR ENTOMOLOGIE

AfgiAekantoor Antwerpen X ISSN 0771-5277

Redactie: Dr. J.-P. Boric (Compiègne, France), T. Garrevoet (Antwerpen), B. Goater (Chandlers Ford, England),
Dr. K. Macs (Gent), Dr. K. Marlens (Brussel), Dr. Y. P. Nekrutenko (Kiev), A. Olivier (Antwerpen), H. van
Oorschot (Amsterdam), D. van der Poorten (Antwerpen), W. O. De Prins (Antwerpen).

Redactie-adres: W. O. De Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - e-mail: wdprins@innet.be.

Jaargang 25, nummer 3

H

1 september-*

Sigara (Subsigara) iactans, een nieuwe soort voor , ,,
België (Heteroptera: Corixidae) - ‘

Thieiry Vercauteren

f'<A;?VARD

Samenvatting. Sigara (Subsigara) iactans, een nieuwe soort voor België (Heteroptera:

Sigara (Subsigara) iactans Jansson, 1983, werd aangetroffen in Vlaanderen (Noord-België) vanaf 1991:

a) in een gekanaliseerde rivier; de Duime- Moervaart ten noorden van Lokeren (1991-1992) (noord-oosten van
de provincie Oost-Vlaanderen);

b) in laaglandbeken van de Vlaamse vlakte: de Koningsbcck in Bomem (4. III. 1992), de Heibeek in Willebroek
(Heindonk) (6.X.1992) (beide in het noordwesten van de provincie Antwerpen) en de Burggravenstroom te
Waarschoot (16.XI.1994) (noordwesten van de provincie Oost-Vlaanderen)

c) in een kleine laaglandrivier in de Antwerpse Kempen: de Molse Nete, te Mol (14.X1.1995) (zuidoosten van
de provincie Antwerpen).

S. iactans werd er telkens aangetroffen in kalm, eutroof water met weinig of geen waterplanten en nabij stenen
oeverwanden, brugpeilers of zandige oevers. Het betreA de eerste waarnemingen van de soort in België.

Résumé. Sigara (Subsigara) iactans, une espèce nouvelle pour la Belgique (Heteroptera; Corixidae)
Sigara (Subsigara) iactans Jansson, 1983, a été trouvé en Flandre, au Nord de la Belgique depuis 1991 dans:

a) une rivicre canalisée; Ie Durme-Moervaart au nord de Lokeren (1991-1992) (nord-est de Ia province de la
Flandre-Orientale);

b) trois ruisseaux de Ia plaine flamande: Ie Koningsbeek è Bomem (4.III.1992), Ie Heibeek a Willebroek-
Heindonk (6.X.1992) (nord-ouest de la province d' Anvers) et Ie Burggravenstroom a Waarschoot (16.XI.1994)
(nord-ouest de Ia province de Flandre-Orientale)

c) une petitc rivière de plaine dans la Campine anversoise: Ie Molse Nete a Mol (14. XI. 1995) (sud-est de la
province d' Anvers).

S. iactans y est toujours trouvé dans des zones lentiques et eutrophes avec une végétation aquatique pauvre et
dans la proximité des perrés, des piliers de pont ou des berges sablonneuses. 11 s’agit de la première mention de
I'espèce en Belgique.

Summary. Sigara (Subsigara) iactans, a new species for Belgium (Hetcroptera: Corixidae)

Sigara (Subsigara) iactans Jansson, 1983, has been found in the Flandres (Northern Belgium) in:

a) a canalised river: the Durme-Moervaart, north of Lokeren (1991-1992) (North-East of tlie province of East-
Flandres);

b) three lowland brooks of the Flemish plain: the Koningsbeek at Bomem (4.III.1992), the Heibeek at
Willebroek-Heindonk (6.X.1992) (North-West of the province of Antwerp) and the Burggravenstroom at
Waarschoot (16.XI. 1994) (North-West of the province of East-Flandres);

c) a lowland river in the Antwerp Campine region: the Molse Nete at Mol (14.XI.1995) (South-East of the
province of Antwerp).

S. iactans was always found in zones of lentic, eutrophic water with a poor aquatic vegetation and near stone
walls, pillars or sandy banks. The observations of the species are the first in Belgium.

Key word»; faunistlcs - Sigara (Subsigara) iactans - Sigara (Subsigara) falUni - Heteroptera - Corixidae -
fresh water - Belgium (Flandre*)

Vercauteren, T.; Provinciaal Instituut voor Hygiëne, Kronenburgstraat 45, B-2000 Antwerpen.

PhegealS{'i){\.\X.miy 97

Inleiding

Het Provinciaal Instituut voor Hygiëne, dat afhangt van het Provinciebestuur van
Antwerpen, onderzoekt o.m. de kwaliteit van oppervlaktewateren. Eén van de
werkmiddelen hiertoe is de beoordeling van de biologische kwaliteit steunend op grotere
ongewervelde zoetwaterdieren (de macrofauna).

Tijdens een onderzoek voor de Dienst Tijgebonden Wateren (Ministerie van de
Vlaamse Gemeenschap) in de Durme-Moervaart werd de macrofauna van de oeverzones
bemonsterd met een handnet in mei en oktober 1991 en in april 1992 op zeven
meetpunten, tussen Wachtebeke en Lokeren-Daknam. Bij de verwerking van de monsters
bleken duikerwantsen (Corixidae), afkomstig van Eksaarde en Daknam (Lokeren), te
beantwoorden aan de beschrijvingen van Sigara (Subsigara) iactans Jansson, 1983 door
Jansson (1986) en Guppen (1988). Controles door Dr. N. Nieser (Nederland) en Dr. A.
Jansson (Finland) bevestigden deze eerste waarnemingen van S. iactans in België.

Later werd de soort ook aangetroffen in de Koningsboek te Bomem (4.1II.1992), de
Heibeek te Heindonk (Willebroek) (6.X.1992), de Burggravenstroom te Waarschoot
(16.X1.1994) en de Molse Nete te Mol (14.XI.1995).

De vindplaatsen, vangstdata en de aangetroffen aantallen worden weergegeven in

figuur 1 en tabel 1 .

Figuur 1 ; Vindplaatsen van Sigara iactans Jansson, 1983 in België (de cijfers stemmen overeen met de vindplaatsen

in tabel 1, het cijfer 1 verwijst naar de vindplaatsen I en 2 in tabel 1) , u re- i

Localités de Sigara iactans Jansson, 1983 en Bclgique (les chifffes correspondent a ceux de la table 1, Ie chiflre 1

conceme les localités 1 et 2 dans la table 1) • ui i r i

Localities Sigara i actans Jansson. 1983 in Belgium (the figures correspond with those in table 1, tigure 1

concerns the localities 1 and 2 in table 1)

Phegea 25 (3) (1. IX. 1997): 98

Figuur 2: De pala van het mannelijk dier bij: a. Sigara falleni (Fieber, 1848) en b. Sigara iactans Jansson, 1983
(maatstreepje = 0,5 mm).

Figuur 3: Situering van het postnodale pruinose gebied van de voorvleugel bij de Corixidae (bovenaanzicht en
zijaanzicht)

Kenmerken

Sigara (Subsigara) iactans werd tot de recente revisie door Jansson aanzien als een
afwijkende vorm van Sigara (Subsigara) falleni (Fieber, 1848) (Guppen 1988).

De mannelijke dieren kunnen vrij gemakkelijk worden onderscheiden aan de vorm
van de pala (figuur 2). De pala van S. falleni is het breedst bij de basis en heeft een min of
meer driehoekige vorm). De pala van S. iactans is het breedst ter hoogte van de distale rij
paladooms en heeft min of meer de vorm van een trapezium. Guppen (1988) vermeldt in
dit verband dat wanneer men een denkbeeldige lijn trekt in het verlengde van de
proximale rij paladooms, deze de distale rij paladooms kruist bij S. falleni en steeds
onder de distale rij paladooms blijft bij S. iactans.

Bij de vrouwelijke dieren berust het enige verschil tussen S. iactans en S. falleni op
de verhouding van de lengte van de klauwen van de middenpoot tot de postnodale
pruinose zone van de voorvleugel (dit is de kortste lengte van het doffe gebied, voorbij de
nodum, op de opstaande zijkant van de voorvleugel) (figuur 3). Deze verhouding is groter
dan 1 bij S. falleni (gemiddelde = 1,10 ± 0,05, n = 30) en kleiner dan 1 bij S. iactans
(gemiddelde = 0,91 ± 0,05, n = 35) (Jansson 1986). Dit kenmerk blijkt echter vaak
moeilijk en niet altijd betrouwbaar (Guppen 1988). Een controle op 15 vrouwelijke dieren
uit de Moervaart en op het enige vrouwelijke dier uit Bomem toonde aan dat de

Phegea 25 (3) ( 1 .IX. 1 997): 99

verhouding tussen de middenklauwen en postnodale zone bij al deze exemplaren kleiner

dan 1 was. ^

Sigara (Subsigara) tactans in Belgie

S. iactans komt in Europa voor in twee onderling gescheiden gebieden: één in het
zuidoosten van Europa en één in het noorden van Midden-Europa (Jansson 1986; Guppen
1988). In 1987 werd de soort aangetroffen in het noorden van Nederland, in een
zandwinplas te Midwolda in de provincie Groningen (Guppen 1988). De voiidsten in
België situeren zich meer dan 200 km ten zuiden van de Nederlandse vindplaats. De
levenswijze en de habitatkeuze zijn niet gekend (Guppen 1988). Daarom worden hier de
omstandigheden, waarin de dieren zijn gevonden, meer uitgebreid beschreven.

Vindplaatsen - De Belgische vindplaatsen bevinden zich alle in waterlopen.

In de Duime-Moervaart is S. iactans aangetroffen tijdens drie opeenvolgende
bemonsteringen (13.V.1991, 9.X.1991, 29.IV.1992) op twee plaatsen op het grondgebied
van Lokeren, ten noorden van de stadskern: nl. in de Durme aan de D^ambrug
(deelgemeente Daknam) en, ± 1 ,8 km noordelijker, in de Moervaart nabij de Sinaaibrug
(deelgemeente Eksaarde) (figuur 1, tabel 1). Het traject kan worden gekarakteriseerd als
de overgang van een gekanaliseerde rivier, de Durme, naar een oud kanaal, de Moervaart.
De waterweg wordt nu nog slechts sporadisch gebruikt, vooral voor pleziervaart. De
waterkwaliteit in dit deel van het kanaal daalt, van meestal middelmatig bij de
Daknambrug, naar overwegend slecht bij de Sinaaibrug (tabel 2). Een penodieke a^voer
van vervuild water zorgt voor sterke schommelingen van de waterkwaliteit. Bij de
Sinaaibrug wordt de slechtere kwaliteit gedeeltelijk veroorzaakt door de regelmatige
opstuwing van zeer vervuild water vanuit het afwaartse deel van de Moervaart en een

zijkanaal, de Vaart naar Stekene. , i

De meeste dieren zijn gevonden aan de zuidwestzijde van de Daknambrug: een tiental
exemplaren op 13.V.1991 en méér dan 100 exemplaren op 9.X.1991. De dieren zijn
vooral verzameld in een hoek gevormd door de westelijke oever en het in het water
uitstekende bruggenhoofd. De oever is er afgekalfd. De oevervegetatie van grassen en
kruiden reikt plaatselijk tot in het water. Het bruggenhoofd uit baksteen is gedeeltelijk
bepleisterd met cement. De bedding bestaat uit zand en leem met verspreid
bakstenen. Op het moment van de vondsten was de watervegetatie weinig ontwikkeld:
sterrekroos {Callitriche sp.), gedoomd hoornblad {Ceratophyllum demersum L.) en
gekroesd fonteinkmid {Potamogeton crispus L.) bedekten samen minder dan 10 /o van de

Ten noorden van de Smaaibmg zijn 2 exemplaren aangetroffen op ^

exemplaar op 29.IV. 1992 nabij de westelijke oever. De afgekalfde oevers en bedding
bestaan er uit overwegend kaal zand op een kleiige ondergrond. Tussen de vindplaats en
de bmg is de oever verstevigd met damplaten en schanskorven (= met stenen gevul e

Alle dieren zijn telkens gevangen in stilstaand of zeer weinig stromend, helder tot
licht troebel, soms groen en steeds alkalisch water (tabel 2). De waterkwaliteit varieerde
daarentegen van matig tot slecht. Bij de Daknambrug bijvoorbeeld zijn de meeste dieren
verzameld in water met verhoogd ammonium- en chloridegehalte (tabel 2). ^ ,

De andere grotere ongewervelde zoetwaterdieren zijn algemene soorten of typische
bewoners van stilstaand en traagstromend water (tabel 3). De vondst van Potamonectes
canaliculatus (Lacordaire & Boisduval, 1835) verwijst treffend naar de ornstandigheden
bij de Daknambrug: deze eerder zeldzame soort komt vooral lokaal en tijdelijk voor in
stilstaande waters op een kale zandbodem (Van Nieuk erken 1992).

Phegea 25 (3) (1. IX. 1997): 100

Tabel 1; Vindplaatsen, Lambert- en UTM-coördinatcn, bemonsteringsdata en aantallen aangetroffen exemplaren
van Sigara iactans Janssen, 1983 (mannc^cs/vrouw^es)

Localités, coordonnés Lambert et UTM, dates des échantillonnages, nombres de Sigara iactans Janssen, 1983
(males/femelles)

Lecalities, Lambert- and UTM-ceerdinates, sampling dates, numbers ef Sigara iactans Janssen, 1983
(males/fcmales)

waterloop

localiteit

situering

Lambert-codrdinaten

UTM-coördinaten

datum

adult

man

adult

vrouw

1

Durmc

Lokeren (DaknamJ

122,65 - 202,31

13.V.1991

2

11

Zuidzijde Daknambrug,

31 UES 685(5) 649(5)

8.X.1991

55

83

westelijke oever

29.IV. 1992

-

-

2

Moervaart

Lokeren (Eksaarde)

124,18 - 205,18

13.V.1991

1

1

Ten noorden van Sinaaibrug,

31 UES 700(2) 678(5)

8.X.1991

-

-

westelijke oever

29.1V.1992

•

1

3

Koningsbeek

Bomem

140,475 - 197,365

4.III.1992

1

1

Barelstraat, opwaarts brug

31 UES 864(2) 603(2)

4

Heibeek

Willebroek fHeindonk)

153,51 - 149,39

6.X.1992

1

1

Grens Willebroek-Mcchelen

31 UES 995(1) 576(2)

5

Burggraven-

Waarschoot

97,35 - 206,9

16.XI.1994

1

stroom

Weg Waarschoot-Lembeke,

31 UES431 691

± 15m opwaarts brug

6

Molse Nete

Mol

199,625 -207,2

15.XI.1995

1

.

Weverstraat, opwaarts brug

31 UFS 453(7) 712(7)

De volgende drie vindplaatsen betreffen sterk door de mens beïnvloede
laaglandbeken van de Vlaamse vlakte.

2 exemplaren van S. iactans zijn op 4.III.1992 aangetroffen in de Koningsbeek te
Bomem, onmiddellijk opwaarts de brug van de Barelstraat. De beek is er rechtlijnig en
wordt zeer regelmatig geruimd. De bedding is er bedekt met een losse laag lemig zand,
vermengd met detritus en slib. De dieren zijn onmiddellijk vóór de brug verzameld nabij
de noordelijke oever, ter hoogte van een wand van porfiersteen. Het water was tijdens de
vangst geelbruin, troebel, bedekt met plakken wier (een aanwijzing voor voedselrijk
water) en matig organisch belast (tabel 2). De macrofauna is typisch voor stilstaand of
zeer traag stromend water. In maart 1992 was de verscheidenheid aan wantsen en kevers
opvallend groot (tabel 3).

In de Heibeek te Heindonk (Willebroek) zijn 2 exemplaren gevonden op 6.X.1992
vlakbij een betonnen brug, op de grens met Mechelen. Het beektraject is licht
meanderend. De oevers zijn met grassen, riet en kruiden begroeid tot in het water. De
bedding is zandig, plaatselijk zandlemig en gedeeltelijk bedekt met ruwe detritus.
Draadwieren namen op het moment van de vangst meer dan de helft van de bedding in,
wat een voedselrijk milieu doet vermoeden. Hogere waterplanten werden toen niet
aangetroffen. Het stilstaande water bezat een geelbruine kleur en was zeer licht troebel.
De fysico-chemische kenmerken zijn niet onderzocht. De aanwezigheid van
kokeijufferlarven van de families Hydroptilidae en Leptoceridae wijst op een eerder
goede waterkwaliteit. De macrofauna bestaat uit soorten, die in weinig stromend water
voorkomen (tabel 3).

Phegea 2S (3) (1. IX. 1997): 101

Tabel 2; Eigenschappen van het water op drie vindplaatsen.
Caractóristiques de 1’eau dans trois localités.

Characteristics of the water in three localities.

■IV. 1992)

eigenschap

minimum*

gewoonlijk*

maximum*

13.V.1991

9.x. 1991

29.IV.1992

stroming

stilstaand

zeer traag

zeer traag

zeer traag

zeer traag

zeer traag

troebelheid

helder

zeer licht
troebel

troebel

zeer licht
troebel

helder

zeer licht
troebel

kleur

kleurloos

licht

geelbruin

geelbruin

licht groen

kleurloos

geelbruin

chemische eigenschap

minimum*

mediaan*

maximum*

13.V.1991

9.X.1991

29.IV. 1992

temperatuur (°C)

1,2

12,8

23,9

15,5

13,1

13,1

pH

7,4

8

8,5

8,2

7,9

8

geleidbaartieid (p5/cm)

-

-

•

-

-

-

chloriden (mg/1)

52

87

306

81

210

70

zuurstof (mg/1)

1.3

9.5

16,3

16,3

4,3

9,6

zuurstofverzadiging (%)

13

85,5

159

159

40

98

ammonium (mg N/1)

0,1

1

21,4

0,1

8,6

0,3

COD (mg O2/I)

34

56

120

120

78

41

totaal fosfor (mg P/1)

0,1

0,2

5,4

0.2

1,7

0,2

(* gebaseerd op 22 metingen in de periode 29.IV. 1991 - 27.IV. 1992)

2. Moervaart te Lokeren-Eksaarde, Sinaaibrug (22 metingen tussen 29.IV. 1991 en 29.IV. 1992)

eigenschap

minimum*

gewoonlijk*

maximum*

I3.V.1991

9.x. 1991

29.IV. 1992

stroming

stilstaand

zeer traag

zeer traag

zeer traag

zeer traag

zeer traag

troebelheid

helder

licht

troebel

troebel

zeer licht
troebel

helder

zeer licht
troebel

kleur

kleurloos

licht

geelbruin

geelbruin

licht groen

kleurloos

licht bruin

chemische eigenschap

minimum*

mediaan*

maximum*

13.V.1991

9.X.1991

29.IV. 1992

temperatuur (°C)

1

12,5

23,9

14,8

13,5

12,8

pH

7,2

7,8

8,6

8,1

7,8

8

geleidbaarheid (pS/cm)

-

-

-

-

-

-

chloriden (mg/1)

56

85

278

78

187

61

zuurstof (mg/1)

0,5

6,2

18,6

12,9

3

9.7

zuurstofverzadiging (%)

5

57

170

124

29

91

ammonium (mg N/1)

0.8

3,6

17,8

2,9

14,8

0.9

COD (mg O2/I)

40

65

142

142

82

49

totaal fosfor (mg P/1)

2:2

2:9

5,6

1,1

3.6

0.3

(* gebaseerd op 22 metingen in de periode 29.IV. 1991 - 27.IV. 1992)
3. Koningsbeek te Bornem, Bareistraat

algemene eigenschap

minimum*

gewoonlijk*

maximum*

4.m.l992

stroming

stilstaand

stilstaand

traag

zeer traag

troebelheid

helder

zeer licht

troebel

zeer licht

troebel

troebel

kleur

licht groen

chemische eigenschap

minimum*

mediaan*

maximum*

4.m.l992

temperatuur (°C)

2

10,1

23

9,3

pH

6,8

7,3

8,9

7,02

geleidbaarheid (pS/cm)

450

730

860

730

chloriden (mg/1)

27

50

73

50

zuurstof (mg/1)

2

8

19

8,4

zuurstofverzadiging (%)

17

69

177

71

ammonium (mg N/1)

0,1

0.9

4

0,4

COD (mg O2/I)

11

34

151

26

totaal fosfor (mg P/1)

0,1

0,1

1.4

O.I

(* gebaseerd op 29 metingen in de periode 6. III. 1991 - 27.TV. 1992)

Phegea2SO){\.\X.\991): 102

Tabel 3: Opvallende ongewervelden, te zamen verzameld met Sigara iactans Janssen, 1983
Des invertebres remarquables, récoltcs ensemble avec Sigara iactans Janssen, 1983
Other rcmarkable invertebrates, celiccted together with Sigara iactans Janssen, 1983

1 = Duime te Lekeren-Daknam, Daknambnig - 2 = Moervaart te Lokeren-Eksaarde, Sinaaibrug - 3 = Koningsbeek
te Bomem - 4 = Heibeek te Willebroek, Heindonk - 5 = Burggravenstroom te Waarschoot - 6 = Molse Nete te
Mol.

a= 13.V.1991 -b = 9.X.1991 - c » 29.1V.I992 - d = 6.X.1992 - e = 16.XI.1994 - f = 14.X1 1995.

Vindplaatsen

Vangstdata

1

abc

2

abc

3

d

4

e

5

f

6

s

Ephemeroptera

Cloeon dipterum (Linnaeus, 1761)

XXX

X

X

Caenis horaria (Linnaeus, 1758)

.

.

-

X

-

-

Odonata

Platycnemis pennipes Pallas, 1771

X

Ischnura elegans (Vander Linden, 1820)

XXX

.

-

X

X

X

Heteroptera

Microvelia ref/cu/ato (Burmeistcr, 1835)

.

X

Ilyocoris cimicoides (Linnacus, 1758)

X

.

-

X

-

-

Nepa cinerea Linnaeus, 1758

.

X

-

-

-

-

Plea minutissima (Leach, 1817)

X

-

Notonecta glauca Linnaeus, 1758

X

-

X

-

X

-

Corixa punctata (IlHger, 1 807)

.

.

X

-

X

-

Hesperocorixa linnei (Fieber, 1848)

-

-

X

-

-

-

Hesperocorixa sahlbergi (Fieber, 1 848)

-

-

X

-

-

-

Sigara falleni {Y\ther, 1848)

-

-

X

-

-

-

Sigara lateralis (Leach, 1818)

X

-

Sigara striata (Linnaeus, 1758)

XXX

XXX

X

X

X

X

sp(p) ind. cf. Sigara (larven)

XXX

-

-

-

-

-

Megaloptera

Sialb lutaria Linnaeus, 1758

X

X

Coleoptera

Haliplus lineatocollis (Marsham, 1802)

. . .

. - .

X

X

.

Haliplus sp. cf. H. ruficollis (Degeer, 1 774)

-

-

-

X

-

-

Peltodyles caesus (DufUchmid, 1805)

X

Graptodytes pictus (Fabricius, 1787)

X

-

-

X

X

-

Hydroporus ? angustatus Sturm, 1835

X

-

Hydroporus palus tris (Linnaeus, 1761)

-

-

X

-

X

-

Hygrotus inaequalis (Fabricius, 1 777)

X

-

Hygrotus vers/co/or (Schalier, 1783)

X

-

-

-

-

-

Hyphydnis ovatus (Linnaeus, 1761)

X

-

Potamonectes canaliculatus (Lacordaire, 1835)

X

.

-

-

-

-

Suphrodytes dorsalis (Fabricius, 1787)

X

-

Agabus bipustulatus (Linnaeus, 1767)

-

-

X

-

X

-

Agabus jrur»i/ï (Gyllenhal, 1808)

X

-

Agabus undulatus (Schrank, 1776)

-

-

X

-

X

-

Colymbetes fuscus (Linnaeus, 1758)

-

-

X

-

X

-

Rhantus suturalis (MacLeay, 1825)

-

X

-

X

-

Laccophilus hyalinus (Degeer, 1774)

XXX

-

-

X

X

-

Laccophilus minutus (Linnaeus, 1758)

-

.

X

-

X

-

Dytiscus marginalis Linnaeus, 1758

-

.

X

-

-

-

Hydraena ? testacea Curtis, 1830

X

Anacaena bipustulata (Marsham, 1802)

-

-

X

X

-

Anacaena ? limbata (Fabricius, 1792)

X

-

Laccobius bipunctatus (Fabricius, 1775)

X X -

Laccobius biguttatus (Gerhardt, 1877)

-

-

-

X

-

-

Dryops luridus (Erichson, 1 847)

X

.

X

-

-

-

Trichoptera

Eenomus tenellus (Rambur, 1842)
Oxyethira sp.

Oecetis lacustris 1834)

Glyphotaelius pellucidus (Retzius, 1783)

.

-

-

X

-

X

X

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 103

Diptera

Chironomus gr. plumosus

X

X

Chironomus cf. gr. thummi

X

X

XXX

X

-

X

-

Cryptochironomus sp.

-

X

Endochironomus tendens (Fabricius, 1775)
Dicrotendipes sp.

"

•

-

■

X

■

"

Glyptotendipes sp.

X

X X

X

X

X

X

-

Parachironomus gr. arcuatus

X

Polypedilum gr. nubeculosum

-

X

.

-

X

-

-

Micropsectra sp.

X

Prodiamesa olivacea (Meigen,! 81 8)

X

Cricotopus sp.

X

X X

-

X

X

-

-

Psectrotanypus mrius (Fabricius, 1787)

-

-

-

X

X

X

-

Conchapelopia melanops (Meigen, 1818)

X

Simulium erythrocephalum (De Geer, 1776)

X

Een mannetje werd op 16.XI.1994 gevangen in de Burggravenstroom te Waarschoot,
opwaarts van de weg Waarschoot-Lebbeke. Het beektraject is gekanaliseerd. De
linkeroever bestaat gedeeltelijk uit kale plekken lemig zand, kleinere stenen en met vooral
grassen begroeide stukken. De rechteroever (zuidzijde) is verstevigd met schanskorven:
resten van de korven en losse stenen liggen langsheen en onmiddellijk onder de waterlijn.
De bedding is bedekt met een humeuze sliblaag en verspreide stenen. Het dier is
verzameld tijdens de bemonstering van de reehteroever. Op het moment van de
bemonstering stroomde het water traag. Het was licht geelbruin en zeer licht troebel. De
rijke levensgemeenschap van ongewervelden wijst op weinig verontreinigd water. Zij is
opgebouwd uit soorten van zeer traag stromende tot stilstaande wateren (tabel 3).

De Molse Nete is, ter hoogte van de vindplaats in Mol (Weverstraat), een kleine
laaglandrivier (breedte ± 8 m). Het bemonsterde traject is een recht gedeelte tussen enkele
bochten, opwaarts van de brug. De bedding en oevers zijn er zandig met plaatselijk
ophopingen van slib. Eén S. iactans is hier aangetroffen op 14.X 1.1995 in een
deelmonster, afkomstig van de betonnen brugpijler.

Het traag stromende water was in deze periode licht geelbruin en zeer licht troebel.
De organische belasting was duidelijk lager dan in andere perioden.

De ongewervelde fauna bevatte toen algemene soorten van (zeer) traag tot stilstaande
wateren, maar ook enkele soorten, die een zekere stroming behoeven: o.m. larven en
poppen van de kriebelmug Simulium erythrocephalum (De Geer, 1776) (Simuliidae)
(tabel 3).

Periodiciteit, abundantie - Alle vondsten situeren zich in de perioden maart-mei en
oktober-november (tabel 2).

Enkel in de Moervaart is S. iactans gedurende een langere periode en soms talrijk
aangetroffen. De abundanties zijn opvallend hoger bij de Daknambrug dan nabij de
Eksaardebrug (tabel 2). Het verloop van de abundanties ter hoogte van de Daknambrug is
merkwaardig: een tiental volwassen dieren per vierkante meter in mei 1991, meer dan 100
exemplaren in oktober 1991 en geen volwassen dieren in april 1992. Het is echter
mogelijk dat een deel van de jonge larven, die in april 1992 talrijk aanwezig waren,
behoorden tot S. iactans. De larve is echter tot nu toe niet beschreven, zodat dit niet kon
worden nagegaan.

Op de overige plaatsen zijn de vondsten eenmalig en beperkt tot 1 of 2 exemplaren.
In de Burggravenstroom en de Heibeek kan dit nog worden toegeschreven aan toeval,

Phegea 25 (3) (1 .IX.1997): 104

wegens het geringe aantal bemonsteringen. In de Molse Nete kan dit samenhangen met de
recent verbeterde waterkwaliteit en de geringe aanwezigheid van waterwantsen. Maar in
de Koningsbeek in Bomem, die sinds 1990 jaarlijks in maart, juli en oktober wordt
onderzocht, is de soort tot nu toe ook slechts één maal gevangen.

Bespreking

De recente Belgische vondsten van S. iactans leveren een aanvulling betreffende het
voorkomen van de soort. S. iactans blijkt ook in verschillende types van stilstaande tot
traag stromende waterlopen voor te komen. Zij houdt zich, behalve nabij kale zandige
oevers, ook op ter hoogte van stenen of betonnen oeverbekledingen. Zij kan zich
handhaven in niet te sterk vervuild, voedselrijk water, maar komt toch vooral voor in
perioden met een betere waterkwaliteit en minder troebeling.

De verschillende vindplaatsen tonen een zekere verspreiding van de soort. Een betere
kennis zal wellicht leiden tot meer meldingen. Telkens vallen de beperkte aantallen en de
slechts tijdelijke aanwezigheid van de soort op. De reden hiervoor is voorlopig
onduidelijk: ongeschiktheid van de gekoloniseerde biotopen (?) een recente

areaalsuitbreiding (?), of zijn de gevangen dieren slechts toevallige gasten die zich soms,
zoals in de Moervaart, enige tijd buiten hun normaal verspreidingsgebied hebben kunnen
handhaven (?). Het antwoord op deze vragen zal eveneens afhangen van de mate waarin
de soort in de toekomst wordt aangetroffen.

Dankwoord

Ik dank Dr. Antti Jansson en Dr. Nico Nieser voor de controles van de toegestuurde
specimens. Ik ben Dr. Herlinde Nieuwborg erkentelijk voor het nalezen van het
manuscript.

Literatuur

Guppen, J. G. M., 1988. Sigara iactans nieuw voor Nederland (Heleroptera: Corixidac). — Ent. Ber., Amst. 48:
94-96.

Jannson, A., 1986. The Corixidae (Hctcroptera) of Europe and some adjacent regions. — Acta ent.fenn. 47; 1-94.
Van Nieukerken, E. J., 1992. Dytiscidae (Waterroofkevers), In Drost, M. B. P., H. P. J. J. Guppen, E. J. van
Nieukerken & M. Schreijer (Red.): De waterkevers van Nederland. Uitgeverij K.N.N.V., Utrecht; 90-160.

Phegea 25 (3) (1. IX. 1997): 105

Boekbespreking

Bengtsson, B. A.: Scythrididae. — In: Huemer, P. Karsholt, O. & Lyneborg, L. (cds.), Microlepidoptera of Europe
volume 2.

17 X 24 cm, 301 p., 14 kleurenplaten, 419 tekstfiguren, Apollo Books, Kirkeby Sand 19, DK-5771 Stenstnip,
Denmark, gebonden, 1997, DKK 500,- (ISBN 87-88757-1 1-0).

Reeds 1 jaar na het verschijnen van het eerste deel uit de reeks "Microlepidoptera of Europe" kon het tweede
deel gepubliceerd worden. De familie Scythrididae wordt erin behandeld, met niet dadelijk de meest attractieve,
maar daarom niet minder interessante, soorten. Van dezelfde auteur bestond er reeds een omvattend werk over deze
familie (The Scythrididae of Northern Europe, Fauna ent. scand. 13, 1984), maar daarin werden enkel de Noord-
Europese soorten behandeld. In het huidige boek komen alle Europese voor, met inbegrip van de Canarische
eilanden, en daarbij de soorten die voorkomen in Noord-Afrika en het Aziatische deel van Turkije. In het totaal gaat
het over 237 soorten, ingedeeld in 7 genera. In dit boek worden trouwens 40 nieuwe soorten beschreven. Heel wat
nieuwe synoniemen en enkele nieuwe combinaties worden vastgesteld Voor enkele soorten worden lectotypes
vastgelegd, voor één soort een neotype.

De tekst begint met een algemeen deel over de morfologie van de Scythrididae, tips voor het determineren, het
prepareren van de genitalia en het verzamelen van Scythrididae. Verder bevat dit algemeen deel informatie over de
bionomic van deze Microlepidoptera familie, over de systematiek en de geografische verspreiding. Een checklist
somt alle behandelde soorten op met hun synoniemen.

In het systematische deel worden alle soorten op eenvormige manier opgesomd: volledige benaming met
verwijzing naar de oerbeschrijving, diagnose (kenmerken ter onderscheiding van verwante soorten), kenmerken van
de mannelijke en vrouwelijke genitalia, verspreiding en biologie (biotooptype, voedselplant van de rups, vliegtijd
van het imago). Soms is er een extra alinea met bijkomende informatie over de problematiek i. v. m. de
systematische positie.

Na de opsomming van de 237 erkende soorten, volgen nog 5 nomina dubia waarvan het momenteel
onmogelijk is te achterhalen op welke soort ze van toepassing zijn, en 2 soorten die steeds in de Scythrididae
vermeld werden, maar elders thuishoren.

De verspreiding van de verschillende soorten in het behandelde gebied wordt voorgesteld in tabelvorm met iets
meer dan 50 kolommen. Zodoende krijgt men snel een overzicht van de algemene verspreiding p>er soort en een idee
over het soortenaantal in de afzonderlijke gebieden (meestal landen). Het boek eindigt met een uitgebreide
literatuurlijst en een alfabetische index.

De 253 figuren op de 14 kleurenplaten zijn werkelijk van uitzonderlijke kwaliteit. Zij evenaren zonder meer de
vermaarde afbeeldingen in de reeks "Microlepidoptera Palaearctica" en werden door de auteur zelf geschilderd.
Slechts enkele soorten konden niet afgebeeld worden omdat ze slechts in één of enkele exemplaren bekend zijn en
niet konden worden bekomen. Met deze afbeeldingen is het in vele gevallen mogelijk om de dieren uit de
Scythrididae op naam te brengen. Slechts in enkele gevallen - vooral dan bij de volledig, of haast volledig,
eenkleurige soorten - moet men zijn toevlucht nemen tot het vervaardigen van gcnitaalpreparaten om tot een zekere
determinatie te komen. Daartoe werden van alle soorten de mannelijke en vrouwelijke genitalia in duidelijke
pentekeningen afgebeeld. Bij deze tekeningen wordt met pijltjes aangegeven waarop vooral moet gelet worden
tijdens het determineren.

Zoals de auteur het zelf zegt, is het met deze publicatie mogelijk alle bekende soorten Scythrididae uit Europa
te determineren, .maar tevens is de kans groot dat er nog heel wat nieuwe soorten ofxluiken, vooral dan in het
Middellandse-Zeegebied en in Noord-Afrika. Bovendien is van vele soorten de biologie nog volledig onbekend.
Misschien is dit boek een aansporing voor vele microlepidopterologen om wat meer aandacht te besteden aan deze
interessante familie.

Net zoals het eerste deel in deze reeks (Pterophoridae) is dit boek bijzonder verzorgd uitgegeven en stevig
ingebonden. Het zal jarenlang als standaardwerk gelden voor de Scythrididae van het West-Palaearctische gebied.
Het mag bij geen enkele microlepidopteroloog ontbreken!

Willy De Prins

Phegea 25 (3) (1. IX. 1997): 106

On six new or little known species of Platygastrinae
(Hymenoptera: Platygastridae)

Peter Neerup Buhl

Samenvatting. Over zes nieuwe of weinig bekende Platygastrinae (Hymenoptera; Platygastridae)
Synopeas goengeli sp. n. (9) en 5. tropicus sp. n. (9) worden beschreven uit Oeganda, S. varipes (Harrington.
1899) (9, uit Canada wordt hcrbeschreven, en Leptacis larsovehanseni sp. n. (S) uit Mexico, L. breisteini
sp. n. (9) uit Noorwegen, en het wijfje van L. nice (Walker, 1835) worden beschreven.

Résumé. Sur six cspèces de Platygastrinae nouvelles ou peu connues (Hymenoptera: Platygastridae)
Synopeas goengeti sp. n. (9) et 5’. tropicus sp. n. (9) de 1'Ouganda sont décrits, S. varipes (Harrington, 1899)
(9, (?) du Canada est redécrit, et Leptacis larsovehanseni sp. n. (c?) du Mexique, L. breisteini sp. n. (9) de la
Norvège, et la femelle de L. nice (Walker, 1 835) sont décrits.

Key words: LIganda - Canada - Mexico - Norway - Hymenoptera - Platygastridae - new species -
redescriptions

Buhl, P. N.: Parmagade 36, st. tv., DK-2300 Copenhagen S, Denmark.

Synopeas goengeti sp. B. (Figs. 1-4)

Holotype Uganda, Kibale Forest, Toro District, 2.III.1973. H. G0nget leg.
(Zoological Museum, University of Copenhagen).

Female. Body length 1.0 mm. Black, A1-A6, mandibles, most of fore legs, basal half
of middle and hind tibiae, and segments 1-4 of all tarsi dark reddish, rest of antennae and
legs darker.

Head entirely reticulate, in dorsal view (fig. 1) about 1.6 times wider than long,
almost 1.2 times wider than thorax; occiput with a weak and incomplete carina. Head in
ffontal view 1.2 times wider than high; malar space 0.3 the height of the eye;
OOL:POL:LOL = 3:18:8. Antenna (fig. 2).

Mesosoma about 1 .5 times longer than wide and almost 1 .2 times higher than wide.
Sides of pronotum reticulate and hairy except along lower and hind margins. Mesoscutum
evenly reticulate (as head) and covered with sparse hairs; notauli very faintly indicated
posteriorly, mid lobe slightly extended into a dark, smooth and rounded plate covering
base of scutellum (somewhat destroyed by pin); scuto-scutellar grooves with few long
hairs. Mesopleurae smooth. Scutellum (fig. 3) smooth medially, laterally with faint
sculpture and somewhat hairy, at about level of mesoscutum, posteriorly without a spine
but in lateral view with a short semitransparent tubercle. Metapleurae with dense silvery
pilosity except along anterior margin. Propodeal carinae fused.

Forewing clear, overreaching gaster but wing only 0.8 the length of whole body, 2.8
times longer than wide; marginal cilia extremely short. Hindwing about 6.2 times longer
than wide; marginal cilia hardly half the width of wing.

Metasoma (fig. 4) longer than mesosoma (19:15X slightly wider than this, 1.3 times
wider than high. Tl and junction of Tl and T2 with dense silvery pubescence. T2
smooth, with some very faint microsculpture along hind margin. T3-T5 with more
widespread microsculpture and some fine and rather superficially implanted hairs. T6
entirely microsculptured.

Male. Unknown.

Comparative remarks. Distinctly differs from other species of Synopeas s. str.
hitherto known from the Afrotropical region: S. bicolor Sundholm, 1970 is brighter
coloured, its head twice as wide as long and A7 longer than wide; the two other Synopeas
species described by Sundholm (1970) have a scutellum much different from S. goengeti
sp. n.; S. bifoveatus (Kieffer, 1912) and S. congoana (Risbec, 1958) have antennal
structure different from S. goengeti sp. n. (cf Kieffer 1926, Risbec 1958); S. monticola

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 107

(Kieffer 1910) is brighter coloured and has longer spine of scutellum than that in the new
species; S paolii Fouts, 1934 has more slender A4-A7, more transverse head, and it is
brighter coloured than S. goengeti sp. n. (cf. Fouts 1934). The name is formed from the
personal name of the collector, Hans Gonget.

Figs. 1-4. Synopeas goengeti »p. n. 9: 1 - head, dorsal view; 2 - antenna; 3 - scutellum. lateral view; 4 -
metasoma, dorsal view (reference bar 0.25 mm).

Synopeas tropicus sp. n. (Figs. 5-7)

Holotype Uganda, Kisubi, 26.XI.1972. H. Gonget leg. (Zoological Museum,
University of Copenhagen).

Female. Body length l.l mm. Black, most of fore legs, basal part of middle and hind
tibiae, and segments 1-4 of all tarsi dark reddish, A1-A6, mandibles and rest of legs
somewhat darker.

Head in dorsal view (fig. 5) 2.0 times wider than long, almost 1.2 times wider than
thorax; occiput reticulate, with a weak and incomplete carina; vertex and frons reticulate-
conaceous, frons with a faintly impressed longitudinal line medially. Head in frontal view
one and a third times wider than high; malar space 0.4 the height of an eye;
OOL:POL;LOL = 5:17:8. Antenna (fig. 6).

Mesosoma 1.4 times longer than wide and almost 1.2 times higher than wide. Sides
of pronotum fïnely reticulate-coriaceous and hairy, except along hind margin.
Mesoscutum rather sparsely hairy, finely reticulate-coriaceous, notauli absent, mid lobe
posteriorly slightly prolonged into a smooth, dark and rounded plate which covers the
base of scutellum; scuto-scutellar grooves with dense hairs. Mesopleurae smooth.
Scutellum much destroyed by pin, with fine sculpture and hairs, hardly with spine.
Metapleurae and propodeum as in S. goengeti sp. n.

Forewing clear, reaching apex of gaster, 2.6 times longer than wide; marginal cilia
absent. Hindwing 5.3 times longer than wide; marginal cilia about 1/3 of the wing width.

P/ïcgea25(3)(l.IX.1997): 108

Figs. 5-7. Synopeas iropicus sp. n. ?: 5 - head, dorsal view; 6 - antenna; 7 - metasoma, dorsal view (reference bar
0.25 mm).

Metasoma (fig. 7) 1.1 times longer than head and mesosoma combined, narrower
than thorax (11:12) and strongly convex, 1.2 times higher than wide. T2 smooth except
along hind margin. T3-T6 with microsculpture except along anterior margins, with a few
minute hairs.

Male. Unknown.

Comparative remarks. From the species compared to S. goengeti sp. n. above, S.
iropicus sp.n. differs in the following characters: in S. tuberosus Sundholm, 1970 and S.
bicolor Sundholm, 1970 metasoma not higher than wide; in S. nigerrimus Sundholm,
1970 (only male known) marginal cilia on Forewings present; in S. congoana (Risbec,
1958) antennal structure is much different; S. monticola (Kieffer 1910) and S.
seychellensis (Kieffer 1912) are distinct by different antennal structure, metasoma hardly
longer than mesosoma, and pale legs. In S. paolii Fouts, 1934 metasoma only 1.1 times as
long as wide, antennae and legs golden yellow. S. iropicus sp. n. is closely similar to the
N. W. European species S. hyllus (Walker 1835), the body appendages in which are
entirely black, occiput evenly rounded, body size larger (cf. description of S. hyllus in
Vlug (1985) and the material mentioned by Buhl (1994)).

Synopeas varipes (Harrington, 1899) (Figs. 8-12)

Lectotype $, Canada, Huil, 7.VIII.1897. Paralectotype Huil, 21. VIII. 1897 (CNC,
Ottawa — design. Masner in Sarazin, 1986). Additional material. $, ”N. Sawler, N. S.,
July 2 1951. K. H. Sanford. Taken on Apple"; 9> "Kouchibouguac N. P. N. B.

Fhegea 25 (3) (1. IX. 1997): 109

9.V1II.1977. S. J. Miller. Code-5805G" (CNC, Ottawa). $, Mexico, Oaxaca, Candelaria
Loxicha, 8-11.1.1995. L. O. Hansen leg. (Zoological Museum, University of
Copenhagen).

11

Figs. 8-12. Synopeas varipes (Harrington): 8 - head, dorsal view (lectot>'pe $); 9 - female antenna; 10 - scutellum,
lateral v-iew (lectotype 9); - metasoma, latera) view (lectotypc $); 12 - metasoma, dorsal view (paralectotypc

(reference bar 0.25 nim).

Lectotype female. Body length 1.1 mm. Brownish black, legs brown.

Head uniformly and distinctly reticulate, without occipital carina, in dorsal view (fig.
8) 1.7 times wider than long, just slightly wider than thorax; head in frontal view 1.1
times wider than high; malar space ca. 1/3 the height of the eye; OOL:POL:LOL =
3:22:10. Antenna (fig. 9) missing in the lectotype, the figure is based on a specimen from
Kouchibouguac.

Mesosoma slightly higher than wide (14:13) and one and a quarter times longer than
wide. Pronotum laterally and mesoscutum uniformly reticulate-coriaceous, with some
fine hairs; notauli indicated in posterior two thirds; mid lobe prolonged, reaching
scutellum in a fine point. Scuto-scutellar grooves rather wide and deep, covered with few
long hairs. Mesopleurae smooth. Scutellum (fig. 10) densely haired, without

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 110

semitransparent parts. Metapleurae and sides of propodeum smooth and bare in anterior
third, rest with rather long and sparse white pilosity. Propodeal carinae fused.

Forewing clear, slightly overreaching gaster, shorter than whole body (35:44), 2.5
times longer than wide; marginal cilia hardly present. Hindwing 5.6 times longer than
wide; marginal cilia hardly 0.4 the width of the wing.

Metasoma (fig. 11) narrower than mesosoma (1 1:13), as long as head and mesosoma
combined, and as high as wide. T2 smooth, T3-T4 with microsculpture in posterior half;
T5-T6 entirely microsculptured; T6 with some fine hairs at apex. T3-T5 each strongly
transverse, T5 hardly half as long as wide at base; T6 almost 1 .4 times longer than wide.

Paralectotype male. Antenna with A9 one and 2/3 times longer than wide, flagellar
pubescence half as long as width of segments. Metasoma (fig. 12) as long as mesosoma,
1.1 times wider than high, pointed and somewhat downcurved at apex, but not forming a
tube as in female. Hind margin of T2 and T3-T7 entirely sculptured. The rest of
characters mostly as in female.

Variability. Body length in specimens from N. Sawler and from Mexico 0.9 mm. A
specimen from Mexico is darkest, black, two other examined specimens also somewhat
darker than types. The scape and part of the pedicel are coloured as legs. As mentioned
by Fouts (1924), the original description of Synopeas {Sactogaster) varipes is
insufficiënt, and the above lectotype redescription is intended to fill this gap.

Leptacis larsovehanseni sp. n. (Figs. 13-16)

Holotype 6', Mexico, Oaxaca, Candelaria Loxicha, 8-11.1.1995. L. O. Hansen leg.
(Zoological Museum, University of Copenhagen).

Male. Body length 1.1 mm. Black, A1-A2 and legs brownish yellow, mandibles and
thickened parts of hind femora and tibiae slightly darker; Tl dark brown.

Head rather shiny, reticulate, transversely so in lower half of frons; head just slightly
wider than thorax, from above (fig. 13) 1.8 times wider than long, without occipital
carina; head in frontal view one and a quarter times wider than high, malar space about
1/3 the height of an eye; OOL:POL:LOL = 3:19:7. Antenna (fig. 14) with hairs of
flagellum 1 .5-2.0 times longer than the width of segments.

Mesosoma slightly higher than wide (13:12) and 1.6 times longer than wide. Sides of
pronotum with weak reticulation and sparse hairs in upper half, rest bare and with very
faint longitudinal microsculpture. Mesoscutum with sparse hairs, uniformly and weakly
reticulate-coriaceous, without notauli; hind margin triangularly prolonged but not
semitransparent medially, laterally with hairs covering scuto-scutellar grooves.
Mesopleurae with faint longitudinal striation just below tegulae, rest smooth. Scutellum
(fig. 15) sculptured and hairy almost as mesoscutum, spine overreaching anterior margin
of Tl, semitransparent brownish. Metapleurae and sides of propodeum with white
pilosity in posterior third, rest smooth and bare. Propodeal carinae long and fused, areas
lateral of carinae almost smooth, with a few hairs.

Forewing faintly brownish, as long as whole body, 2.9 times longer than wide;
marginal cilia 1/4 of the wing width. Hindwing with two frenal hooks, 9.5 times longer
than wide; marginal cilia as long as width of wing.

Metasoma (fig. 16) 0.8 times as wide as mesosoma and as long as this; Tl with two
weak longitudinal keels in posterior 0.6, lateral of keels rather densely covered with short
white pubescence, anterior 0.4 of tergite smooth and elevated. Basal foveae of T2 hairy,
rest of tergite almost smooth; T3-T7 with weak microsculpture and some minute hairs.

Female. Unknown.

Comparative remarks. American species L. aliena Fouts, 1927 from the USA has
different antennal structure, cf Fouts (1927); L. americana (Ashmead, 1887) and L.
gahani Fouts, 1924 from the USA have mesonotum squarely excised posteriorly and

Phegea 25 (3) (1 IX. 1997): 111

spinc of scutellum not sharply pointed apically, and female abdomen of L. americana
(male unknown) is wider than thorax (in L. gahani flagellar hairs longer than in L.
larsovehanseni sp. n. — cf Fouts 1924); L. asclepius (Walker, 1839) from Brazil has a
long and slender petiole; in L. bisecta (Brues, 1910) from Brazil head twice as wide as
long and mesonotum elevated posteriorly; in L. brasiliensis (Brues, 1910) from Brazil
head twice as wide as long, differently shaped scutellum and darker legs than L
larsovehanseni sp. n.; L. erythropus Ashmead, 1896 from the W. Indies has A2 longer
than A4; in L. grenadensis (Ashmead, 1895) from the W. Indies hind legs black, parts of
head slightly lighter and antennae except club brownish-yellow (cf Kieffer 1926); L.
longipes (Ashmead, 1887) and L. longispina Fouts, 1927 from USA differ from L.
larsovehanseni sp. n. by the shape of antennae (cf. Fouts 1924, 1927); in L. nigricornis
(Ashmead, 1894) from the W. Indies OOL larger than in L. larsovehanseni sp. n., it is
differently sculptured and is larger (2 mm); in L. pallipes Fouts, 1924 from the USA head
twice as wide as long, without visible sculpture (cf Fouts 1924). The name is formed
from the personal names of the collector, Lars Ove Hansen.

Figs. 13-16, Leptacis larsovehanseni sp. n. cJ: 13 - head, dorsal view; 14 - antenna; 15 - scutellum, latera! view;
16 - metasoma, dorsal view (reference bar 0.25 mm).

Leptacis breisteini sp. n. (Figs. 17-20)

Holotype 9, Norway (EIS 97), NTI, Mosvik, Kilen, 14.VIII.-7.1X. 1994, Malaise
trap leg. Norwegian Institute for Nature Research, Trondheim. Paratype 9,
25.VII.-14.VIII. 1994, label data as in holotype (Zoological Museum, University of
Copenhagen).

Female. Body length 1.3- 1.5 mm. Black, most of A1-A6, mandibles, legs and
scutellar spine bright reddish.

Head in dorsal view (fig. 17) 1.8 times wider than long, as wide as thorax, with a
weak occipital carina, evenly reticulate. Head in frontal view almost 1.2 times wider than

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 112

high; malar space 2/7 the height of the eye; OOL:POL:LOL 3:26:1 1. Antenna (fig. 18)
with dense pubescence ca. 0.4 the width of segments as well as with some longer
outstanding hairs.

Figs. 17-20. Leptacis breisteini sp. n. 9‘- 17 - head, dorsal view; 18 - antenna; 19 - scutellum, lateral view; 20 -
metasoiTia, dorsal view (reference bar 0.25 mm).

Mesosoma 1.2 times higher than wide and 1.6 times longer than wide. Sides of
pronotum with faint reticulation except along hind margin, in upper half with sparse
hairs. Mesoscutum with weak reticulation and sparse hairs, notauli weak but nearly
complete. Mesopleurae dull and with faint longitudinal striation in upper third, rest
smooth. Scutellum (fig. 19) triangular in dorsal view, 1.3 times longer than wide,
moderately hairy and with faint microsculpture, spine not reaching hind margin of
propodeum. Metapleurae smooth and bare except in posterior 0.4. Propodeal carinae
clearly separated, parallel, area in between smooth and shiny.

PhegealSO){\.\X.\991): 113

Forewing as long as whole body, 2.5 times longer than wide, almost clear but
densely hairy; marginal cilia 1/5 of the wing width. Hindwing 7.1 times longer than wide;
marginal cilia 2/3 the width of wing.

Metasoma (fig. 20) slightly longer than head and mesosoma combined, 0.8 times as
wide as thorax. Tl w'ith two weak longitudinal keels, area in between smooth and bare,
areas lateral of keels as well as the short basal foveae of T2 with short whitish
pubescence, rest of T2 smooth and bare except hind margin which is covered by reticulate
microsculpture, T3-T6 covered almost entirely by such microsculpture, hardly hairy.

Male. Unknown.

The specimens were caught in a spruce forest area used for an ecological
fragmentation experiment, in stations 14 (paratype) and 16 (holotype) in the area for fine
grained fragmentation (cf. Tommeris & Breistein 1995). Comparative remarks. L.
breisteini sp. n. is a remarkable species on account of the long and slender metasoma, in
this respect it is similar to Afrotropical L. africana Masner, 1960 but this species is much
smaller (0.75 mm), with less slender A7-A10 and a differently shaped scutellar spine (cf.
Masner 1960). Among Palaearctic species L. breisteini sp. n. is most similar to L. bitensis
Kieffer, 1926, but this species has a much longer scutellar spine, shorter metasoma, and
wanting notauli (cf. Kieffer 1926, Kozlov 1978). Named after Ms. June Breistein of the
Norwegian Institute for Nature Research who supplied me with material for examination.

Leptacis nice (Walker, 1835) (Fig. 21)

Material examined. $, Norway (EIS 28), AK, Oslo, Ostensjevannet,
22.V1II.-30.IX. 1995, Malaise trap at a forest edge, M. Falck leg. (Zoological Museum,
University of Oslo).

Female. Body length 2.3 mm. Head 1.75 times wider than long. Antenna (fig. 21)
with flagellar pubescence about 1/3 the width of segments. Metasoma about as long as
head and mesosoma combined, slightly wider than thorax (12:11). Tl 1.4 times longer
than wide, metasoma behind Tl 1.5 times longer than wide. The rest of characters
essentially similar to those in lectotype male as described by Vlug (1985). Only two
males (collected near London) have been hitherto known (cf. Vlug & Graham 1984). The
discovery of a female argued against Kozlov's (1978) suggestion as to possible identity of
L. nice and L. tipulae (Kirby, 1 798) and consequent synonymy.

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 114

Acknowledgements

Thanks are due to Dr. Lubomir Masner (Ottawa) for sending me specimens of
Synopeas varipes, to Mr. Lars Ove Hansen (Oslo) for providing access to his material
from Mexico and Norway, and to Ms. June Breistein (Trondheim) who sent me the
material depyosited in the Norwegian Institute for Nature Research.

References

Buhl, P. N., 1994. Descriptions of the hitherto unknown males of Synopeas craterus (Walker, 1835) and S. hyllus
(Walker, 1835) (Hymenoptera, Platygastridae). — Ent.Meddr. 62: 25-26.

Fouts, R. M., 1924. Revision of the North American wasps of the subfamily Platygasterinae. — Proc.U.S.natn.Mus.
63: 1-145.

Fouts, R. M., 1927. Descriptions of new nearctic Serphoidea (Hymenoptera).— /’roc.cnr.Soc.R'ar/i. 29: 165-179.

Fouts, R. M., 1934. Report on a small collection of parasitic Hymenoptera from Italian Somaliland. —
Mem.Soc.ent.ital. 13:98-109.

Kiefler, J. J., 1926. Scelionidae. In: Das Tierreich 48: 1-885.

Kozlov, M. A., 1978. Supcrfcmily fh'octotrupoidea. In: Medvedev, G. S. (ed.): Determination of the insects of the
European part of the USSR. Vol. 3, part 2: 538-664. (In Russian; English transl. 1988).

Masner, L., 1960. A revision of tl»e African species of the genus Leptacis Först. (Hymenoptera, Platygasteridae). —
Rev.Zool.Bot.Afr. 62: 1-34.

Risbec, J., 1958. Contributions è Ia connaissance de Hyménoptères Chalcidoïdes et Proctotrupoïdes de I’Afrique
Noire. —Annls Mus.r. Congo Beige (8), 64: 1-39.

Sarazin, M. J., 1986. Primary types of Ceraphronoidea, Evanioidea, Proctotnipoidea, and Trigonaloidea
(Hymenoptera) in the Canadian National Collection. — Can.Ent. 118: 957-989.

Sundhoim, A., 1970. Results of the Lund University Expedition in 1950-1951. Hymenoptera: Proctotnipoidea. —
South African Animal Life (Lund), 14: 306-401.

Tammetis, B. A. & Breistein, J., 1995. Fragmenteringsforsak i granskog. Problemstillinger og metoder samt
resultater fra fcltsesongen 1994. — NINA Oppdragsmelding 342: 1-43.

Vlug, H. J., 1985. The types of Platygastridae (Hymenoptera, Scclionoidca) dcscribed by Haliday and Walker and
preserved in the National Museum of Ircland and in the British Museum (Natural History). 2. Keys to species,
redescriptions, synonymy. — Tijdschr.Ent. 127: 179-224.

Vlug, H. J. & Graham, M. W. R. De V., 1984. The types of Platygastridae (Hymenoptera, Scelionoidea) described
by Haliday and Walker and preserved in the National Museum of Ireland and in the British Museum (Natural
History). 1. Designation of lectotypes. — Tijdschr.Ent. 127: 115-135.

Phegea 25 (3) (1 .IX.1997): 115

Boekbesprekingen

DierOen, K.: Vegetation Nordeuropas.

18 X 24 cm, 837 p., 488 zwartwit-afbceldingen, 96 kleurenfoto’s, 1 12 tabellen. Verlag Eugen Ulmer GmbH & Co.,
Postfach 70 05 61, D-70574 Stuttgart, Deutschland, gebonden, 1996, DEM 148,- (ISBN 3-8001-2700-8).

Met dit boek tracht de auteur een overzicht te geven van de vegetatie in Noord-Europa (Noorwegen, Zweden,
Finland, Denemarken, Ijsland, de Faenaer en de Atlantische eilanden die tot Noorwegen behoren). In de inleiding
wordt het hele gebied geschetst in geologisch, geomorfologisch en klimatologisch aspect. Daarna volgen
hoofdstukken over de indeling in biogeografischc gebieden en over de huidige samenstelling van de flora en zijn
ontstaan, mede door invloed van menselijke activiteit.

Daarna volgt een bespreking van de verschillende vegetatietypes: wouden, water- en oevervegetatie,
moerassen, kustvegetatie, de alpiene en arctische vegetatie, cultuurlandschappen (weinig en sterk door de mens
beïnvloede landschappen).

Telkens wordt de samenstelling van de verschillende vegetatietypes gegeven en de onderlinge samenhang en
wisselwerking tussen de verscheidene plantensoorten onderling en tussen de planten en hun omgeving besproken.
Daarbij is het bijzonder interessant te lezen hoe sommige plantensoorten zich aan erg extreme toestanden hebben
weten aan te passen.

E)c tekst wordt verlucht met heel wat kleurenfoto’s van zowel landschappen als afzonderlijke planten. Verder
bevat de tekst zwartwit-foto’s van biotopen, diagrammen, kaartjes en tabellen. Achteraan volgt een overzicht van
alle in het boek behandelde vegetatietypes. Elk hoofdstuk sluit af met zijn eigen literatuurlijst. Achteraan in het
boek vindt men een alfabetische soortenindex en een zaakregister.

Het boek is keurig uitgegeven en is interessant voor al wie iets dieper wil ingaan op de studie van de vegetatie
van Noord-Europa, hetzij als primair studieobject, hetzij als verdieping van andere, o. a. biogeografische, studies.

Willy De Prins

Ellenberg, H.: Vegetation Mitteleuropas mit den Alpen. 5. Auflage.

18 X 24 cm, 1095 p., 623 tekstfiguren, 170 tabellen. Verlag Eugen Ulmer GmbH & Co., Postfach 70 05 61, D-
70574 Stuttgart, Deutschland, gebonden, 1996, DEM 128,- (ISBN 3-8001-2696-6).

Dit is alweer de vijfde uitgave van dit bekende boek, waarvan de eerste editie in 1963 verscheen. Deze uitgave
werd sterk uitgebreid en op vele punten verbeterd en aangepast aan nieuwe gegevens. Meer dan ooit heeft de auteur
getracht niet alleen de samenstelling van de flora weer te geven, maar vooral het ontstaan en de veranderingen van
de vegetatietypes te schetsen.

Na een inleiding en een algemeen overzicht van de Midden-Europese vegetatie, volgt een hoofdstuk over de
ontwikkeling van het huidige vegetatiekleed. In aparte hoofdstukken worden daarna de verschillende vegetatietypes
in detail behandeld: bossen, watervegetatie en vegetatietypes rond en nabij moerassen, beken en rivieren,
kustvegetatie, alpiene vegetatie, door de mens geschapen of gewijzigde vegetatietypen (o. a. heiden, aangeplante
bossen, weiden, wijngaarden, tuinen).

In een van de volledig nieuwe hoofdstukken wordt de recente woudsterfte behandeld, een toch wel erg actueel
probleem dat volgens de auteur echter minder omvattend is als algemeen wordt aangenomen. Verder behandelt de
auteur in volledig nieuwe hoofdstukken de invloed van gewijzigde landbouwtechnieken op de vegetatie en de flora
langs wegranden.

De talrijke tekstfiguren bevatten o. a. foto’s van landschappen, vegetatietypes en afzonderlijke planten, en
verder verspreidingskaartjes, diagrammen en tabellen.

Het boek eindigt met een uitgebreide literatuurlijst, een overzicht van de vegetatieypes, een soortenindex en
een algemene index van de behandelde onderwerpen. Het is verzorgd uitgegeven en vooral bedoeld voor studenten
van de ontwikkelingsgeschiedenis, de ecologie en de samenstelling van de Midden-Europese vegetatie. Het is een
uitstekend leerboek en een naslagwerk over dit onderwerp.

Willy De Prins

Phegea 25 (3) (l .IX.1997); 116

New blue butterfly taxa from Central Asia
(Lepidoptera: Lycaenidae) - Communication 4*

V. V. Tshikolovets

Abstract. Turanana miiildigara sp. o. is described from Tajikistan, Gomo-Badakhshan province, kishlak
(village) Veikhniy Namatgut, Ishkashim mountain range Southern slopc, river Sangdzhegar near mazar
Mizildigar and upwards of town Ishkashim, Niyut, 3500-3700 m.

Samenvatting. Nieuwe blauwtjessoorten uit Centraal-AziC (Lepidoptera; Lycaenidae) - Mededeling 4
Turanana mixildigara sp. n. wordt beschreven uit Tadzjikistan, provincie Gomo-Badakshan, Verkhniy
Namatgut, zuidelijke hellingen van het Ishkasim gebergte, rivier Sangdzjegar nabij Mizildigar en
stroomopwaarts tot de stad Ishkasim, Niyut, 3500-3700 m.

Résumé. Espèces nouvclles de lycènes d’Asie centrale (Lepidoptera: Lycaenidae) - Communication 4
Turanana mixildigara sp. n. est décrit du Tadjikistan, province de Gomo-Badakhshan, village Verkhniy
Namatgut, versant sud des monts Ishkasim, rivière Sangdzhegar prés de Mizildigar et en amont jusqu’a la ville
dTshkasim, Niyut, 3500-3700 m.

PeaioMe. Hosbie TaKCOHbi ronyÖHHOK H3 UeHTpajibHOH Ashh (Lepidoptera: Lycaenidae) -
CooómeHHe 4

Turanana mixildigara sp. n. onHCbiBaetoi h3 Taa^HKHcraHa, npoBHHunn LopHbifi BajaxiijaH,
KHiunaK BepxHHH HaMarryT, kokhuc cK.noHbi HujKaujHMCKoro xpebia, Aonuna p. CaHA>Kerap, b
pafioHe Maaapa Mn3Hnb;tHrap h Bbiuje KHiunaKa Hk>t Boane noc. HiiiKauJHM, 3500-3700 m.

Key words: Lycaenidae - Polyommatini - Turanana miiildigara sp. n. - Badakhshan - Tajikistan.

Tshikolovets, V. V.: Zoological Museum, Ukrainian Academy of Sciences, UA-252601 Kiev MSP, B.
Khmelnitsky Str. 15, Llkraine.

Turanana mizildigara sp. n.

Type material

Holotype S (PI- I, IP fig- 3) “Tadjikistan Gomo-Badakhshanskaya AO
[avtonomnaya oblast’], Ishkashimskiy Mts., kishlak Verkhniy Namatgut, river
Sangdzhegar, mazar Mizildigar 3600 m, 18.VII.1991, leg. Tshikolovets”. Paratypes (PI.

l, II: fig. 4-6), 45 c^, 7 $ with label data as for holotype; 5 S, 9 “Tadjikistan Gomo-
Badakhshanskaya AO, Ishkashimskiy Mts., upwards of the town Ishkashim, Niyt, 3500

m, 24.VII.1991, leg. Tshikolovets”. Holotype and a part of paratypes are deposited in the
collection of the Zoological Museum, Ukrainian Academy of Sciences (Kiev), a part of
paratypes is forwarded to The Natural History Museum (London) and Entomologisches
Museum Dr. U. Eitschberger (Marktleuthen, Geimany).

Description

Male. Holotype forewing length 10.5 mm. Upperside greyish-brown-black. Forewing
with black discal ocelli. Fringes greyish-brown with white patch at the forewing apex.
Underside grey-brown with “Standard” for the genus Turanana number and arrangement
of the ocelli. Basal, discal and postdiscal black ocelli broadly ringed white. Marginal
ocelli grey-brown, one black marginal ocellus near anal angle. Border zone and part
marginal zone pale grey. Basal zone with faint blue-green-silver scales.

* Communication 1: J. Ukr. ent. Soc. 1993(1994) 1(2): 9-12, fig. 1 (a-e); Communication 2: J. Ukr. ent. Soc.
1993(1995) 1(3/4): 39-42, fig. 1-2 (a-f); Communication 3;/ Ukr. ent. Soc. 1994(1996) 2(3/4); 41-46, figs. 1-4.

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1 997): 117

Plate 1

/’/iegea25(3)(l,IX.1997): 118

Plate 2

PhegealSCi)(\\\.mi): 119

Fig. 16. a - Turanana mizildigara sp. n. cj. (Paratypc, Tajikistan, Gorao-Badakhshanskaya AO, Ishkashimskiy Mts,
Upper Ishkashim, Niyt, 3500 m, 26. VII. 1991, leg. Tshikolovets) b - Turanana anisophtalma (Kollar, 1849) S,
(Turkmenistan, Kopet-Dagh Mts, Mt. Dushak, 1700 m, 4.VII.1991, leg. V. Tuzov) (del. V. Tshikolovets).

Male genitalia not significantly different from those of other species of the Turanana
anisophtalma (Kollar, 1849) group (fig. 8) (original spelling cannot be corrected to
anisophthalma as "incorrect transliteration" - see Art. 32 (ii) of International Code of
Zoological Nomeclature, 3rd ed.).

Female. Paratype wing pattem and ground colour as in male.

Individual variation

Forewing length 8-1 1.5 mm. Underside colour from pale greyish-brown to greyish-
brown.

Legend of colour plates;

Plate 1

Fig. 1: Turanana anisophtalma (Kollar, 1849), cT Turkmenistan, Kopet-Dagh Mts., Mt. Dushak, 1900 m,

28. VII. 1992, leg. A. Zykov.

Fig. 2: Turanana anisophtalma (Kollar, 1849), $ Turkmenistan, Kopet-Dagh Mts., Mt. Dushak, 1700 m,

4.VI1.1991, leg. V. Tuzov.

Fig. 3: Turanana mizildigara sp. n., Holotypus, rf Tajikistan, Gomo-Badakhshanskaya AO, Ishkashimskiy Mts.,
kishlak Verkhniy NamatguL river Sangdzhegar, mazar Mizildigar, 3600 m, 18.V11.1991, leg. V. Tshikolovets.

Figs. 4-6: Turanana mizildigara sp. n., Parat>pes (29 fig- ‘+-5; 6' fig- 6) Tajikistan, Gomo-Badakhshanskaya AO,
Ishkashimskiy Mts., kishlak Verkhniy Namatgut, river Sangdzhegar, mazar Mizildigar, 3600 m, 18. VII. 1991,
leg. V. Tshikolovets.

Figs. 7-12: same as figs. 1-6, undersidcs.

Fig. 13; Habitat (type locality) of Turanana mizildigara sp. n.: Tajikistan, Gomo-Badakhshanskaya AO,
Ishkashimskiy Mts, Vcrkhny Namatgut, near mazar Mizildigar, 3500-3700 m, 18-19. Vil. 1991.

Platc 2

Figs. 14-15: Habitat (type locality) of Turanana mizildigara sp. n.: Tajikistan, Gomo-Badakhshanskaya AO,
Ishkashimskiy Mts, Verkhny Namatgut, near mazar Mizildigar, 3500-3700 m, 1 8- 1 9. VII. 1991.

(Figs. 1-12-photoF. Slamka; Figs. 13-15 photographs V. Tshikolovets).

Phegea 25 (3) (1. IX. 1997); 120

Fig. 17. Turanana mixildigara sp. n. male genitalia (del. V. Tshikolovets).

Habitat and ecology

The main habitat at the type-locality of Turanana mizildigara sp. n. is situated over
the and rocky slopes of southem exposition at an altitude of 3500-3700 m. Village
Verkhny Namatgut is situated in a dry rocky semidesert with common Acantholimon
pamiricum and Artemisia lehmaniana, A. vachanica (fig. 9-12). I have observed a female
laying the eggs on Acantholimon pamiricum. Turanana mizildigara sp. n. roosts during
the night on Artemisia lehmaniana together with other Lycaenids: Turanana

kotzschiorum, T. cytis, Polyommatus devanica, P. neoiris. In this locality fly also: Colias
alpherakii, Karanasa alpherakyi, Hyponephele capella, H. tenuistigma. The new species
was found also in a clayey semidesert with poor vegetation at an altitude of 3500 m
together with Pieris brassicae, Pseudochazara droshica, Hyponephele davendra,
Satyrium hyrcanica, Muschampia staudingeri over the town Ishkashim. Flies in July-
August.

Diagnostic characters

The described species belongs to the representatives of the Turanana anisophtalma
group {T. anisophtalma (Kollar, 1849) (PI. I, II; fig. 1-2) and T. kugitangi Zhdanko,
1984). It is characteristic with somewhat greyish underside wing colour; bright marginal
ocelli and black anal angle ocellus. In other species of this is group fringe is greyish-
brown without white patch at the apex (fig. 8).

Distribution

Turanana mizildigara sp. n. is only knowii from the type-locality. It may occur also
in Afghanistan, Sebak-Tal, Nuksan-Pass as "Glaucopsyche anisophthalma Koll."
(Forster 1937: 59).

Etymology

The name mizildigara refers to the mazar (Moslem sacred place or a cemetery)
Mizildigar in south-westem part of Ishkashimskiy Mts.

Reference

Forster, W., 1937. Liste der von H. und E. Kotzsch im Hindukiisch erbeutete Lycaeniden. — Mitt. münch.ent Ges.
27(2): 57-64, Taf. 4, 5.

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1 997): 121

Boekbesprekingen

Gaedike, R.; Acrolepiidae. — In: Hqjpner, J. B., Lepidopterorum Catalogus (New Series) fase. 55.

21,5 X 28 cm, 20 p., 16 tekstfiguren, Scientific Publishers Ine., P. O. Box 15718, Gainesville, FL 32604, U. S. A.,
geniet, 1996, $US 7,50 (ISBN 0-945417-55-1).

Kort na het verschijnen van het eerste deel (fase. 48 Epermeniidae) in deze nieuwe reeks van de
Lepidopterorum Catalogus - afgezien dan van het driedelige werk over de Noctuidac - wordt nu het tweede deeltje
door dezelfde auteur gepubliceerd. Gaedike behandelt de familie Acrolepiidae, die tot de Yponomeutoidea behoort,
en wereldwijd 95 soorten bevat Acrolcpiidae zijn verspreid in alle werelddelen, behalve Australië.

De catalogus zelf geeft de volledige wetenschappelijke benaming, vermelding naar de oerbeschrijving, type-
lokalitcit, synoniemen, verspreiding, referenties naar reeds gepubliceerde afbeeldingen, biologie en voedselplanten
van de rups. Na de opsomming van de soorten volgt een uitgebreide literatuurlijst en indices van de voedselplanten,
van de soorten en de genera.

De tekstfiguren bestaan uit een wereldkaart met daarop de type-lokaliteiten van de geldige soorten, en een
plaat met zwartwit-foto’s van 15 representatieve soorten.

Deze publicatie maakt deel uit van een prestigieuze reeks die gepland is in 124 delen. Het werk is bedoeld voor
alle lepidopterologen, vooral systematici en taxonomen.

Willy De Prins

Common, I. F. B.: Oecophorine Genera of Australia II The Chezala Philobota and Eulechria Groups
(Lepidoptera: Oecophoridae) . — In: Nielsen, E. S., Monographs on Australian Lepidoptcra, volume 5.

18 X 26 cm, 407 p., 774 tekstfiguren, CSIRO Publishing, 150 Oxford Street, Conllingwood, Victoria 3066, Australia
(Europa: Eurospan, 3 Henrietta St Covent Garden, London WC2E 8LU, England), gebonden, 1997, SAUS 130,00
(ISBN 0-643-05934-2).

De subfamilie Oecophorinae is met zijn 5500 soorten een van de soortenrijkste diergroepen van de
Australische fauna. De larven van de meeste soorten leven van afgevallen eucalyptusbladeren die heel wal toxische
stoffen bevatten en daardoor door de meeste insecten gemeden worden.

In deze revisie worden 84 genera behandeld waarvan er 39 nieuw worden beschreven. Verder wordt verwezen
naar 842 beschreven soorten en ongeveer 800 nog onbeschreven soorten die reeds herkend werden in de
verschillende onderzochte verzamelingen. De studie bevat verder 160 nieuwe combinaties en 5 nieuwe synoniemen
in de soortgroep. Door gebruik te maken van 64 kenmerken heeft de auteur gepoogd een cladogram op te stellen
met gebruikmaking van het programma Hennig86. Hierdoor kon een beter inzicht verkregen worden in de fylogenie
van deze uitgebreide groep insecten.

Het bock bevat determincersleutels tot de genera. De tekst geeft informatie over de externe morfologie (kop,
thorax, vleugels, abdomen), de mannelijke en vrouwelijke genitalia, diagnostische kenmerken, verspreiding en
biologie. Achteraan volgt een soortenlijstje die tot het genus gerekend worden. Daarvan wordt telkens de referentie
naar de oerbeschrijving gegeven, eventuele synoniemen, alsook de typelokaliteit en de gegevens van de t>pc-
exemplaren. Meestal wordt er een aantal nog niet beschreven soorten aan toegevoegd. Het boek is dus niet bedoeld
als determineerwerk voor de afzonderlijke soorten.

De tekstfiguren bestaan hoofdzakelijk uit zwartw it-foto’s van adulten, mannelijke en vrouwelijke genitalia en
bepaalde morfologische details als die belangrijk zijn voor de determinatie, zoals antennen, ogen en palpen Verder
geeft de auteur pentekeningen van de vleugeladering. Al deze figuren zijn van zeer goede kwaliteit.

Het boek is verzorgd uitgegeven en stevig ingebonden. Het is een onmisbaar standaardwerk voor al wie in de
familie Oecophoridae geïnteresseerd is, of wte zich met de Australische Microlepidoptera bezig houdt.

Willy De Prins

PhegealS{-i){\.\X.\99iy 122

The butterflies of the Greek island of Léros
(Lepidoptera: Hesperioidea & Papilionoidea)

Alain Olivier

Samenvatting. De dagvlinders van het Griekse eiland Léros (Lepidoptera: Hesperioidea &
Papilionoidea)

Na een korte inleiding over het eiland Léros en een korte bespreking van de beperkte bestaande literatuur,
worden de 29 van het eiland bekende dagvlindersoorten behandeld. 15 hiervan worden in deze publikatie voor
de eerste maal vermeld. Op één na zijn alle soorten, welke op Léros voorkomen, tevens op het nabijgelegen
eiland Kós vertegenwoordigd. Het tussenliggende eiland KAlimnos telt 31 soorten, waarvan er 27 ook op Léros
voorkomen. Léros heeft twee soorten welke niet bekend zijn van Kilimnos, hoewel ze op Kós en op het
Bodrum schiereiland wel voorkomen. Mogelijk behoren deze tevens tot de fauna van Kalimnos en werden ze
tot dusver niet op dit eiland waargenomen. Bij geen enkele soort is er enige taxonomische differentiatie vast te
stellen in vergelijking met de omliggende eilanden en het nabije vasteland. Deze eilanden zijn dan ook minder
dan 9000 jaar geleden van elkaar en van het Turkse vasteland geïsoleerd geraakt Er wordt aangenomen dat nu
ongeveer 90% van de dagvlinderfauna van Léros bekend is.

Résumé. Les papillons diumes de 1’ïle grecque de Léros (Lepidoptera; Hesperioidea & Papilionoidea)
Après un bref aper^u des généralités de 1’ïle de Léros et unc mention de la littérature existante restreinte, les 29
espèces de papillons diumes connues actuellcment de l’ïle sont traitées. 15 d’entre elles y sont rccensécs pour
la première fois dans la présente publication. A une exception prés, toutes les espèces existant a Léros ont
également été retrouvées k 1’ïle proche de Kós. L’ïle située entre elles, Kilimnos, compte 31 espèces, dont 27
existent également è Léros. Léros a deux espèces qui sont inconnues de Kalimnos, bien qu’elles soient
trouvées aussi bien a Kós que dans la péninsule de Bodrum. II est possible que celles-ci fassent également
partie de la faune de Kélimnos, mais qu’elles n’y aient pas encore été observées jusqu’a présent Aucunc
espèce ne montre quelque différetKiation taxinomique par rapport aux ïles avoisinantes et au continent tout
proche. Ces ïles se sont trouvé isolécs les unes des autres ainsi que de 1a terre ferme anatolienne depuis moins
de 9000 ans. II est admis qu’approximativement 90% de Ia faune des papillons diumes de Léros est déja
connue a 1’heure actuelle.

Key wordt: butterflies - Léros - Kilimnos - Kós - Greece.

Olivier, A.; Luitenant Lippenslaan 43 B 14, B-2140 Antwerpen.

Introduction

The Greek island of Léros lies in the SE Aegean Sea, northwestwards of Kós and
Kalimnos - from which latter island it is separated by a narrow strait of 2 km - and to the
west of the Bodrum Peninsula (Prov. Mu|la, Turkey). It has a length of 14.5 km, a width
of 6.5 km and an area of 53 km^. Léros has many bays: in two places the island is only 1
km wide. It consists mainly of limestone hills with its highest summit at 326 m, being
much flatter than Kalimnos. The Coastal plains are fertile, with many orchards and
vineyards. Degraded maquis and garrigue make up most of the remainder of the island.

As far as I know, the Scottish lepidopterist George Thomson was the first who paid
some attention to the local butterfly fauna, recording 10 species collected during a one-
day trip to Léros on 14.VII.1990. These records were mentioned by Olivier (1993) and
Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995). Olivier (1994) added one species, while
further data on one single species can be found in Olivier & Coutsis (1993, 1995).
Finally, Olivier (1996) and Olivier & De Prins (1996) add three more species.

I paid two brief visits to this lovely island, 12-13. IV.1992 and 8, 1 1-12.IV.1995,
observing all fourteen previously recorded species and supplementig the faunal list with
fifteen new ones that will be reported here for the first time.

Phegea 25 (3) (1. IX. 1997): 123

Fig. 1. Map of Lcros, with localities
listed in the Systematic Part.

1 . Partheni (0—50 m)

2. 1 km S. Partheni (0-50 m)

3. Agia Marina (0—100 m)

4. Platanos (50— 100 m)

5. Lakki (50-100 m)

6. 2 km SW. Lakki (0-50 m)

7. 1—2 km N. Xirókambos (0-50 m)

8. Xirókambos (0—50 m)

Systematic Part

Both literature records (L) as well as new original data (^) are listed, supplemented
with those communicated by Thomson (T): altogether 8 localities are explored during
April, June and July (Fig. 1). Nomenclature follows Olivier & De Prins (1996). Data on
ecology and phenology can be found in Olivier (1993) and Hesselbarth, van Oorschot &
Wagener (1995) and these will not be repeated here. The species new to the island are
designated with an asterisk (*).

* Gegenes pumilio pumilio (Hoffinansegg, 1 804)

N - 1-2 km N. Xirókambos (0-50 m), 12.IV.1995

* Carcharodus alceae alceae (Esper, [1780])

N - Lakki (50-100 m), 12.VI.1992, 13.VI.1992

- Agia Marina (0-100 m), 8.IV.1995

- 1-2 km N. Xirókambos (0-50 m), 12.IV. 1995

Carcharodus stauderi ambiguus (Verity, 1925)

L -Olivier (1994: 87)

N - Lakki (50-100 m), 13.VI.1992

* Zerynthia cerisy cerisy (Godart, [1824])

N - 1 kmS. Partheni (0-50 m), 11. IV. 1995, 12.IV. 1995

- 2 km SW. Lakki (O-50m), 1 1. IV. 1995

Iphiclides podalirius podalirius (Linnaeus, 1 758)

L - Olivier (1993: 198, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 1110,
table 27)

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1 997): 124

N -Platanos, 14.VIU990(T)

-Lakki(50m), 12.VI.1992

- 1 km S. Partheni (0-50 m), 12.IV. 1995

- 1-2 km N. Xirókambos (0-50 m), 12.IV. 1995

Papilio machaon syriacus Eller, 1936

L - Olivier (1993: 198, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 1110,
table 27)

N - Platanos, 1 4. VII. 1990 (T)

- Platanos (50-100 m), 1 2. VI. 1 992 (obs.)

-Lakki (50-100 m), 13.VI.1992

- 1 km S. Parthem' (0-50 m), 12.IV. 1995

Colias crocea (Fourcroy, 1785)

N - Agia Manna (0-50 m), 12. VI. 1992

- Agia Marlna (O-IOO m), 8.IV.I995

- 1 km S. Parthem' (0-50 m), 1 l.IV.1995

- 1-2 km N. Xirókambos (0-50 m), 12.IV. 1995

Euchloe (ausonia) ausonia taurica Röber, [1907]

N - Agia Manna (0-100 m), 8. IV. 1995

- 2 km S W. Lakki (0-50 m), 1 1 .IV. 1 995

- 1 km S. Partheni (0-50 m), 1 2. IV. 1 995

- 1-2 km N. Xirókambos (0-50 m), 12.IV. 1995

Pieris brassicae brassicae (Linnaeus, 1 758)

L - Olivier (1993: 198, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 1111,
table 27)

N - Platanos, 1 4. VII. 1990 (T)

- Agia Man'na (0-100 m), 8.IV.1995

- 1 km S. Partheni (0-50 m), 12.IV. 1995

Pieris rapae rapae (Linnaeus, 1758)

L - Olivier (1993: 198, table 12), and Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995:
11 11, table 27)

N - Platanos, 14.V1I.1990 (T)

-Lakki (50 m), 12.VI.1992 (obs.)

Pontia [daplidice) edusa (Fabricius, 1777)

L - Olivier (1993: 198, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 1111,
table 27)

N - Platanos, 14.VII.1990 (T)

- Lakki (50-100 m), 13.VI.1992

- Agia Manna (0-100 m), 8. IV. 1995

Lycaena phlaeas phlaeas (Linnaeus, 1761)

L - Olivier (1993: 198, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 1111,
table 27)

N - Platanos, 14.V1I.1990 (T)

-Lakki (50-100 m), 12.VI.1992, 13.VI.1992

Phegea 25 (3) ( 1 .IX. 1 997): 125

Lycaena thersamon (Esper, [1784])

L - Olivier (1996 : 155)

N - Agia Marma (0-100 m), 8.IV.1995

- 1 km S. Partheni (0-50 m), 12.IV. 1995

- 1-2 km N. Xirókambos (0-50 m), 12.IV.1995

* Callophrys rubi (Linnaeus, 1758)

N - Agia Manna (0-1 00 m), 8.1 V. 1995

- 1 kmS. Partheni (0-50 m), ll.IV.1995, 12.IV.1995

- 2 km SW. Lakki (0-50 m), 1 1 .IV. 1 995

* Lampides boeticus (Linnaeus, 1767)

N - 1 km S. Partheni (0-50 m), 12.IV. 1995

Pseudophilotes vicrama schijf ermuelleri (Hemming, 1 929)
L - Olivier & De Prins (1996: 208)

N - Agia Manna (0-100 m), 8. IV. 1995

- 2 km SW. Lakki (0-50 m), 1 1 .IV. 1 995

* Glaucopsyche alexis alexis (Poda, 1761)

N - Agia Marina (0-100 m), 8. IV. 1995

-1 kmS. Partheni (0-50 m), ll.IV.1995, 12.IV.1995

- 2 km SW. Lakki (0-50 m), 1 1. IV. 1995

* Plebeius loewii loewii (Zeiler, 1 847)

N - Platanos (50-100 m), 12.VI.1992

- Partheni (0-50 m), 13.VI.1992
-Lakki (50-100 m), 13.VI.1992

* Polyommatus agestis ([Denis & SchifTermüller], 1775)

N - Lakki (50-100 m), 13. VI. 1992

Polyommatus icarus (Rottemburg, 1775)

N - Partheni (0-50 m), 13. VI. 1992

- 2 km SW. Lakki (0-50 m), 1 1 .IV. 1 995

- 1-2 km N. Xirókambos (0-50 m), 12.IV. 1995

* Kirinia roxelana (Cramer, [1777])

N - Xirókambos (0-50 m), 13.VI.1992 (obs.)

* Lasiommata megera lyssa (Geyer, [1828])

N - Lakki (50-100 m), 12.VI.1992, 13.VI.1992

- 1 kmS. Partheni (0-50 m), 12.IV. 1995

* Lasiommata maera (Linnaeus, 1758)

N - Lakki (50-1 00 m), 12.VI.1992, 13.VI.1992

- Partheni (0-50 m), 13.VI.1992

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 126

Maniola telmessia (Zeiler, 1847)

L - Olivier (1993: 199, table 12), Olivier & Coutsis (1993: 114, 115, fig. 1, 116, 123,
table 1, 124, table 2, 126, table 3, 127, table 4; 1995: 10, fig. 2, 1 1, 12, table 2, 16,
table 3, 18, 56), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 827, 1112, table 27)

N -Platanos, 14.VII.1990 (T)

-Lakki (50-100 m), 12.VI.1992, 13. VI. 1992

Hipparchia senthes (Fruhstorfer, 1 908)

L -Olivier (1996: 155)

N - Lakki (50 m), 12.VI.1992

Hipparchia fatua fatua Freyer, [1844]

L - Olivier (1993: 136-137, 199, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener
(1995: 11 13, table 27)

N - Platanos, 14.VII. 1990 (T)

- Agia Marina (0-50 m), 1 2. VI. 1 992

* Vanessa atalanta atalanta (Linnaeus, 1758)

N - Lakki (50 m), 12.VI.1992

- Agia Marina (0-100 m), 8. IV. 1 995

- 1 km S. Partheni (0-50 m), 12.IV. 1995

Vanessa cardui (Linnaeus, 1758)

L - Olivier (1993: 199, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 1 1 13,
table 27)

N - Platanos, 14.VIi.1990 (T)

-Lakki (50 m), 12.VI.1992

- Agia Marina (0-100 m), 8.IV.1995

Polygonia egea (Cramer, [1775])

L - Olivier (1993: 199, table 12), Hesselbarth, van Oorschot & Wagener (1995: 1 1 13,
table 27)

N - Platanos, 14.VII.1990 (T)

-Lakki (50-100 m), 13.VI.1992

- Agia Marina (0-100 m), 8.IV.1995

Discussion

The butterfly fauna of Léros is an impoverished version of that from the relatively
nearby larger island of Kós: all its known species but one — Pseudophilotes vicrama
schijfermuelleri (Hemming, 1929) — have been found as well on the latter island, while
seven species, i. e. about 24%, remain unrecorded from the Bodrum Peninsula at present:
this certainly reflects the incomplete exploration of that area. As could be expected, the
butterfly fauna of Léros is very similar to that of Kalimnos. Lycaena thersamon and
Hipparchia senthes have not been recorded from last named island, while they are known
from both Kós and the Bodrum Peninsula. Possibly they have been overlooked on
Kalimnos so far. The remaining 27 species from Léros are shared with Kalimnos. Four
species from Kalimnos, i. e. Thymelicus sylvestris syriacus (Tutt, [1905]), Carcharodus
orientalis Reverdin, 1913, Pseudochazara anthelea anthelea (Hübner, [1824]) and
Melitaea trivia trivia ([Denis & Schiffermüller], 1775), are not known from Léros. I
expect that at least the latter one might turn up there. None of the populations of any
species that occur on Léros has differentiated significantly, not even subspccifically, from

Phegea 25 (3) (\ .\XA991): 127

its representatives on Kós, Kalimnos and the rjjacent Bodrum Peninsula. This points to a
common history of these butterfly faunas up to a very recent past. Paleogeographic data
support this, as the islands of Kós, Kalimnos and Léros became isolated from the
Anatolian mainland and from each other less than 9000 B. P. (van Andel & Shackleton
1982). It is anticipated that about 90% of the butterfly fauna of Léros is known presently
and it seems unlikely that any further discovery will alter the present conclusions much.

Acknowledgments

Thanks are due to Dr. George Thomson (Lockerbie, Scotland) for the communication
of his observations on Léros in July 1990. The most inspiring company of Miss Sunlian
Feng (New Haven, USA) on 8th April 1995 was very much appreciated.

References

Andel, T. H. van & Shackleton, J. C., 1982. Late Paleolithic and Mesolithic Coasüines of Greece and the Aegean.
— J. Field Archaeology 9: 445-454.

Hesselbarth, G., Oorschot, H. van & Wagcncr, S., 1995. Die Tagfalter der Türkei unter Berücksichtigung der
angrenzenden Ldnder. — Selbstverlag Sigbert Wagener, Bocholt
Olivier, A., 1993. The butterflies of the Greek island of Ródos: taxonomy, faunistics, ecology and phenology with a
tentative synthesis on the biogeography of the butterflies of Kriti (Crete), Kdrpaihos, Ródos, the Eastern
Aegean islands and Kipros (Cyprus) (Lepidoptera: Hesperioidea <4 Papilionoidea). — Vlaamse Vereniging
voor Entomologie, Antwerpen.

Olivier, A., 1994. New data on the butterflies of the Greek island of Simi (Lepidoptera; Hesperioidea &
Papilionoidea). — Phegea 22: 85-88.

Olivier, A., 1996. The butterflies of the Greek island of Kalimnos (Lepidoptera; Hesperioidea & Papilionoidea). —
Phegea 24: 149-156.

Olivier, A. & Coutsis, J. G., 1993. Notes on Maniola telmessia (Zeiler, 1847) from the Eastern .Aegean islands, with
new insights about its populations on the Greek islands of Karpathos and Kassos (Lepidoptera; Nymphalidae
Satyrinae). — Phegea 21: 113-130.

Olivier, A. & Coutsis, J. G.. 1995. Rhopalocera of Turkey 13. Sympatry and supposed gene exchange between
Maniola telmessia (Zeiler, 1847) and Maniola halicarnassus Thomson, 1990 on the Bodrum Peninsula (SW.
Turkey) vs. evidence for their specific distinctness: two sides of the same coin (Lepidoptera: Nymphalidae
Satyrinae). — Entomobrochure 7: 1-60.

Olivier, A. & Prins, R. De, 1996. The butterflies of the Greek island of Kós: a synthesis (Lepidoptera: Hesperioidea
& Papilionoidea). — Nota lepid. 19: 185-211.

PhegealSO){\.\X.\991Y 128

A new species of Perittia Stainton (Lepidoptera,
Elachistidae) from Central Asia

Virginijus Sruoga

Abstract. Perittia tectusella sp. n. is described from Tajikistan (Central Asia), The extemal features,
gcnitalia and wing venation of both sexes are described and fïgured in detail. The immature stages and life
history outlined, drawings of egg and mines are givcn.

Samenvatting. Een nieuwe soort Perittia Stainton (Lepidoptera: Elachistidae) uit Centraal-Azië
Perittia tectusella sp. n. wordt beschreven uit Tadqikistan (Ccntraal-.Azii). De uitcrlijkc kenmerken, de
geniuiia en de vleugeladcring van beide sexcn worden in detail beschreven en afgcbceld. De primaire stadia en
de biologie worden verklaard. Tekeningen van het ei en de bladmijn worden afgebeeld.

Résumé. Une nouvelle espèce de Perittia Stainton (Lepidoptera: Elachistidae) d’Asie centrale
Perittia tectusella sp. n. est décrit du Tadjikistan (Asie centrale). La morphologie externe, les genitalia et
la nervulation des deux sexes sont décrits et figurés en détail. Les stades pré-imaginaux et la biologie sont
discutés. L’auf et les mines sont figurés.

Key words: Lepidoptera - Elachistidae - Perittia tectusella - new species - Central Asia - Tajikistan.
Sruoga, V.: Vilnius Pedagogical University, Studentu 39, Vilnius 2034, Lithuania (e-mail: bios\pu@vpu.lt).

Among several other Lepidoptera some Lonicera mining moths were collected durir.g
a few expeditions to Central Asia in 1990-1991. Provisionally, they were determined as
Perittia weberella Whitebread, 1984, but a few morphological details caused some
doubts about the correctness of such determination. A couple of this species was
submitted to Mr. S. Wliitebread to clear up this point. After the check with the ty'pe
material of P. weberella he considered the specimens from Central Asia to be a different
species. The terminology of extemal features and genitalia follows that of Traugott-Olsen
& Nielsen (1977). The spelling of locality names follows the Times Atlas of the World
(concise edition, 1994). The type material of this new species is deposited in the
collection of Vilnius Pedagogical University (WU).

Description of Perittia tectusella sp. n.

Type material. Holotype: o, Tajikistan, 150 km NE Dushanbe, Dashti Gurk, 2000
m; larv'a on Lonicera korolkowii Stapf 13.VII.1991, ex. p. 01. VIII. 1991, N4234, leg. V.
Sruoga (VPU). Parat>pes: 8(5', 4$, same data as holotype; 4(5, 109, same locality, larvae
on L korolkowii, 14. VII. 1991, ex. p. 30.V1I-03.VIIL1991, N4233; 2$, Tajikistan, KW
of Nurek, Zardolu, 06. VIII. 1990; 1<5, 19, same locality, Ol.VII.1991; 19, Tajikistan,
Dushanbe, 16.VIII.1990; 3ö‘, 19, same locality', larvae on Lonicera sp. 16.VIII.1990, ex.
p. 05.IX.1990, N4227, leg. V. Sruoga (VPU).

Description

Male (fig. 1). Forewing length 2.7-3. 5 mm; wingspan 6. 1-7. 7 mm. Head: frons and
neck tufts whitish, slightly motiled by browTiish grey tips of some scales; labial palpi
short and almost straightly drooped, equal in length to the width of the head, white from
the upperside and brov,mish grey from the underside, apices white; antennal scape
brownish grey from the upperside, apical margin and underside white, pecten and
fiagellum brownish grey, annulation almost invisible. Thorax and tegulae brownish grey,
slightly mottled by light basal parts of scales, posterior margins of tegulae white.
Forewing dark greyish brown, finely mottled by whitish basal parts of scales. Two
blurred whitish spots are near the dorsum: the first is larger, situated at approximately 1/3
from the base of wing, and reaching about the middle of the width of the wing; the
second - just beyond the middle, smaller than the first, reaching the fold. Cilia line dark

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1 997): 129

grey-brown, cilia whitish from apex to the middle of termen beyond cilia line. Forewing
often rather light in basal part because of dark scales easy losing. Hindwing light
brownish grey, cilia similar. Abdomen dark brown, underside slightly lighter, each
segment is ringed posteriorly by whitish scales with some metallic shine.

Figs. 1-5. Perittia tectuselia sp. n.:

1 - Male (right) and female (left), scale 1 mm; 2 - Wing venation, male, Paratype, prep no. VS 84; 3 - Apical part
of the forewing, male, Holotype, prep. no. VS 52; 4 - Apical part of the forewing, male, Paratype, prep. no. VS 85;
5 - Apical part of the forewing, female, Paratype, prep. no. VS 142; scale 0.3 mm.

Phegea 25 (3) (I.IX.1997): 130

Figs. 6-11. Perittia lectusella sp. n.:

6 - Male genitalia, aedeagus removed, Holotype, prep. no. VS 139; 7 - Aedeagus of the Holotype; scale 0.1 mm;
8 - Female genitalia, Paratype, prep. no. VS 128, scale 0.2 mm; 9 - Female genitalia without bursa, lateral view,
Paratype, prep. no. VS 9, scale 0.1 mm; 10 - Signum enlarged, prep. no. VS 128; 1 1 - Signum enlarged, prep. no.
VS 143; scale 0.1 mm.

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 131

Female (fig. 1, left side). Similar to the male but slightly larger, spots on forewing
more distinct and white, antennae distinctly annulated by blackish brown and whitish
scales.

Venation (figs. 2-5). In forewing of male Sc is with a small spur from base of
retinaculum. Distance from R, to slightly longer than from Rj to Rj. R3 arise near the
apex of the cell. R^ and R5 confluent, Mj arise before the middle of R4+5. Base of Mj is
closer to apex than Rj. Mj absent. Distance from Mj to CuA, slightly shorter than CuA,
to CuAj. A short portion of medial vein present near the base of CuA, Occasionally it is
rather long (fig. 5). Cell often is open in the apical part. In hindwing Sc+R, almost
reaching the middle of the wing. Discal vein from M2 to CuA, sometimes very weak,
nearly absent.

Male genitalia (figs. 6, 7). Uncus lobes not developed, socius with a few minute
setae. Tegumen widened basally, gnathos oval, attached to tegumen by two strongly
sclerotized bands. Vinculum is nairow, proximal margin strongly sclerotized, saccus
short, triangular-shaped. Valva relatively short and broad, tapering after the middle to the
small- apical thom. Costa almost straight, with small indentation near the middle, well
sclerotized from indentation to apex only, otherwise weak. Sacculus strongly convex
before the middle. A small bulge with a few long setae is situated on the inner surface of
valva near the base. Juxta lobes are very large and strongly sclerotized, the widest beyond
the middle, apices hook-shaped, the indentation between lobes is very deep and wide.
Two small lateral processes are at the base of juxta. Anellus with two distinct tufts of long
setae near the base of juxta. Aedeagus strongly sclerotized, longer than valva and sti'ongly
bent in the middle, medially with linguliform extension, basal part with two wide lobes.
A row of about 6-9 comuti in distal part.

Female genitalia (figs. 8-11). Papillae anales short, more sclerotized ventrally.
Apophyses posteriores almost twice as long as apophyses anteriores. Ostium oval, lateral
margins strongly sclerotized, with a small group of minute spines on dorsal wall, Antrum
wide and sclerotized, weakly bent, posteriorly comes into a well-sclerotized longitudinal
process over the ostium. This “shield” is quite distinct when viewed laterally (fig. 9).
Anteriorly antrum slightly narrowed and tums at 180° before leading into colliculum.
Colliculum long, with strongly sclerotized, almost parallel sides. Ductus bursae rather
long and wide, membranous. Corpus bursae copulatrix with minute intemal spines.
Signum asymmetrical, triangularly widening in the middle, with a few large and some
smaller thoms in one end and numerous but small in another end. Signum slightly
varying, moreover it may look different due to a different position in the slide (figs. 10,
11).

Immature stages. Egg (figs. 12, 13) elongately oval, with 6 not very distinct
longitudinal ribs. It is about 0.33 mm in length and 0.22 mm in width, laid on underside
of a leaf of Lonicera korolkowii Stapf, always very close to the margin (fig. 13) in
various parts of a leaf The egg is transparent when cleaned from excrement. Larva with
red spots on each segment. Emergenced larva starts mine a narrow gallery towards
nearest margin of the leaf, when it is reached, tums along the margin. Later mine abruptly
widens into a large blotch. Excrement in mine deposited near the lateral margin (figs.
14-16). Sometimes larva tums back beyond the narrow gallery and forming blotch, in
that case blotch merges together with earlier 'frack (fig. 16). Pupa light reddish brown in
white cocoon, about 3 mm long.

Life history. In the type localities larvae were found in abondance from mid June to
mid August. In glass dish larvae pupated in a white silken cocoon on the surface of leaves
or rarely inside the mine. Pupation was not observed in nature. Adults emerged after
about 17-20 days after larvae were collected, i. e. from late July to early September.

Phegea 25 (3) (1 .IX.1997); 132

I I

14

16

Figs. 12-16. Perittia tectusella sp. n.;

12 - Egg, cleaned from excrement; 13 - Egg on the leave; scale 0.2 mm; 14-16. Leaf mines on Lonicera
korolkowii, scale 10 mm.

Distribution. Known from the type localities only, mountain areas of Tajikistan and
Dushanbe city.

Discussion. The new species, mostly similar to P. weberella Whitebread and P.
sibirica Sinev, is difficult to recognise by extemal characters. In the male genitalia the
new species differs from P. weberella by its strongly bent aedeagus with 6-9 comuti,

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 133

whereas the aedeagus of P, weberella is almost straight and has 17 comuti. The sacculus
of P. tectusella sp. n. is convex, bent closer to the base of the valva; a prominent process
on the inner surface of the valva near the base is absent, only a small bulge is present. It
differs from P. sibirica mainly by the shape of the valva. In the female genitalia P.
tectusella sp. n. obviously differs from all congeners by the peculiar posterior process of
the ventral wall of the antrum, which is located over the ostium.

Veins R3 and M2 in the new species arise closer to the cell apex than in P. weberella
and P. sibirica. Perhaps this character does not serve for Identification because of some
variability in wing venation.

There are also some differences in the biology of the three species concemed. The
host plant oï P. tectusella sp. n. is L. korolkowii which is distributed in Central Asia only.
P. weberella feeds on L. xylosteum (Whitebread 1984) and P. sibirica on L. tatarica
(Sinev 1992). Both these Lonicera species are not naturally present in Tajikistan.
However, some mines of P. tectusella sp. n. were collected on another, undetermined
species of Lonicera in Dushanbe city. Possibly L. xylosteum or L. tatarica are among the
aboüt 60 introduced Lonicera species in Tajikistan, though they are not listed as such
among the main 9 introduced Lonicera species in the flora of Tajikistan (Kinzikaev
1988). According to Whitebread (1984) the larva of P. weberella starts to mine well away
from the margin of the leaf, occasionally against the midrib. The new species always
starts to mine very close to a leaf margin. The species mentioned above have an allopatric
distribution as well: P. weberella occurs in Switzerland, P. sibirica in Russian Siberia
(Irkutsk) and P. tectusella in Tajikistan.

Note. The records of Perittia weberella in Puplesiene, 1993a, b; 1994; Lukhtanov &
Puplesiene, 1996 are based on misidentifications of P. tectusella sp. n.

Acknowledgements

I would like to express my thanks to Mr. W. O. De Prins (Antwerpen, Belgium) for
making abstracts in Dutch and French. I also thank Mr. S. Whitebread (Magden,
Switzerland) for help and advice, Mrs. B. Noreikiene (Vilnius, Lithuania) for preparing
the drawing of the imago and Dr. Z. Gudzinskas (Vilnius, Lithuania) for the identification
of Lonicera korolkowii.

References

Kinzikaev, G. K., 1988. Flora Tajikskoi SSR, Tom IX.- Leningrad, Nauka, 568 pp. (in Russian).

Lukhtanov, V. A. & J. V. Puplesiene, 1996. Kariotipicheskie osobennosti i osnovnye zakonomemosti evoliutsii
kariotipov u cheshuekrylykh ncprikuloidnogo, tisherioidnogo, gelekhioidnogo i tineoidnogo kompleksov
(Lepidoptera: Nepticuloidea, Tischerioidea, Gelechioidea s. 1., Psychoidea - Gracillarioidea). —
Entomoiogicheskoe obozrenie 75(2): 310-323 (in Russian).

Puplesiene, J., 1993a. Kratkii obzor kariotipov u miniruyushchikh cheshuekrylykh (Lepidoptera) —

Entomoiogicheskoe obozrenie 72(2): 295-303 (in Russian).

Puplesiene, J., 1993b. A provisional study of karyotypes of mining Lepidoptera. — Acta entomologica Lithuanica
11:57-63.

Puplesiene, J., 1994. Brief Survey of Karyotypes of mining moths (Lepidoptera). — Entomological Review 73(1):
17-25.

Sinev, S. Yu., 1992. Novye vidy rodov Perittia i Stephensia (Lepidoptera, Elachistidae) iz Sibiri i Dal’nego
Vostoka. — Vestnikzoologii 1: 3-9 (in Russian).

Traugott-Olsen, E. & E. S. Nielsen, 1977. The Elachistidae (Lepidoptera) of Fennoscandia and Denmark. — Fauna
entomologica scandinavica 6: 1-299.

Whitebread, S. E., 1984. A new species of Perittia Stainton from Switzerland (Elachistidae). — Nota
lepidopterologica 7(3): 271-281.

Phegea2SCi){\.\\.mi): 134

Turanana laspura Evans separated from T. cytis
(Christoph) as a distinct species (Lepidoptera:
Lycaenidae)

John G. Coutsis, Willy De Prins, Dirk van der Poorten

Samenvatting. Turanana laspura Evans afgescheiden van T. cytis (Christoph) op soortnivcau
(Lepidoptera: Lycaenidae)

Op basis van verschillen in de mannelijke genitalia wordt Turanana laspura Evans op soortniveau
afgescheiden van T. cytis (Christoph).

Résumé. Turanana laspura Evans distinct spécifiquement de T. cytis (Christoph) (Lepidoptera:
Lycaenidae)

Sur base de différenccs entre leurs genitalia males, Turanana laspura Evans et T. cytis (Christoph) sont
considércs commc deux espèces distinctes.

Key words: Turanana laspura stat. n. - Turanana cytis - taxonomy - distinct species - male genitalia.

Coutsis, J. G.: 4 Glykonos StreeL GR-I0675 Athens, Greece.

De Prins, W.: Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen, Belgium.
van der Poorten, D.: Lanteemhofstraat 26, B-2140 Antwerpen, Belgium.

The nominal species group taxon laspura was established by Evans (1932) as a
subspecies of Turanana cytis (Christoph, 1 877) solely on the basis of extemal characters
(wing pattem) which were deemed to be close enough to cytis to warrant conspecificity
with it, but at the same time sufficiently difTerentiated from it to suggest distinctness at
subspecific level. A comparative study of the male genitalia of nominotypical cytis (a
sample from Elburz Mts., close to the type locality “Schahkuh” — Christoph 1877: 234,
Tab. 5, Fig. 5) and of laspura from Chitral (topotypic population — Evans 1932: 227)
suggests distinct species status, while T. cytis kurdistana Eek wei Ier (1984: 66-69, Abb. 2,
3; type locality: “Turkei, Hakkari, Cilo-Daglan, Supadurek”) is still acceptable as a
subspecies of the former (fig. 2).

Turanana laspura (Evans, 1932), stat. n.

Polyommatus cytis laspura Evans, 1932: 227

1(2). The valva (fig. la, 2a) is relatively wide, with straight distal margin which bears four evenly spaced, well
developcd spikes, that extend over 4/5 the length of the distal margin, their size being gradually augmented
ftom dorsum to ventrum; a cluster of very small spikes is also present at the apex cytis (Christoph)

2(1). The valva (fig. 3a, 4a, 5a) relatively narrow, with rounded distal margin, apex bears two closely situated
spikes, of which one placed ventrally is the longest; a third spike, barely visible, may also be present dorsally
to the other two laspura Evans

The male genitalia of laspura were figured by Mattoni (1979: 263, fig. 25) and
Zhdanko (1984: 100, fig. 3) under the name of cytis and by Sakai (1981: 229-230, fig.
165) as cytis laspura', in all cases the figures fairly agree with our finds.

The pronounced valval differences shown above form a basis to consider the two taxa
as separate species.

T. cytis cytis is confined to the Central Elburz Mts. (Iran) and T. cytis kurdistana to
the province of Hakkari and the southeast of the province of Van (Turkey). T. laspura is
known from Afghanistan, Kirghizstan, Tajikistan, Uzbekistan, Pakistan.

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1 997): 135

1 - Turanana cytis cytis (Christoph), Iran, Elburz Mts., Dizin, 3500-4000 m, 28. VII. 1976 (genil. prep. nr. 2545); 2
- T. cytis kurdistana Eckweiler, Turkey, Hakkari, Altin Daglan, 3000 m, 1 1. VII. 1991 (genit Prep. nr. 2168).
a - lateral view, interior surface of right valva; b - same, distal end of right vaiva flattened; c - aedeagus, ventral
view; d - lateral view (lefl) of the genitalia, valvae and aedeagus removed; e - right half of tegumen wilh right labis
and fal.x, ventral view; f- furca, ventral view; g (fig. 6) - tegumen with labides and falccs, ventral xhew.

Phegea 25 (3) (1. IX. 1997): 136

3 - r. laspura (Evans), Pakistan, Chitral, Shandur Pass, 3600-3900 m, 9-10. VII. 1982 (gcnit prep. nr. 2846); 4-7’.
laspura (Evans), Uzbckistan, Prov. Kashkadarya, Chakchar mountain range, Tashkurgan Pass, 2100-3100 m,
30. VI. - 1 1. VII. 1995 (genit. prep. nr. 2670).

Phegea 25 (3) (1 .IX. 1997): 137

5 - r. laspura (Evans), Uzbekistan, Durkhandarya Prov., Kugitang Mts., 40 km W. of Sherabad, Kyzylalma, 2000-
3000 m, 24-25. VI. 1994 (genïL prep. nr. 2669); 6- T. anisophuilma (Kollar), Hyrcania (geniL prep. nr. 2569).

Phegea 25 (3) (l.IX.1997): 138

1 -T. panaegides (Staudinger), Kazakhstan, Alatau, Aram Kungei, 3000-3500 m, 14-20. VII. 1992 (geniL prep. nr.
2568); 8 - r. panaegides alaica (Staudinger), no label data, based on drawing of ‘T. grumï" by Zhdanko (1984); 9
- T. kugitangi Zhdanko, no label data, based on drawing by Zhdanko (1984).

Phegeal?sO){\.\X.\991)\ 139

The male genitalia of the following Turanana species are also shown for comparison
purposes.

Turanana anisophtalma (Kollar, [1849]) (fig. 6). Valva longer than in cytis and
laspura and possessing a single relatively large spike at apex and numerous minutes
spikes along whole length of distal margin. Iran, Afghanistan.

Turanana panaegides (Staudinger, 1886) (fig. 7). Valva very slender and uptumed,
outer margin free of spikes and smooth, but possessing ventro-distally a carinate structure
with imperceptible teeth. Kazakhstan, Kirghizstan, Uzbekistan, Tajikistan.

Turanana panaegides alaica (Staudinger, 1 886) (fig. 8). Valva as in T panaegides
panaegides, but devoid of any spikes, or carinate structures. The drawing is after the
figure of T. grumi (Forster, 1937) by Zhdanko (1984) but this name has recently been
synonymised under T. panaegides alaica (Tshikolovets [1997]: 44). The subspecies
occurs in the Zaalaisky mountain range in S. Kirghizstan.

Turanana kugitangi Zhdanko, 1984 (fig. 9). Valva slender and straight, with a single
large. distal spike and a few minute ones placed right under it. Turkmenistan.

Acknowledgements

Intituut voor Systematiek en Populatiebiologie, Universiteit van Amsterdam, Jean
Mairiaux (Brussels), Dr. Wolfgang Eckweiler (Frankfurt am Main), Dr. Yuri Nekrutenko
(Kiev).

V

; References

Christoph, H., 1877. Sammelergebnisse aus Nordpersien, Krasnowodsk in TurJonenien und dem Daghestan. —
Horae Soc. ent. Ross. 12; 181-299, 4 Taf.

Eckweiler, W., 1984. Eine neue Unlerart von Turanana cytis Christoph, 1877) aus Türkisch-Kurdistan (Lep.,
Lycaenidae). — Nachr.ent. Ver.Apoilo Frantrf.Main., N. F. 5(2/3): 63-70.

Evans, W. H., 1832. The Identification ofindian Butterflies. 2. Rcvised cdition. Madras, Bombay nat.Hist.Soc. 10 +
454 p., 32 pis., 9 figs.

Mattoni, R. H. T., 1979. The Scolitantidini II. The World’s smallest butterfly? Notes on Turanana, and a new genus
and species from Afghanistan (Lycaenidae). — J.Res.Lepid. 18(4): 256-264.

Sakai, S., 1981. ButterJUes of Afghanistan. 271 p., 48 pis. (In Japanese).

Tshikolovets, V. V., [1997]. New blue butterfly taxa (Lcpidoptcra, Lycaenidae) from Central Asia -
Communication 3. Ukr. ent. Soc. 2 (3-4) (1994) 1996: 41-46.

Zhdanko, A. B., 1984. A rcview of the genus Turanana Beth.-Bak. with descriptions of T. tatjana sp. n. and Otaria
subgen. n. (Lepidoptera, Lycanidae) fiom Kazakhstan. — Trudy zool.lnst.Leningr. 122: 98-105 (In Russian).

Inhoud:

Buhl, P. N.: On six new or little known species of Platygastrinae (Hymenoplera: Platygastridae) 107
Coutsis, J. G., De Prins, W. & van der Poorten, D.: Turanana laspura Evans separated from T. cytis

(Christoph) as a distinct species (Lepidoptera: Lycaenidae) 135

Olivier, A.: The butterflies of the Greek island of Léros (Lepidoptera: Hesperioidea &

Papilionoidea) 123

Sruoga, V.: A new species of Perittia Stainton (Lepidoptera: Elachistidae) from Central Asia 129

Tshikolovets, V. V.: New blue butterfly taxa from Central Asia (Lepidoptera: Lycaenidae) —

Communication 4 1 17

Vercauteren, T.: Sigara (Subsigara) iactans, een nieuwe soort voor België (Heteroptera: Corixidae)

97

Boekbesprekingen 106, 1 16, 122

verantw. uitg.: W. [>e Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - Tel; 0032-3-322.02.35

Phegea 25 (3) (I .IX.1997): 140

driemaandelijks tijdschriH van de

VLAAMSE VERENIGING VOOR ENTOMOLOGIE

Afgiftekantoor Antwerpen X ISSN 0771-5277

Redactie: Dr. J.-P. Borie (Compiègne, France), T. Garrevoet (Antwerpen), B. Goater (Chandlers Ford, England),
Dr. K. Maes (Gent), Dr. K. Martens (Brussel), A. Olivier (Antwerpen), H. van Oorschot (Amsterdam), D. van der
Poorten (Antwerpen), W. O. De Prins (Antwerpen).

Redactie-adres: W. O. De Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - e-mail: wdprins(i^innet.be.

Jaargang 25, nummer 4 1 december 1997

Bijdrage tot de kennis van de verspreiding van
wantsen (Heteroptera) in West- Vlaanderen

W. Slosse

il

Abstract. On the distribution of bugs (Heteroptera) in West-Flanders LjfSitVir ^ ^

The list mentions 62 species of which Aellopus atratus, Arma custos, Elasmucha fieben, Eiasrhuéfiü^ised
and Palomena prasina are new for West-Flanders. Scolopostethus puberulus and Trapezonotus desertus are
mentioned for the first time for the Belgian fauna.

Résumé. Note sur Ia distribution des hétéroptères (Heteroptera) de Flandre Occidentale
L’auteur mentionne 62 espèces d’ hétéroptères dont Aellopus atratus, Arma custos, Elasmucha fieberi,
Elasmucha grisea et Palomena prasina sont nouvelles pour la Flandre Occidentale. Scolopostethus puberulus
et Trapezonotus desertus sont mentionnés ici pour la première fois pour la faune beige.

Key words: Heteroptera - West-Vlaanderen - faunistics.

Slosse, W.: Duinbergenstraat 15/2, B-8670 Koksijde.

Inleiding

In de marge van het hooiwagen- en loopkeveronderzoek aan de Westkust en de
streken rond leper, Veume en Wingene noteerde ik vanaf 1994 eveneens gegevens
betreffende wantsen, met uitzondering van de blindwantsen (Miridae). De vangsten
gebeurden door middel van bodemvallen-cycli, kloppen in de vegetatie, net- en
handvangsten. Tot nog toe vond ik aldus 62 soorten, waaronder enkele nieuwe voor de
Belgische fauna. De determinaties gebeurden met behulp van Nieser (1982) en Wagner
(1966, 1967).

Onderzochte gebieden

1. Adinkerke

Te Adinkerke werd in een zuur duingrasland/lichenensteppe onmiddellijk ten westen
van het Cabourg-domein (UTM DS65) met een station van drie bodemvallen gewerkt
(1 l.IV.1995-05. III. 1996). De vegetatiebedekking rond de bodemvallen was 100%. De
vegetatie bestond er, naast een prachtig ontwikkeld lichenentapijt, uit een kruidlaag met
hoofdzakelijk Agrimonia eupatoria, Anchusa officinalis, Carex arenaria, Luzula
campestris, Rumex acetosella. De gemiddelde vegetatiehoogte in het zomerseizoen
bedroeg ±10 cm. Een strooisellaag ontbrak.

2. De Panne

Te De Panne bekwam ik gegevens via het kloppen in de struik- en boomlaag van het
Kerkepannebos (UTM DS75) en de Oosthoekduinen (UTM DS75).

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 141

Het Kerkepannebos is een authentiek stukje duinbos op de zuidoostelijke hoek van
het Staatsnatuurreservaat (SNR) “De Houtsaegerduinen” en op de grens tussen Koksijde
en De Panne. De boomlaag bestaat er in hoofdzaak uit Acer pseudoplatanus, Alnus
glutinosa, Fraxinus excelsior, Salix cinerea, de soortenarme struiklaag uit Crataegus
monogyna en Sambucus nigra.

De Oosthoekduinen situeren zich ten zuiden van het SNR ‘De Houtsaegerduinen’
waarvan zij door de Veumestraat worden afgesneden. Belangrijk aan dit duingebied is dat
het nog één van de laatst bewaarde duin-polderovergangen van de Belgische kust omvat.
De boomlaag omvat hier soorten als Acer pseudoplatanus Alnus glutinosa, Fraxinus
excelsior, Pinus nigra var. nigra, Populus alba, Populus nigra, Salix alba,Ulmus
campestris. Crataegus monogyna, Hippophae rhamnoides. Prunus spinosa. Kubus spec.,
Sambucus nigra, e.a. vormen een gevarieerde struiklaag.

3. Koksijde (UTM DS76)

Te Koksijde gebeurde het onderzoek in zowel de Noordduinen als de
Belvedèreduinen d.m.v. een bodemvalstation (resp. 03.IV.1996-0.X.1996 en

1 2.VI.1 996- 13.IX. 1996). In de Schipgatduinen en de Noordduinen werd het loof van
bomen en struiken beklopt.

De Belvedèreduinen sluiten ten westen in feite aan op de Oosthoekduinen waarvan ze
door de Pannekalsijde zijn afgesneden. Ten zuiden lopen ze uit op de polder rond de
abdijhoeve Ten Bogaerde. Deze duingordel is beroemd vanwege zijn duinpolderovergang
met een uniek en nog actief stuifduinfront. Het bodemvalstation bevond zich nabij het
stuifduin in een lichenensteppe met veel Ononis repens.

De Noordduinen zijn een uitgestrekt duinencomplex ten zuiden van Koksijde-Bad en
grosso modo omvat door de R.Vandammestraat in het zuiden, de Abdijstraat in het
oosten, de Midden- en Ranonkellaan in het noorden en de Strandlaan in het oosten. Hier
plaatste ik een bodemvalstation in een vochtige duinpanne begroeid met een Elzenbosje.
De strooisellaag was er dun (±2 cm) en humeus tot dik (±10 cm) en zeer ruw. De
bodembedekking rond de bodemvallen schommelde tussen de 0% en 40%. De kruidlaag
bestond u\X Arrhenatherum elatius, Cerastium fontanum, Cynoglossum officinale, Galium
aparine, Urtica dioica, Veronica arvensis. De struiklaag omvatte Hippophae rhamnoides.
Ribes rubrum. Rosa canina, Rubus spec., Salix repens, Sambucus nigra. In de boomlaag
vond ik hoofdzakelijk Alnus glutnosa, Crataegus monogyna, Populus alba, Salix cinerea.

De Schipgatduinen vormen een vrij brede strook zeereepduin gevat tussen de
Bettystraat in het westen, de Zeelaan in het zuiden en de Gilles Scottlaan in het oosten.
De struiklaag bevat soorten als Clematis vitalba, Hippophae rhamnoides. Ribes rubrum.
Rosa canina, Rubus spec., Salix repens, Sambucus nigra. Acer pseudoplatanus, Populus
alba, Populus canescens, Salix cinerea maakten deel uit van de boomlaag.

4. Oostduinkerke (UTM DS76)

Te Oostduinkerke werden vier gebieden door middel van bodemvallen onderzocht:
SNR Het Hannecartbos (30. VI. 1993-03. III.1994 en 17.III. 1994-13. IX.1994),

Oostvoorduinen (23 .II. 1 993-04.11. 1 994), St.-André (03.III. 1 994- 1 3. IX. 1 994) en
Zeebermduinen (I2.VI.1996-20.VIII. 1996). In de Plaatsduinen, de Oostvoorduinen en
het Hannecartbos werden aanvullende gegevens bekomen via kloppen in de vegetatie en
handvangsten.

Het SNR “Het Hannecartbos” situeert zich tussen de Polderstraat, de Noordzeedreef,
het natuurgebied Ter Yde en de woonwijk Mariapark. Het betreft een op dit ogenblik
degenererende Elzenaanplant uit de jaren 30 en een kopjesduinrelict. Eén
bodemvalstation bevond zich in het bosgedeelte, een ander in het kopjesduin. Voor een
gedetailleerde beschrijving van de vegetatiesamenstelling verwijs ik naar Slosse (1996a).

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 142

De Oostvoorduinen zijn een vroegmiddeleeuws kopjesduinlandschap mei een
buitengewoon rijke kalkgraslandflora. Het gebied wordt ten noorden begrensd door de
Polderstraat, ten westen door de A. Géryllaan, ten zuiden door de Nieuwpoortsteenweg en
ten oosten door de Karthuizerstraat. Hier plaatste ik een bodemvallenstation in een vrij
vochtige depressie. De bedekking rond de vallen was 100%. De vegetatiehoogte in het
zomerseizoen ±100 cm. De kruidlaag bestaat uit o.a. Arrhenatherum elatius, Briza media,
Leucanthemum vulgare, Primula veris, Ranunculus acris, Ranunculus bulbosus,
Rhinanthus minor, Rumex acetosella, de struiklaag uit Rosa canina en Salix repens. Een
tweede bodemvallenstation bevond zich in een struweel van Rosa pimpinellifolia. Ook
hier een bedekking rond de vallen van 100% en een vegetatiehoogte in het zomerseizoen
van ±40 cm. De strooisellaag in het struweel was zo’n 5 cm dik.

St.-André ligt omsloten door de Albert I-laan in het noorden, de Gaupinlaan in het
westen en zuiden en de bebouwing langs de Leopold Il-laan in het oosten. In dit gebied
situeren zich nog enkele orchideeënrijke plekjes. Eén station werd opgesteld in een
vochtige depressie gedomineerd door Eupatorium cannabinum\ een ander in een volledig
vergraste en verruigde en minder vochtige depressie met o.a. Sambucus nigra en Ribes
div. spec. Een meer gedetailleerde gebiedsbeschrijving leest men in Slosse (1996b).

De Zeebermduinen zijn een restant zeereepduin met een analoge boomlaag als in de
Schipgatduinen. De Cottagelaan begrenst het gebiedje in het westen, de Albert 1-laan in
het zuiden en de bebouwing van Groenendijk-Bad in het oosten. Hier plaatste D. Bonte
een bodemvallenstation in quasi vegetatieloos Helmduin met Ononis repens.

De Plaatsduinen tenslotte situeren zich grof genomen tussen de Leopold Il-laan, de
Piet Verhaertstraat, de wijk Mariapark, de Nieuwe Yde laan en de Duinparklaan. Het
betreft een vrij sterk verstoord duinengebied met een tweetal sterk verboste en relatief
vochtige depressies. In beide depressies voerde ik klopvangsten uit. De boomlaag bestaat
hoofdzakelijk uit Acer pseudoplatanus, Betula pendula, Populus nigra, Salix alba, Salix
cinerea. De goed gesloten struiklaag omvat soorten als Clematis vitalba, Hippophae
rhamnoides. Rosa canina, Rubus spec., Salix repens, Sambucus nigra.

5. Nieuwpoort (UTM DS86)

D. Bonte plaatste bodemvallen in een vochtig Kamgrasweiland van het reservaatje
Groenendijk. Dit gebiedje maakt deel uit van een fossiele achterduinse strandvlakte en
staat bekend om zijn vrij omvangrijke populatie Dactylorhiza praetermissa. De
bedekking rond de bodemvallen bedroeg 100% en de vegetatiehoogte in het
zomerseizoen was ±20 cm. De kruidlaag bestaat o.a. uit Alopecurus geniculatus, Carex
nigra, Cynosurus cristatus, Elecharis palustris, Glyceria declinata, Holcus lanatus,
Juncus inflexus, Lathyrus pratensis, Lolium perenne, Oenanthe fistulosa, Poa pratensis,
Poa trivialis, Ranunculus acris, Veronica catenata.

De Simliduinen situeren zich tussen de Kinderlaan, de Louisweg, de Elisalaan, de G.
Rodenbachlaan en de E.Verhaerenlaan. Het betreft het laatste stuk binnenduingebied dat
Nieuwpoort nog rest. Hier voerden wij klopvangsten uit. De boomlaag bestaat vnl. uit
Acer pseudoplatanus. Betula pendula, Populus alba, Populus nigra, Salix cinerea. In de
goed ontwikkelde struiklaag vinden we soorten als Hippophae rhamnoides. Rosa canina,
Rubus spec., Salix repens, Sambucus nigra terug.

6. leper

Te leper plaatste ik in twee gebiedjes, het Hoornwerk en de Voorvesten (UTM
DS93), bodemvallenstations uit. Tevens voerde ik er tijdens elke lediging van de vallen
enkele klopvangsten uit. Verder vonden enkele klopvangsten in het Provinciaal domein
“De Palingbeek” (UTM DS92) plaats.

Het Hoornwerk is een oud, bemest hooiland bovenop de historische Kazematten uit

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997); 143

het begin van de 19de eeuw. Het situeert zich ten oosten van de Leopold Ill-Iaan en ten
noorden van het Jeugdstadion. Een minstens 70 jaar oude oude haag splitst dit weiland in
twee delen op. De bodembedekking was 100%; de vegetatiehoogte in het zomerseizoen
±60 cm. De samenstelling van de kruidlaag is banaal met soorten als Alopecurus
pratensis, Anthriscus sylvestris, Cerastium glomeratum, Galium aparine, Ranunculus
bulbosus. De haag bevat Crataegus monogyna, Prunus spinosa, Rosa canina, Rubus sp.,
Salix cinerea.

De Voorvesten zijn een oud, (tot voor kort nog) bemest hooiland aan de voet van een
recent gerestaureerd stuk 18e eeuwse vestingsmuren. Het situeert zich in de hoek
gevormd door de Leopold Ill-laan en de Picanollaan. Het centrale gedeelte van dit
hooiland staat vrijwel permanent onder water en is volledig begroeid met verschillende
soorten Carex. Een relatief groot gedeelte ligt iets hoger en herbergt een typische
vegetatie van een vrij voedselrijk, nat hooiland met Cardamine pratensis, Glyceria
notata, Juncus articulatus, Juncus injlexus, Lychnis flos-cuculi, Phalaris arundinacea,
Pulicaria dysenterica, Ranunculus sceleratus, Veronica beccabunga. In de Voorvesten
plaatste ik twee stations: één in de zeggenvegetatie en één in het natte hooiland. Ook hier
was de bodembedekking 100%. De vegetatiehoogte in het zomerseizoen bedroeg in het
hooilandstation ±60 cm. en in het zeggenstation ±110 cm.. De strooisellaag rond beide
stations was vrij compact en zo’n 2 cm dik.

In het Provinciaal domein “De Palingbeek” (in feite het door geologische
omstandigheden nooit afgewerkte kanaal Komen-Ieper) werden volgende boomsoorten
op invertebraten onderzocht: Acer pseudoplatanus, Castanea sativa, Fagus sylvatica,
Picea abies.

7. Zonnebeke

In Zonnebeke voerde ik enkele klopvangsten uit in de struik- en boomlaag van het
Staatbos “Polygoonbos” (UTM DS93). Het betreft een na Wereldoorlog I grotendeels
heraangelegd gemengd bos met in de boomlaag Abies grandis, Acer pseudoplatatnus,
Quercus robur, Quercus rubra, Salix cinerea en Crataegus monogyna. Prunus serotina,
Sorbus aucuparia in de struiklaag. De kruidlaag is zeer soortenarm met Pteridium
aquilinum als aspectbepalende soort.

8. Wingene

Te Wingene zette conservator C. Verscheure van het natuurreservaat “De Gulke
putten” (UTM ES 15) een bodemvallenstation in dit reservaat uit. De restvangsten bleven
bewaard op het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen. Hieruit puurde
ik de wantsen. In dit reservaat treft men zeldzame soorten aan als Narthecium ossifragum,
Oenanthe pimpinelloides, Succisa pratensis, Lycopodiella inundata.

9. Oeren (UTM DS75)

In dit poldergehucht voerde ik enerzijds klopvangsten uit in een gemengde haag met
Acer campestris, Acer pseudoplatanus. Prunus spinosa gesitueerd langs een slingerend
landweggetje. Anderzijds vonden er klopvangsten plaats in de aanplantingen rond het
beroemde Belgische militaire kerkhof aldaar. Struik- en boomsoorten als Prunus
japonica. Taxus baccata werden op de aanwezigheid van invertebraten onderzocht.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 144

Bespreking

CYDNIDAE

X.Aethus flavicornis (Fabricius, 1794)

Steeds in kortgrazig, droog en mesofiel duingrasland van april tot in juli.

Vindplaatsen: Adinkerke, Oostduinkerke (Hannecart, Oostvoorduinen).

2. Legnotus limbosus (Geoffroy, 1785)

In vrij vochtige situaties gaande van ruige duinpannen tot nat weiland. Van maart tot
in augustus.

Vindplaatsen: Nieuwpoort (Groenendijk), Oostduinkerke (Hannecart, St.-André).

3. Canthophorus dubius (Scopoli, 1763)

Eveneens een soort van droog duingrasland. Vanaf eind juni tot in juli.

Vindplaatsen: Koksijde (Belvedère), Oostduinkerke (Oostvoorduinen).

4. Tritomegas bicolor (Linnaeus, 1758)

Slechts drie exemplaren van deze gewone soort op een tweetal plaatsen in de
Westhoek. Vanaf eind maart tot in mei.

Vindplaatsen: Oostduinkerke (Oostvoorduinen, St.-André).

5. Sehirus morio (Linnaeus, 1761)

Eén exemplaar einde mei in een kortgrazig, zuur duingrasland met vnl. Rumex
acetosella.

Vindplaats: Adinkerke.

6. Sehirus luctuosus Mulsant &. Rey, 1866

Met 5 exemplaren de talrijkst gevangen vertegenwoordiger van de Sehirinae.
Aangetroffen van eind april tot in juni.

Vindplaatsen: Adinkerke, Oostduinkerke (Hannecart, St.-André).

SCUTELLERIDAE

7. Odontoscelis dorsalis (Fabricius, 1803)

In kortgrazig duingrasland: eenmaal eind juni en eenmaal eind augustus.
Vindplaatsen: Adinkerke, Oostduinkerke (Hannecart).

8. Eurygaster maura (Linnaeus, 1758)

Van deze voor de kust algemene soort (Bosmans 1975) slechts één exemplaar in een
vergrast en verruigd duingrasland (begin juli).

Vindplaats: Oostduinkerke (Oostvoorduinen).

PENTATOMIDAE

9. Sciocoris cursitans (Fabricius, 1794)

In gering aantallen gevangen van begin april tot half september.

Vindplaatsen: Adinkerke, Oostduinkerke (Hannecart).

10. Aelia acuminata (Linnaeus, 1758)

Een in Laag-België schaarser voorkomende soort (Bosmans 1976) begin juni
gevangen in vergrast en verruigd duingrasland.

Vindplaats: Oostduinkerke (Oostvoorduinen).

11. Holcostethus vernalis (Wolff, 1804)

Het enige exemplaar werd half oktober tijdens een klopvangst op Epilobium
hirsutum aangetroffen. Voorheen slechts één eksemplaar uit West- Vlaanderen
gekend (Bosmans 1976).

Vindplaats: Nieuwpoort (Simliduinen).

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 145

12. Dolycoris baccarum (Linnaeus, 1758)

Deze in België meest algemene Pentatomide-soort (Bosmans 1976) werd eveneens
via een klopvangst, begin oktober, op Rosa canina aangetroffen.

Vindplaats: Koksijde (Schipgatduinen).

13. Palomena prasina (Linnaeus, 1761)

Eveneens een soort via klopvangsten gevangen op Malus, Pinus en Pteridium. De
vangsten gebeurden allen in de eerste helft van oktober. Deze in Laag-België
zeldzame soort (Bosmans 1976) wordt hier voor het eerst voor West-Vlaanderen
gemeld.

Vindplaatsen: De Panne (Oosthoekduinen), Oostduinkerke (Oostvoorduinen),

Zonnebeke.

14. Eurydema oleraceum (Linnaeus, 1758)

Een in België algemeen voorkomende soort (Bosmans 1976) welke slechts eenmaal
via een klopvangst op Taxus eind september werd waargenomen.

Vindplaats: Oeren.

15. Picromerus bidens (Linnaeus, 1758)

Van deze in West-Vlaanderen blijkbaar aan de kuststreek gebonden soort (Bosmans
1976) twee handvangsten in loofbomen (o.a. Alnus). Eén vangst eind augustus, een
andere begin oktober.

Vindplaatsen: Oostduinkerke (Hannecart, Oostvoorduinen).

16. Arma custos (Fabricius, 1794)

Tijdens een klopvangst in Pteridium één exemplaar. Het betreft de eerste melding
voor West-Vlaanderen (Bosmans 1976). In tegenstelling tot Wagner (1966) kon ik in
Elzenbos met abundant voorkomende Elzenbladhaantjes (Hannecartbos,
Oostduinkerke) en in oude Elzenaanplantingen (Oosthoekduinen, De Panne) geen
enkel exemplaar aantreffen tijdens vescheidene klopvangsten.

Vindplaats: Zonnebeke.

ACANTHOSOMIDAE

17. Acanthosoma haemorrhoidale (Linnaeus, 1758)

Tijdens een klopvangst in Hippophae-sXrvcNCc\ begin oktober één exemplaar.
Vindplaats: Koksijde (Noordduinen).

18. Elasmostethus interstinctus (Linnaeus, 1758)

Deze soort werd in de kuststreek niet waargenomen, enkele kilometer verder
landinwaarts wel via klopvangsten in Betula en Acer.

Vindplaats: leper (Palingbeek), Wingene, Zonnebeke.

19. Elasmucha fieberi (Jakovleff, 1864)

Eerste melding voor de provincie West-Vlaanderen (Bosmans 1975), alle
waarnemingen door klopvangsten in Alnus.

Vindplaatsen: Koksijde (Noordduinen), Oostduinkerke (Oostvoorduinen).

20. Elasmucha grisea (Linnaeus, 1758)

Eveneens eerste melding voor West-Vlaanderen (Bosmans 1975), op Acer.
Vindplaatsen: leper (Palingbeek), Oostduinkerke (Hannecart).

COREIDAE

21. Enoplops scapha (Fabricius, 1794)

Een soort van kortgrazig, droog duingrasland, waargenomen van begin april tot half
mei.

Vindplaatsen: Oostduinkerke (Hannecart, Oostvoorduinen).

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997): 146

22. Coreus marginatus (Linnaeus, 1758)

Eén van de meest algemene Coreidae. Overal langs de Westkust via klop- of
handvangsten waargenomen van half april tot half oktober op Alnus, Acer, Clematis
vitalba, Epilobium hirsutum, Rosa canina.

Vindplaatsen: Adinkerke, De Panne (Kerkepannebos), Koksijde (Belvedère,

Schipgatduinen), Nieuwpoort (Simliduinen), Oostduinkerke (Hannecart, St.-André).

23. Arenocoris falleni (Schilling, 1829)

Een soort van zandige of keiige bodems (Wagner 1966), vnl. langs de kust. Eén
exemplaar in een bodemval (leg. D. Bonte).

Vindplaats: Oostduinkerke (Zeebermduinen).

CORIZIDAE

24. Corizus hyocyami (Linnaeus, 1758)

Van deze in Laag-België zeldzaam voorkomende soort was tot nog toe slechts één
West-Vlaamse waarneming uit De Panne bekend (Bosmans 1977). Half oktober 1996
werd één exemplaar geklopt uit Hippophae-sXm'^tt\ in een vrij vochtige duinvallei.
Vindplaats: Oostduinkerke (Plaatsduinen).

25. Liorrhyssus hyalinus (Fabricius, 1794)

Eerste zekere melding voor België, één exemplaar. Voorheen slechts één melding
door Vreurick (1933) welke nooit geverifieerd kon worden (Bosmans 1977).
Vindplaats: Oostduinkerke (Hannecart).

26. Rhopalus parumpunctatus (Schilling, 1817)

Twee exemplaren: het ene begin februari, het andere begin september. Bijzonder kan
de klopvangst worden genoemd van één exemplaar in Acer pseudoplatanus op ±3 m
hoogte.

Vindplaatsen: Oostduinkerke (Hannecart, Oostduinkerke).

LYGAEIDAE

27. Kleidocerys resedae (Panzer, 1797)

Een soort welke hoofdzakelijk uit Alnus werd geklopt waarop zij steeds in vrij grote
aantallen voorkomt. Een enkele keer ook op Populus. De vangsten gebeurden van
begin mei tot half juni.

Vindplaats: Oostduinkerke (Hannecart).

28. Geocoris grylloides 1761)

In bodemvallen in een xerofiel, zuur duingrasland, de eerste waarneming in België
sinds 1946 (Bosmans 1978).

Vindplaats: Adinkerke.

29. Heterogaster urticae (Fabricius, 1775)

Eén vangst (eind september) in de polder tijdens het kloppen in een Prunus spinosus-
haag op ±2 m hoogte. In de ondergroei van de haag kwam Urtica, de waardplant van
de soort, voor.

Vindplaats: Oeren.

30. Drymus sylvaticus (Fabricius, 1775)

Eén exemplaar van deze algemene soort in een moerassige omgeving begin mei.
Vindplaats: leper (Voorvesten).

31. Drymus brunneus (F. Sahlberg, 1948)

Een terrestrisch levende en algemeen voorkomende soort die van half augustus tot
begin oktober regelmatig in de bodemvallen op vrij vochtige plaatsen gevonden werd.
Uit de vangst van een brachypteer exemplaar op Sambucus op ±3 m hoogte mag
blijken dat de soort ook wel in de vegetatie opklimt.

Vindplaatsen: Koksijde (Noordduinen), Oostduinkerke (Hannecart).

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997): 147

7>1. Scolopostethus puberulus Horvath, 1887

Nieuw voor de Belgische fauna (Bosmans 1978). Deze soort komt aan de Westkust
van begin maart tot half juli vrij talrijk in ruige duinpannen voor. Ze blijkt een
voorkeur te vertonen voor relatief vochtige plaatsen met een ruwe strooisellaag.
Vindplaatsen: Koksijde (Noordduinen), Oostduinkerke (St.-André).

33. Scolopostethus affinis (Schilling, 1829)

Slechts drie vangsten, telkens in vrij vochtige gebieden, van half juli tot begin
oktober.

Vindplaatsen: leper (Hoornwerk), Koksijde (Noordduinen).

34. Scolopostethus thomsoni Reuter, 1874

Enkel met de bodemvallen gevangen op vrij vochtige plaatsen met Unica dioica. Van
begin juni tot begin oktober.

Vindplaatsen: Koksijde (Noordduinen), Oostduinkerke (Hannecart).

35. Gastrodes grossipes (Degeer, 1773)

Deze op Pinus levende soort klopte ik tijdens de maanden september en oktober op
een tweetal plaatsen uit Pinus nigra var. nigra. In West- Vlaanderen tot nog toe
slechts van vangsten uit Koksijde gekend (Bosmans 1978).

Vindplaatsen: De Panne (Oosthoekduinen), Oostduinkerke (Oostvoorduinen).

36. Pionosomus varius (Wolff, 1804)

Een aan zandige bodems gebonden soort die ik tweemaal aantrof (eind april en eind
mei) in bodemvallen geplaatst in vrij droge tot zeer droge habitats.

Vindplaatsen: Adinkerke, Koksijde (Noordduinen).

37. Trapezonotus arenarius (Linnaeus, 1758)

Eveneens een terrestrisch levende soort van zandige bodems. Aangetroffen in
bodemvallen geplaatst in een xerofiel, zuur duingrasland.

Vindplaats: Adinkerke.

38. Trapezonotus desertus Seidenstücker, 1951

Nieuw voor de Belgische fauna (Bosmans 1978). Deze wants werd gevonden op
dezelfde plaats als Trapezonotus arenarius waar hij talrijker dan deze laatste
voorkwam. Van begin mei tot begin september.

Vindplaats: Adinkerke.

39. Aellopus atratus (Goeze, 1778)

Een mediterrane soort die hier voor het eerst uit de provincie West-Vlaanderen wordt
gemeld (Bosmans 1978). Het enige waargenomen exemplaar bevond zich in een
bodemval geplaatst in een xerofiel, zuur duingrasland.

Vindplaats: Adinkerke.

40. Rhyparochromus lynceus (Fabricius, 1775)

Van deze, op de kuststreek na, in België zeer zeldzaam voorkomende wants werd in
een xerofiel, zuur duingrasland één exemplaar aangetroffen.

Vindplaats: Adinkerke.

41. Beosus maritimus (Scopoli, 1763)

Een in de kuststreek gewone en terrestrisch levende soort die in geringe aantallen in
de gefixeerde duingordels waargenomen werd. Een vangst in Populus nigra op ±3 m
hoogte toont aan dat deze soort soms in de vegetatie opklimt.

Vindplaatsen: Koksijde (Noordduinen), Oostduinkerke (Hannecart).

42. Peritrechus lundi (Gmelin, 1789)

Eén exemplaar (eind juni) in een bodemval geplaatst in een xerofiel, zuur
duingrasland.

Vindplaats: Adinkerke.

Phegea 25 (4) (1 .Xll. 1 997): 148

43. Megalonotus praetextatus (Herrich-Schaffer, 1835)

Aangetroffen in de bodemvallen geplaatst in xerofiele duingraslanden.

Vindplaatsen: Adinkerke, Oostduinkerke (Hannecart).

BERYTIDAE

44. Neides tipularius (Linnaeus, 1758)

Deze prachtige wants kwam van april tot eind eind juni relatief talrijk voor in de
bodemvallen geplaatst in een xerofiel, zuur duingrasland.

Vindplaats; Adinkerke.

45. Berytinus clavipes (Fabricius, 1775)

Bosmans (1982) noemt deze soort zeer zeldzaam in België en geeft slechts 5
waarnemingen op, alle vóór 1950. Gezien de degradatie van zijn habitat na 1950 is de
soort erg kwetsbaar in België. Eén vangst (leg. D. Bonte) eind juli in een zeereepduin
met veel Ononis repens, toont aan dat de soort gelukkig nog steeds, zij het
waarschijnlijk zeer lokaal, in de kuststreek voorkomt.

Vindplaats: Oostduinkerke (Zeebermduinen).

SALDIDAE

46. Chartoscirta cincta (Herrich-Schaffer, 1842)

Een ubiquiste soort waarvan uit de bodemvalvangsten in een moerassig gebied blijkt
dat de soort lokaal talrijk kan voorkomen.

Vindplaats: leper (Voorvesten).

47. Saldula saltatoria (Linnaeus, 1758)

De meest algemene vertegenwoordiger van de Saldidae. Een ubiquiste en eurytope
soort op slijkerige bodems.

Vindplaats: leper (Voorvesten).

TINGIDAE

48. Acalypta parvula (Fallén, 1807)

Een soort van zand- en heidebodems en lichenensteppes waarvan begin april twee
exemplaren in bodemvallen in een xerofiel, zuur duingrasland werden waargenomen.
Vindplaats: Adinkerke.

49. Derephysia foliacea (Fallén, 1807)

Tussen begin juli en half augustus twee exemplaren van deze algemeen voorkomende
wants in bodemvallen. Telkens ging het om vrij ruige situaties met een goed
ontwikkelde strooisellaag.

Vindplaatsen: Koksijde (Noordduinen), Oostduinkerke (St.-André).

50. Tingis ampliata (Herrich-Schaffer, 1839)

Eén exemplaar eind juni en een ruige, vrij vochtige duinpanne.

Vindplaats: Oostduinkerke (St.-André).

REDUVIIDAE

51. Coranus subapterus (Degeer, 1773)

Deze in hoofdzaak van de duinstreek en de Kempen gekende soort werd uitsluitend
waargenomen in een bodemvallenstation geplaatst in een xerofiel, zuur duingrasland.
Vindplaats: Adinkerke.

NABIDAE

52. ]\abis apterus (Fabricius, 1789)

Deze Nabis is de meest algemene wants van het hele onderzoek. Kon met tientallen

PhegealS{A){\.X\\.\991): 149

exemplaren tegelijk uit struiken en bomen worden geklopt. Gevonden op Acer, Alnus,
Crataegus, Prunus, Rubus, Salix, Sambucus. Steeds in ruige, verbossende of
bossituaties aangetroffen van eind augustus tot half oktober. Éénmaal in een
bodemval aangetroffen.

Vindplaatsen: De Panne (Oosthoekduinen), Koksijde (Belvedère, Noordduinen,
Schipgatduinen), Oostduinkerke (Hannecart, St.-André).

53. Nabis myrmecoides Costa, 1834

Hoewel Bosmans (1979) deze soort als zeer algemeen omschrijft, slechts twee
vangsten in een ruige, relatief vochtige duinpanne.

Vindplaats: Koksijde (Noordduinen).

54. Nabis major Costa, 1840

Slechts één exemplaar in een bodemval (begin augustus) geplaatst in een xerofiel,
kalkrijk duingrasland.

Vindplaats: Oostduinkerke (Hannecart).

55. Nabis limbatus Dahlbohm, 1850

D.m.v. bodemvallen gevangen in een ruige, vochtige duinpanne met een ruwe
strooisellaag.

Vindplaats: Oostduinkerke (St.-André).

56. Nabis ferus (Linnaeus, 1758)

Bosmans (1979) beschrijft de soort als algemeen in België, doch met slechts één
waarneming uit West- Vlaanderen. Dit is waarschijnlijk te wijten aan
onderbemonstering van deze provincie. Twee exemplaren door klopvangsten in
^w^w5-struweel en een Urtica-vé\A. Een derde exemplaar zat in een bodemval
geplaatst in een vochtig hooiland.

Vindplaatsen: leper (Hoornwerk, Voorvesten), Oostduinkerke (Hannecart).

57. Nabis brevis Scholtz, 1846

Enkele exemplaren in bodemvallen geplaatst in verruigd duingrasland.

Vindplaatsen: Oostduinkerke (Hannecart, St.-André).

58. Nabis rugosus (Linnaeus, 1758)

Zeer talrijk aangetroffen, hoewel minder algemeen dan N. apterus. Op één exemplaar
na gebeurden alle waarnemingen a.d.h. van bodemvalvangsten. Uit een Sambucus-
struik klopte ik een exemplaar op ±2 m hoogte. De soort werd steeds gevangen op
eerder droge habitats.

Vindplaatsen: leper (Hoornwerk), Koksijde (Noordduinen), Oostduinkerke

(Hannecart, Zeebermduinen), Wingene.

NOTONECTIDAE

59. Notonecta glauca Linnaeus, 1758

Waargenomen in zowat elke duinpoel (oude bomkraters en/of gegraven
veedrinkputten). Ook in enkele veedrinkpoelen in het leperse.

Vindplaatsen: leper (Hoornwerk), Oostduinkerke (Hannecart, Oostvoorduinen).

NEPIDAE

60. Nepa rubra Linnaeus, 1758

Volgens de verspreidingskaart in Bosmans & D’Hulster (1982) komt de soort in de
kustzone eerder zeldzaam voor. Slechts één waarneming in een oude duinpoel.
Vindplaats: Oostduinkerke (Oostvoorduinen).

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 150

HYDROMETRIDAE

61. Hydrometra stagnorum (Linnaeus, 1758)

Steeds gervonden in relatief grote aantallen tussen oevervegetatie van stilstaande
en/of traagstromende wateren. Tot nog toe nooit rond kleinere poelen zoals bom-
en/of veedrinkputten.

Vindplaatsen: leper (Voorvesten), Oostduinkerke (Hannecart), Koksijde

(Duinenabdij).

GERRIDAE

62. Gerris argentatus Schummel, 1832

Vrij vaak in poelen in de Westkustduinengebieden aangetroffen.

Vindplaatsen: Oostduinkerke (Hannecart, Oostvoorduinen).

Conclusies

Tijdens dit driejarig onderzoek werd de aanwezigheid van 62 wantsensoorten (excl.
Miridae) in de Westhoek vastgesteld. De belangrijkste waarnemingen zijn:

a) Eerste meldingen voor de provincie West-Vlaanderen: Aellopus atratus, Arma
custos, Elasmucha fieberi, Elasmucha grisea, Palomena prasina.

b) Tweede West-Vlaamse melding: Corizus hyocyami en Holcostethus vernalis.

c) Eerste waarneming sinds 1 946 in België: Geocoris grylloides.

d) Eerste waarneming sinds 1950 in België: Betyünus clavipes.

e) Eerste zekere melding voor België: Liorrhyssus hyalinus.

f) Nieuw voor de Belgische fauna: Scolopostethus puberulus en Trapezonotus
desertus.

Dankwoord

Ik dank hierbij mevr. C. Verscheure en dhr. D. Bonte voor het ter beschikking stellen
van hun vangsten. Bijzondere dank tevens aan Dr. R. Bosmans voor kritische
kanttekeningen.

Literatuur

Bosmans, R., 1975. Voorkomen van de Belgische wantsen I. — Biol. Jb. Dodonaea 43; 58-62.

Bosmans, R., 1976. Voorkomen van de Belgische wantsen II. — Biol. Jb. Dodonaea 44: 57-73.

Bosmans, R., 1977. Voorkomen van de Belgische wantsen III. Coreoidea Reuter. — Biol. Jb. Dodonaea 45: 40-50.

Bosmans, R., 1978. Voorkomen van de Belgische wantsen IV. Lygaeidae Schilling. — Biol. Jb. Dodonaea 46:
61-85.

Bosmans, R., 1979. Voorkomen van de Belgische wantsen V. Phymatidae, Reduviidae & Nabidae. — Biol. Jb.
Dodonaea 47: 44-52.

Bosmans, R. & D’Hulster, M., 1982. Verspreiding en biotooppreferentie van waterwantsen van de families
Notonectidae, Pleidae, Naucoridae, Nepidae en Ranatridae in Oost- en West-Vlaanderen. — Phegea 10:
89-103.

Nieser, N., 1982. Water- en oppervlaktewantsentabel. K.N.N.V.-Jeugdbondsuitgave, 3e druk.

Slosse, W., 1996a. Faunistisch onderzoek Hannecartbos Koksijde (Oostduinkerke): inventaris en beheerssuggesties.
Uitgave in het kader van de opmaak van het beheersplan voor het Staatsnatuurreservaat “Het Hannecartbos” te
Oostduinkerke.

Slosse, W., 1996b. Habitatpreferentie van de hooiwagenfauna van St. André en Hannecart (Oostduinkerke); een
vergelijkende analyse. — Nieuwsbrief Belg. Arachnol. Ver. 11: 61-78.

Vreurick, G., 1933. Liste d’Hémiptères intéressants. — Ann. Soc. Ent. Belg. 75; -87.

Wagner, E., 1966. Wantzen oder Heteropteren I. Pentatomorpha. — Die Tierwelt Deutschlands 54; 1-235, Fischer
Verlag, Jena.

Wagner, E., 1967. Wantzen oder Heteropteren II. Cimicomorpha. — Die Tierwelt Deutschlands 54: 1-180, Fischer
Verlag, Jena.

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997): 151

Boekbesprekingen

Fibiger, M.: Noctuidae Europaeae, Volume 3 Noctuinae III.

21 X 28 cm, 418 p., 106 zwartwit-foto’s in de tekst, ca. 870 zwartwit-foto’s in het platendeel, te bestellen bij Apollo
Books, Kirkeby Sand 19, DK-5771 Stenstrup, Denmark, gebonden met stofomslag, 1997, DKK 890,- (excl.
portkosten) (ISBN 87-89430-05-0).

Het voorliggende boek is anders dan de overige reeds verschenen delen in de reeks Noctuidae Europaeae. Het
bevat geen systematische behandeling van een of andere systematische groep, maar wel de bespreking en
afbeelding van de mannelijke en vrouwelijke genitalia van alle soorten uit de subfamilie Noctuinae. Maar het boek
bevat meer dan dat alleen, hetgeen bewezen wordt door een simpele opsomming van de taxonomische ingrepen:
vastleggen van een lectotype voor Agrotis foeda Lederer, 1855, beschrijving van twee nieuwe genera, vier nieuwe
soorten en vijf nieuwe ondersoorten. Verder krijgen negen taxa de soort- en drie de ondersoortrang. Twee tribi, 33
genera, 32 subgenera en zeven soorten worden gesynonymiseerd. Twee vroegere soorten worden nu beschouwd als
ondersoort en 25 soorten worden in een ander genus ondergebracht.

Hoewel in vele gevallen een goed gestructureerde tekening van genitalia gemakkelijker te gebruiken is voor
het determineren van exemplaren werd in dit boek gekozen voor zwaïtwit-foto’s. Er is dan ook met erg veel zorg
aan zowel het prepareren als aan het fotograferen gewerkt. En het resultaat mag gezien worden! Zelden krijgt men
zulke fraai uitgevoerde preparaten van genitalia te zien; slechts in enkele gevallen zijn nog restanten van schubben
of vliezen te zien en hoogst uitzonderlijk komen er enkele luchtbelletjes in de preparaten voor. Het moet een
immens werk geweest zijn om dergelijke preparaten te vervaardigen, temeer omdat alle vesica’s uitgeblazen werden
zodat de structuur van de comuti goed tot zijn recht komt. De techniek van het uitblazen wordt trouwens tot in het
minste detail uitgelegd in de inleiding. Erg practisch is de doorlopende nummering van de soorten. Omdat deze
nummers ook op de foto’s vermeld worden, vindt men steeds snel zijn weg tussen tekst en afbeelding.

De bespreking van elk genus begint met een taxonomische inleiding waarin de kenmerkende eigenschappen
van het genus en de daarin horende subgenera en soortengroepen worden besproken. De auteur heeft daarbij
aandacht voor de fauna van de hele Holarctische fauna. De taxonomie van bijna elke soort wordt kort besproken en
in vele gevallen wordt aangeduid welke details in het genitaal kenmerkend zijn voor de behandelde soort. Telkens
wordt verwezen naar de tekst over de betreffende soort in de delen 1 en II uit deze reeks. Ook wordt elke keer
aangegeven waar het exemplaar werd gevangen waarvan de genitalia worden afgebeeld. Dit tekstdeel wordt
geïllustreerd met een honderdtal zwartwit-foto’s van adulten in ongeveer tweemaal de ware grootte.

Achteraan vindt de lezer een lijstje corrigenda voor de eerste twee delen in deze reeks. Het boek eindigt met
een literatuurlijst en een alfabetische index. In tegenstelling tot de vorige delen bevat dit boek geen afbeeldingen in
kleur, maar het is daarentegen met zijn 418 bladzijden haast eens zo dik als die vorige delen. Het is, zoals
gebruikelijk bij Apollo Books, bijzonder verzorgd en stevig uitgegeven en het zal vele malen ter hand genomen
worden door mensen die met de determinatie van Europese Noctuidae te maken krijgen. Het hoort zonder meer
thuis in de bibliotheek van elke ernstige lepidopteroloog met interesses voor Noctuidae. Wie intekent op de hele
reeks van 1 2 delen ontvangt een korting van 1 0%.

Willy De Prins

Likona Jaarboek 1996

21 X 26 cm, 103 p., LIKONA, Provinciaal Natuurcentrum, Zuivelmarkt 33, 3500 Hasselt, paperback, 1997 (ISSN
0778-8495).

Het zoveelste jaarboek is uit! Zoals gewoonlijk bevat het een schat aan mooi gepresenteerde informatie over de
natuur in Limburg. Voor de entomologen onthouden we een bespreking van de merkwaardige spinnenfauna op de
terril te Waterschei en de vermelding van een nieuwe keversoort voor de Vlaamse fauna {Anthaxia salicis,
Buprestidae). Ook in het beknopte literatuuroverzicht over de Limburgse natuur staan enkele interessante
verwijzingen naar verdere literatuur; “Enkele zeldzame spinnen uit Limburg’’, “Araneologisch onderzoek”,
“Libellen in de zuidelijke maasvallei in 1995”, “Een gedocumenteerde Rode lijst van de libellen van Vlaanderen”,
“De Rode lijst dagvlinders van Vlaanderen”, “Nieuwe populatie Veldparelmoervlinder in Vlaanderen”,
“Plooivleugelwespen” enz,

Willy De Prins

Phegea 25 (4) i\.X\l\991): 152

A new noctuid moth from Bulgaria: Oncocnemis
confusa michaelorum ssp. n. (Lepidoptera: Noctuidae)

Stoyan Beshkov

Abstract. Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. is described from the Norlh Bulgarian Black Sea
coast, near Balchik town. The new subspecies has a colony on a very small locality on the sandy rocks.
Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. differs well in its extemal morphology from the other known
Oncocnemis species. In its genital characteristics the new subspecies differs from Oncocnemis confusa confusa
(Freyer, [1839]) by the characters in the vesica, best seen when it is everted. The genus Oncocnemis is new for
the Balkan Peninsula.

Samenvatting. Een nieuwe Noctuide uit Bulgarije; Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n.
(Lepidoptera: Noctuidae)

Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. wordt beschreven van de Noord-Bulgaarse Zwarte-Zeekust, nabij
Balchik. Daar leeft de nieuwe ondersoort erg lokaal in rotsachtig gebied. Uiterlijk verschilt Oncocnemis
confusa michaelorum ssp. n. duidelijk van de andere gekende Oncocnemis-soontxx. De genitalia tonen aan dat
de ondersoort van de nominale Oncocnemis confusa confusa (Freyer, [1839]) verschilt in de vesica, het best
zichtbaar wanneer deze uitgestulpt is. Het genus Oncocnemis is nieuw voor het Balkan schiereiland.

Résumé. Une nouvelle noctuelle de Bulgarie: Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. (Lepidoptera;
Noctuidae)

Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. est décrite de la c6te septentrionale de la Mer Noire en Bulgarie,
prés de Balchik. La nouvelle sous-espèce y vit trés localement sur terrains rocageux. Oncocnemis confusa
michaelorum ssp. n. est différent de toutes les autre espèces d' Oncocnemis connues par son^aspect extérieur.
Les genitalia montrent que la sous-espèce diffère de la sous-espèce nominale Oncocnemis confusa confusa
(Freyer, [1839]) par la vesica évertée. Le genre Oncocnemis est nouveau pour la Péninsule balkanique.

Key words: Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. - Black Sea Coast - Bulgaria.

Beshkov, S.: 13 Mart Str. - 17, BG-1 142 Sofia, Bulgaria.

On IO.VIII.1996 between Balchik Town and Touzlata, 2 km before Touzlata, J.
Nowacki, M. Bunalski and myself, spent a night collecting on lamps. I climbed the
sandy-rock slopes and stopped to collect in a biotope typical for this region (plate 1, fig.
10) in a small flat area close to nearly vertical slopes. The Polish colleagues put their
lamps at no more than 100-150 m below me. At 21.00 we started to collect and half an
hour later a female Noctuidae which was unknown to me came to my lamp. We collected
for about 2 hours and during that time I took 13 males of the same species. On the
stronger lamp of the Polish collectors no specimens at all of this noctuid were found. At
23.00 we stopped because a heavy rain started.

The species tumed out to belong to the genus Oncocnemis, a genus not reported from
the Balkan Peninsula before, and they belong to a new subspecies within Oncocnemis
confusa (Freyer, [1839]). I visited the same region again and spent two more nights in the
same locality. On the first day (23.VIII.1996) 9 males and 1 female were taken on a
1 60 W Hg lamp together with a 25 W black lamp within a period of less than 5 hours.
Strong wind interrupted my activities. On 24.VIII.1996 it rained all night. On
25.VII1.1996 3 males and a single female were collected on a 160 W Hg lamp and 75 W
black lamp. In 3 hours again a heavy rain put a stop to collecting.

This Oncocnemis species differs in extemal morphology from all the other known
Oncocnemis species, except Oncocnemis confusa, but, it shows differences with this
taxon as well, especially in the genital characteristics where the structure and shape of the
everted vesica are clearly different. The correlation of these genitalic features with the
habitus, as well as the distinct biotope and geographical isolation, is the reason why the
population near Balchik is described here as a new subspecies.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 153

Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. (plate 1, figs. 1-9)

Male (plate 1, figs. 1-5, 7-8): Wingspan 27-30 mm. Forewings ground colour
extremely pale, silvery-whitish to greyish, sometimes with some ochreous scales.
Crosslines and stigmata clearly visible in most of the specimens, orbicular, reniform and
claviform stigmata light sometimes with some dark scales in the centre. In some
specimens, e. g. the holotype the ground colour is clear white, only the fasciae, limited
between them stigmata, and dark venae between the outer line of the postmedian and
subterminal fasciae are visible. Costal margin light with black spots at the subbasal,
antemedian, median and postmedian fasciae. Antemedian and postmedian fasciae with
doublé black spots on the costal margin. Subterminal fascia not always present; if present,
then only in the darker specimens, where it is darker, terminally followed by a narrow
white dentate line. Terminal fascia wide, dark, sinuate, terminally sometimes with small
white spots, pointed proximally between the venae, with a black dot or elongated spots in
them, limited by the wing's end. Fringes light with a dark line. Antemedian and
postmedian fasciae doublé with white field between the lines. The inner line of the
postmedian fascia touches the reniform stigma. Median fascia wide, mostly distinct
between orbicular and reniform stigmata, forming a square dark spot.

Hindwings are of the same coloration as the forewings but without any ochreous
scales. In some specimens some dark scales are present. Postmedian fascia with a very
thin black line, not clearly visible in all specimens. Terminal shade is a large black field,
continuing to the margin. The distance between it and the postmedian fascia is smaller
costally and larger anally. Fringes white basally and terminally, dark in their middle.
Venae are dark, contrasting with the light ground colour.

Head, patagi, teguli, metathorax, and palpi silvery-whitish, abdomen concolorous.
Antennae fmely ciliate.

Female (plate 1, figs. 6, 9): Wingspan 29-30 mm. Like male, somewhat darker, the
pattem is a little less distinct. Hindwings not as contrasting as in the male, the basal and
discal fields with more dark scales.

Legend of plate 1.

Figs. 1-9: Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. Bulgarian North Black Sea coast, between Balchik Town and
Touzlata, 2 km to Touzlata.

1. Holotype T. IO.VIII.1996, S. Beshkov, J. Nowacki & M. Bunalski leg.

2-5, 7-8: Paratypes males.

2-5. IO.VIII.1996, S. Beshkov, J. Nowacki & M. Bunalski leg.

7-8. 23. VIII. 1996, S. Beshkov, M. Beshkova & K. Beshkova leg.

6, 9 - Paratypes females.

6. 25.V11I.1996, S. Beshkov, M. Beshkova & K. Beshkova leg.

9. 23.V1II.1996, S. Beshkov, M. Beshkova & K. Beshkova leg.

(Photographs S. Beshkov).

Fig. 10: Type locality of Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n.: Bulgarian North Black Sea coast, between
Balchik Town and Touzlata, 2 km to Touzlata (Photo S. Beshkov).

Phegea2S{A){\.X\\.\99iy 154

Plate 1

/^//egea25(4)(l.XII.1997): 155

Underside of both sexes are silvery-whitish with a wide dark terminal fascia, darker
on the hindwings. In both wings fringes pale. In some specimens, e. g. the holotype,
between the terminal fascia and the margin in the forewings a thin white line limited
terminally by a small black dot on the margin between the venae. In most specimens
renifoim stigma is present as a small stroke, better visible in females. Postmedian fascia
present, but indistinct in both wings. On forewings it forms a dark doublé spot at the
costal margin.

Male genitalia (figs. 1-5; 8); Genital armature very similar to that of Oncocnemis
confusa confusa, illustrated in Hacker (1986) and Ronkay & Ronkay (1995), only the
harpes seem a bit rough. However, Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. differs
clearly from it by its everted vesica. In Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. the
everted vesica (figs. 1-4; 8) is longer than in O. confusa confusa, as long as the length of
the aedeagus or more. In basal part it is twisted about 170° and goes parallel to the
aedeagus, slightly curved extemally in its middle. In the ventral side there are 5 very big
comuti with a large bulbous base, followed by another 4-5 big comuti mainly in the
proximal part and many smaller ones. Dorsal part of the vesica in its outer part is covered
by many small comuti. Basal part of the vesica is with one field of very small dot-like
comuti and with bigger comuti on the dorsal side, continuing with smaller ones onto the
apex. Terminal comutus is long and thin, irregular, with a large bulbous base, surrounded
by very long bristles.

Female genitalia (figs. 6, 7); Very similar to those of Oncocnemis confusa confusa.

The closely related taxon Oncocnemis confusa confusa has a shorter, more twisted
vesica, terminal comutus is shorter and thicker. All comuti on the vesica, except for the
basal part, are equivalently small. Male and female genitalia of Oncocnemis confusa
confusa and the genitalic differences between the related species are commented upon in
Ronkay & Ronkay (1995). The genitalia of the other Oncocnemis species are illustrated
in Gyulai, Hreblay & Ronkay (1992), Ronkay & Ronkay (1995) and Ronkay (1988).
They are clearly different from those of Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. More
similar in genitalic characters is Oncocnemis fuscopicta Wiltshire, 1975, but it has a
shorter and thicker harpe distended apically. An illustration of it can be found in Hacker
(1986). Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. is a Coastal taxon, whereas its closest
relative O. confusa confusa inhabits xerothermic montane steppes at an altitude
1500-3000 m (Ronkay & Ronkay 1995). Most others Oncocnemis species are also
mountainous.

Material examined

Holotype (plate 1, fig. 1) "Bulgaria, Black Sea coast, between Balchik Town and
Touzlata, 2 km to Touzlata, IO.VIII.1996, S. Beshkov, J. Nowacki & M. Bunalski leg."
(white paper), "Gen. prep. No. 7./04.IX.1996, S. Beshkov." (yellow paper), and
"HOLOTYPE Oncocnemis confusa michaelorum Beshkov" (red paper). Deposited in
coll. S. Beshkov, Sofia.

Paratypes: lAS and 3$ from the same locality and with red label "PARATYPE
Oncocnemis confusa michaelorum Beshkov"; 12j' and 1$ 10. VIII. 1996, S. Beshkov, J.
Nowacki & M. Bunalski leg.; 9S and 1$ 23.VIII.1996, S. Beshkov, M. Beshkova & K.
Beshkova leg.; 1>S and 1$ 25.VIII.1996, S. Beshkov, M. Beshkova & K. Beshkova leg.
Deposited as follows: 3(5' (IO.VIII.1996) in coll. J. Nowacki (Poznan, Poland); \S
(23.VIII.1996) in coll. L. Ronkay (Budapest, Hungary); Ic^ in coll. Vlaamse

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 156

Figs. 1-4; Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n., all from the type locality. 1. - Holotype; 2-4 - Paratypes.

Fig. 1. IO.VIII.1996, S. Beshkov, J. Nowacki & M. Bunalski leg., prep. 7./04.IX. 1996, Beshkov, genitalia with
everted vesica.

Fig. 2. 10. VIII. 1996, S. Beshkov, J. Nowacki & M. Bunalski leg., prep. 3. /04. IX. 1996, Beshkov, everted vesica.

Fig. 3. 10. VIII. 1996, S. Beshkov, J. Nowacki & M. Bunalski leg., prep. 1 ./04.1X. 1996, Beshkov, everted vesica.

Fig. 4. 23. VIII. 1996, S. Beshkov, M. & K. Beshkova leg., prep. 5. /04. IX. 1996, Beshkov, everted vesica.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997); 157

Figs. 5-8: Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n., paratypes, all from the type locality.

Fig. 5. 23.VII1.1996, S. Beshkov, M. & K. Beshkova leg., prep. 9./04.1X.1996, Beshkov, 5 genitalia, vesica not
everted.

Fig. 6. 25.V1I1.1996, S. Beshkov, M. & K. Beshkova leg., prep. 8./04.IX. 1996, Beshkov, r genitalia.

Fig. 7, 23.V111.1996, S. Beshkov, M. & K. Beshkova leg., prep. 10./04.IX.1996, Beshkov, v genitalia.

Fig. 8. 23.V111.1996, S. Beshkov, M. & K. Beshkova leg., prep. 10./04.IX.1996, Beshkov, everted vesica.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 158

Lepidoptera Collectie Antwerpen (VLCA, Belgium); 1(5' in coll. K. Soichiro (Settsu,
Osaka, Japan); \<S in coll. J. Gelbrecht (König Wüsterhausen, Germany); lA' m coll. H.
Hacker (Staffelstein, Germany); \S in coll. M. Petersen (Pfungstadt, Germany); \S in
National Natural History Museum, Sofia; Ic^' in coll. B. Goater (Hampshire, England);
1(5' in Natural History Museum (London, England) and 1(5' in Entomologischen Museum
Dr. U. Eitschberger (Marktleuthen, Germany). The rest of the paratypes are in the
collection of the author.

Distribution

The type locality is not more than 1 km from the sea coast. In the region the cliffs are
very high, nearly vertical. Behind and parallel to the cliffs is a forest mainly of Prunus
mahaleb, Pyrus, Amygdalus, Carpinus, Ulmus campestris, Acer, Elaeagnus angustifolia,
Crataegus monogyna, Quercus, Fraxinus, Paliurus spina-christi and many others.
Behind the forest follows an area with high grass vegetation with Peucedanum arenarium
and many other herbs, and single bushes of Paliurus, Prunus, Eleagnus angustifolia.
Colutaea arborescens and others, as well as many small Pinus trees. After this hilly
meadow there are again nearly vertical white sandy-rock slopes. The white-silvery colour
of these slopes is the reason why this area is called "Silberküste". The area above the
slopes is agricultural land. Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. is known only from
the type locality. In the past the region near Balchik has been assiduously worked by
collectors and many interesting species have been reported from there (see Caradja 1930,
1931, 1932, 1934; Zukowsky 1937; Popescu-Gorj 1964; Slivov 1976; Beschkow 1990;
Beshkow 1992, Beshkov 1993, 1995; Beshkov in press; Beshkov & Goater in press.).
The district of Balchik seems to be one of the most interesting places in Europe for
entomology. Many endemic subspecies are described from there, though some of them
with a doubtful taxonomie status. They are as follows: Autophila asiatica argentea
(Caradja, 1930); Autophila dilucida argentea (Caradja, 1930), Meganola albula nivalis
(Caradja, 1934), Auchmis detersa argentea (Caradja, 1932), Eremodrina pertinax
argentea (Caradja, 1930), Dichagyris melanura albida (Caradja, 1931), Dichagyris
renigera argentina (Caradja, 1930), Yigoga flavina pretiosa (Caradja, 1931), Agrotis
obesa nivea Caradja, 1932. All of them are of the same light silvery colour as the slopes.
Some other species also have light forms, but they are constant only in some of the above
mentioned taxa. Only one of the subspecies mentioned above is darker (Yigoga flavina
pretiosa), which already is synonymised (Beshkov 1 996).

Ecology

It is strange that the new Oncocnemis taxon has only been found recently in such a
well explored area, especially as it is strongly attracted to light. Probably the reason for
this is that the new taxon inhabits only a specific biotope on the sandy-rocks slope and is
extremely local, though not rare in its biotope. Maybe it flies only in this biotope without
ever leaving it. During the first collecting night 14 specimens were collected on the
slopes, while lower down not a single one was observed on an even stronger lamp. The
altitude of the type locality is less than 100 m. The known flight period is 10-25 August,
but the condition of the specimens suggests that Oncocnemis confusa michaelorum ssp.
n. probably flies from the end of June to the first half of September. In the type locality
the most common plants at the time of collecting were: Agrimonia eupatoria, Agropyron
brandzae, Althaea canabina, Artemisia maritima, Artemisia pontica, Aster oleifolius,
Bromus commutatus, Bupleurum affine, Centaurea diffusa, Centaurea sostitialis,
Cephalaria leavigata, Cephalaria uralensis, Cichorium intybus, Coronilla elegans,
Discurainia sofia, Echinops ritro, Elaeagnus angustifolia, Eryngium campestre,
Euphorbia seguerana, Falcaria vulgaris, Galium humifusum, Gypsophila glomerata,

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 159

Hieraciuni sp., Kochia scoparia, Lactuca saligna, Linaria genistifolia, Linum
angustifolium, Lotus corniculatus, Marrubium vulgare, Melica ciliata, Melilotus albus,
Odontites serotina, Ononis spinosa, Origanum vulgare, Peganum harmala, Potentilla
bornmulleri, Reseda lutea, Satureja coerulea, Scleranthus perennis. Silene otites,
Teucrium chamaedrys, Teucrium polium.

Conservation status

Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. is an extremely local endemic species,
inhabiting steep slopes, which are naturally protected from human activities. Only one
road passes through the area, near the type locality. Both the relief and the stony littoral
are the reasons why the region north of Balchik is a well preserved wild area. Big resorts
were built on places along the sea with a sandy coast and there nature is totally destroyed.
Near the locality of Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. there is no urbanisation and
future builders of resorts have no commercial interest in the biotope of this local
population. AU this makes it easy to protect this area. Many other interesting species from
different groups occur here. Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. is syntopic and
synchronie with the following: Triodia amasinus dobrogensis (Caradja, 1932),
Lasiocampa quercus (Linnaeus, 1758), Idaea camparia (Herrich-Schaffer, [1852]), Idaea
obsoletaria (Rambur, 1833), Therapis flavicaria ([Denis & Schiffermüller], 1775),
Nychiodes waltheri (Wagner, 1919), Hyles gallii (Rottemburg, 1775), Hyles hippophaes
(Esper, 1793), Eilema morosina (Herrich-Schaffer, 1848), Clytie syriaca (Bugnion,
1837), Lygephila procax (Hübner, [1813]), Aedia leucomelas (Linnaeus, 1758),
Meganola albula nivalis (Caradja, 1934), Nycteola siculana (Fuch, 1899), Oxicestra
geographica (Fabricius, 1787), Cryphia ochsi Boursin, 1941, Cryphia amasina (Draudt,
1931), Acontia urania Frivaldsky, 1835, Heliothis maritima bulgarica (Draudt, 1938),
Periphanes delphinii (Linnaeus, 1758), Mesoligia furuncula ([Denis & Schiffermüller],
1775), Mesapamea didyma (Esper, 1788), Leucania putrescens (Hübner, [1824]), Euxoa
cos crimaea A. Bang-Haas, 1906, Dichagyris melanura albida (Caradja, 1931) and many
others. Of them Euxoa cos crimaea is new for the Balkan Peninsula and Hyles
hippophaes is new for Bulgaria (Beshkov in press.). An eventual protection of this area
will cover steppes and Coastal biotopes, both such biotope types are endangered in all of
Europe.

Etymology

The new species Oncocnemis confusa michaelorum ssp. n. is dedicated to my wife
Michaela, as well as to my friends and colleagues Michael Petersen (Pfungstadt,
Germany) and Michael Fibiger (Soro, Denmark).

Acknowledgements

1 would like to express my sincere gratitude to Dr. D. Dimitrov (University of Sofia)-
for the plant determinations, and to Mr. Barry Goater (Chandlers Ford, England) for the
corrections to my English.

References

Beschkow, S., 1990. Sphingonaepiopsis gorgoniades (Hübner, [1819]) (Lepidoptera, Sphingidae) - a new genus and
a new species for the Bulgarian fauna. — Acla zool. buig. 40: lS-11.

Beshkow, S., 1992. Faunistic Advances on Bulgarian Lepidoptera. — Boll. Ass. romana Ent. 46: 31-56.

Beshkov, S., 1993. Lepidoptera. — In: Hubenov et al. Insecta: Blattodea, Mantodea, Isoptera, Orthoptera,
Dermaptera, Embioptera, Megaloptera, Raphidioptera, Neuroptera, Mecoptera, Hymenoptera, Trichoptera,
Lepidoptera and Diptera. — The National Biological Diversity Conservation Strategy 1: 366-380, 399-402,
Biodiversity Support Program c/o WWF,

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 160

Beshkov, S., 1995, A contnbution to the knowledge of the Bulgarian Lepidoptera fauna (Lepidoptera
Macrolepidoptera). — Phegea 23 (4): 201-218.

Beshkov, S., 1996. Yigogo flavina flavina (Herrich-Schaffer, 1852) = Yigoga Jlavina preliosa (Caradja, 1931) syn.
n., stat. rev. (Lepidoptera; Noctuidae; Noctuinae). — Phegea 24 (2): 69-80.

Beshkov, S., (in press). Egira tibori Hreblay, 1994 - a new Noctuidae species for Europe (Lepidoptera: Noctuidae:
Hadeninae). — Buil . Buig. Lepid. Soc. 1.

Beshkov, S. & Goater, B., (in press). Lepidoptera recorded in Bulgaria, 12-24 September 1995 (Lepidoptera;
Macrolepidoptera and Microlepidoptera: Alucitidae, Pyralidae). — Buil. Buig. Lepid. Soc. 1.

Caradja, A., 1930. Beitrag zur Lepidopterenfauna der südlichen Dobrogea, insbesondere der sogenannten "Coasta
de Argint". — Buil. Sect. scient. Acad. rount. 13: 31-51.

Caradja, A., 1931. BeitrSge zur Lepidopteren-Fauna GrossrumSniens für das Jahr 1930. - (Dritte biogeographischer
Skizze: Europa). — Memle Sect. Stiint. Acad. rom., Seria III, 7 (8): 293-344.

Caradja, A., 1932. Beitr^ge zur Lepidopteren-Fauna Grossrumanien für das Jahr 1931. — Buil. Sect. scient. Acad.
roum. 15 (1-2): 35-46.

Caradja, A. 1934. Neuer Beitrag zur Kenntnis der Lepidopteren-Fauna RumSnien. — Dt. ent. Z. Iris 48: 185-191 .

Gyulai, P., Hreblay, M. & Ronkay, L., 1992. New taxa and synonyms in the Oncocnemis exacta Christoph, 1887
group (Lepidoptera, Noctuidae). — Acta zool. hung. 38 (1-2): 33-46.

Hacker, H., 1986. 2. Beitrag zur Erfassung der Noctuidae der Turkei. Beschreibung neuer Taxa, Erkenntnisse zur
Systematik der kleinasiatischen Arten und faunistisch bemerkenswerte Funde aus den Aufsammlungen von de
Freina aus den Jahren 1976-1983 (Lepidoptera). — Spixiana 9 (1): 25-81.

Popescu-Goïj, A., 1964. Catalogue de la collection de Lépidoptères "Prof. A. Ostrogovich" du Muséum d'histoire
naturelle "Grigore Antipa", Bucarest. — Trav. Mus. Hist. nat. "Gr. Antipa", 281 p. + pl. XVIIl.

Ronkay, G. & Ronkay, L., 1995. Cuculliinae II. - Noctuidae Europeae, volume 7, 224 pp., Soro.

Ronkay, L., 1988. Two new Oncocnemis Lederer, 1853 species from Central Asia (Lepidoptera, Noctuidae). — Acta
zool. hung. 34 (2-3): 285-295.

Slivov, A., 1976. Noctuiden (Lepidoptera, Noctuidae) der Bulgarischen Schwarzmeerküste. — In: Terrestrian Fauna
of Bulgaria, Materials. Buig. Acad. Sc.: 60-82.

Zukowsky, B., 1937. Reise aus Schwarze Meer und Herkulesbad (Lep.). — Ent. Rdsch. 54: 549-553, 557-559,
565-568, 573-576.

Phegea 25 (4) (l.Xll.1997): 161

Zoropsis cyprogenia sp. n., a new, probably endemic
spider species from Cyprus (Araneae, Zoropsidae)

Jan Bosselaers

Abstract. Zoropsis cyprogenia sp. n. (Araneae, Zoropsidae) is described from a female specimen
collected on Akamas peninsula, Cyprus. A short overview of the family Zoropsidae, as presently delimited, is
presented and detailed illustrations of the new species are given. The new species can be easily distinguished
from the other Mediterranean and Atlantic Zoropsis species on the basis of extemal and intemal characteristics
of the female genitalia.

Samenvatting. Zoropsis cyprogenia sp. n., een nieuwe, waarschijnlijk endemische spinnensoort uit
Cyprus (Araneae, Zoropsidae)

Zoropsis cyprogenia sp. n. wordt beschreven aan de hand van een vrouwelijk specimen, verzameld op het
Akamas schiereiland, Cyprus. Een kort overzicht wordt gepresenteerd van de familie Zoropsidae zoals ze
tegenwoordig wordt omschreven en de nieuwe soort wordt in detail afgebeeld. De nieuwe soort kan
gemakkelijk onderscheiden worden van de andere mediterrane en atlantische Zoropsis soorten aan de hand van
uitwendige en inwendige kenmerken van de vrouwelijke genitaliën.

Résumé. Zoropsis cyprogenia sp. n., une espèce nouvelle, et probablement endémique de Chypre
(Araneae, Zoropsidae)

Zoropsis cyprogenia sp. n. est décrit a partir d’ un specimen féminin, collectionné sur la péninsule d’ Akamas,
a Chypre. Un bref aperpu de la familie des Zoropsidae, telle qu’elle est délimitée a présent, est présenté et la
nouvelle espèce est illustrée en détail. La nouvelle espèce se distingue facilement des autres Zoropsis
méditerranéens et atlantiques d’après certains caractères extemes et internes des genitalia femelles.

Key words: Zoropsis cyprogenia - Araneae - new species - Cyprus.

Bosselaers, J. “Dochterland”, R. Novarumlaan 2, B-2340 Beerse, Belgium (dochterland@club.innet.be).

Introduction

The spider family Zoropsidae Bertkau, 1882, was considered by Simon (1892) as
being composed of the following four genera: Acanthoctenus Keyserling, 1876, Raecius
Simon, 1892, Zorocrates Simon, 1888, and Zoropsis Simon, 1878.

Roewer (1954) lists Acanthoctenus in the family Acanthoctenidae, but, in addition to
the three other genera cited above, included the genera Uduba Simon, 1880, and
Zorodyctina Strand, 1 907, in the family Zoropsidae.

Lehtinen (1967) dispensed with the family Zoropsidae altogether: he redelimited
Acanthoctenus and placed it in the Ctenidae, transferred Raecius, Uduba, Zorocrates and
Zorodyctina to the Miturgidae and placed Zoropsis in the family Zoridae. Lehtinen
(1967) also described a new genus, Takeoa Lehtinen, 1967, which was attributed to the
Zoridae as well and to which he transferred Zoropsis nishimurai Yaginuma, 1963.
Several authors (Wunderlich 1986, Levy 1990, Coddington & Levi 1991, Griswold 1993)
have since revalidated the family Zoropsidae, because the eye arrangement and the
presence of scopulae in Zoropsis species do not fit well in Lehtinen ’s Zoridae. The family
Zoropsidae is limited nowadays to the genera Zoropsis and Takeoa (Platnick, 1993),
although cladograms presented by Coddington & Levi (1991) and Griswold (1993) group
Acanthoctenus together with the Zoropsidae in one clade.

The family Zoropsidae, as presently delimited, has the following diagnostic somatic
characters (Levy 1990): presence of a calamistrum and a narrow, bipartite cribellum;
carapace with a longitudinal thoracic groove and eight eyes in two rows, arranged in a
pattem similar to that of the family Lycosidae; toothed chelicerae; all legs with strong
spines, tibiae and metatarsi I and II equipped with several pairs of ventral spines;
metatarsi hearing scopulae and an apical, soft membranous rim on dorsum, tarsi hearing
scopulae, trichobothria, claw tufts and two tarsal claws.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 162

Fig. 1: Type locality of Zoropsis cyprogenia sp. n. - Cyprus, Akamas peninsula, bank of Avgas River running
through Avakas Gorge.

Roewer (1954) listed 12 species and two subspecies in the genus Zoropsis. Brignoli
(1983) added five more species and Platnick (1993) yet another species. Many of the
species described, e.g. in Dahl (1901a, 1901b), have been synonymised (Lehtinen 1967,
Wunderlich 1994). For the time being, in the absence of a complete revision of the family
Zoropsidae, this leaves us with ten “good” Zoropsid species: Z. bilineata Dahl, 1901,
from Morocco, Algeria and Mallorca; Z. coreana Paik, 1978, from Korea; Z lutea

Phegea 25 (4) {\.XU.\991): 163

(Thorell, 1875), from the eastem Mediterranean; Z markamensis Hu & Li, 1987, from
China; Z. media Simon, 1878, from the western Mediterranean; Z. pekingensis Schenkel,
1953, from Chipa; Z. quedenfeldti Dahl, 1901, from Morocco; Z. rufipes (Lucas, 1838)
from the Canary Islands and Madeira; Z spinimana (Dufour, 1 820) from Southern Europe
and northem Africa and Takeoa nishimurai (Yaginuma, 1963), from Japan and China
(Chen & Zhang, 1991). The most recent treatment of the six Mediterranean and Atlantic
Zoropsis species can be found in Wunderlich (1994).

On April 5, 1997, while sieving leaf litter on the stream bank in Avakas Gorge,
Akamas peninsula, Cyprus, the author captured an adult female Zoropsis belonging to a
new species. It is described below. AH measurements are in mm. The intemal female
genitalia were observed after clearing the vulva in methyl salicylate.

Zoropsis cyprogenia sp. n.

Holotype Q: Cyprus, Akamas peninsula, Avakas Gorge, in leaf litter on the bank of
Avgas river, 20 m, 5.IV.1997, J. Bosselaers leg. Deposited in the Royal Belgian Institute
for Natural Sciences, Brussels (RBINS).

Diagnosis: the new species is easily recognised by the short stalked epigynal scape,
which does not reach the posterior end of the epigyne, by the lateral sclerotised epigynal
folds which meet posteriorly and by the long, tortuous vulval ducts.

Description. $: total length: 8.0.

Carapace: length: 4.0; width: 3.15. Yellow, somewhat darker in the cephalic part
between the eyes. Covered with short, black, forward pointing hairs, except on the radial
striae (fig. 2). Some small, light grey spots on the margin and along the radial striae.
There is a short (length: 0.45) but pronounced thoracic groove. Width of clypeus: 0.1.

Eyes: eight eyes in two rows, disposed as illustrated in fig. 2, all ringed with black.
Width of anterior row: 1.11; width of posterior row: 1.28. Depth of the entire ocular field
in frontal view: 0.72. Trapezium of the median eyes, anterior width: 0.48; posterior
width: 0.59; depth: 0.57. Diameter of individual eyes: anterior row', laterals: 0.28;
medians: 0.17; posterior row, laterals: 0.24; medians: 0.24.

Chelicerae: greyish brown, tuming yellow towards margin. Three promarginal and
three retromarginal teeth.

Sternum: length: 1.75; width: 1.65. Pale yellow, sparsely covered with dark, pointed
setae. Some small grey spots in the centre and along the margin.

Labium: length: 0.65; width: 0.75. Yellow, mushroom-shaped, obtuse and rounded
anteriorly, with a thickened, white margin. Maxillae yellow, parallel-sided, length: 1.03;
width: 0.65.

Abdomen: dorsal side reddish brown, peppered with black dots and sparsely covered
with dark, pointed setae. In the anterior half there is a red-brown, more or less airow-
shaped median mark with a dark border, pointing backwards (fig. 2). In the posterior half
the abdomen bears several transversal dark chevrons and three pairs of white dots.
Ventral side yellow-brown, sparsely dotted with black spots. Cribellum bipartite (fig. 3).

Legs: yellow, covered with ihin grey setae, femora with some grey spots. All tarsi
hearing scopulae and thick terminal claw tufts.

Measurements:

femur

patella

tibia

metatarsus

tarsus

total

I

3.05

1.50

3.15

2.70

0.95

11.35

II

2.80

1.25

2.65

2.55

0.95

10.20

III

2.35

1.20

1.85

2.15

0.95

8.50

IV

3.10

1.80

2.75

3.45

1.15

12.25

Phegea 25 (4) (1. XII. 1997): 164

Figs. 2-8: Zoropsis cyprogenia sp. n.; holotype ?, Cyprus, Akamas peninsula, Avakas Gorge, 20 m, 5. IV. 1997, J.
Bosselaers leg. et del.; 2. Dorsal view of carapace and abdomen, 3. Bipartite cribellum, 4. Epigyne, 5. Leg I, tibia,
metatarsus and tarsus, retrolateral view, 6. Leg II, tibia, metatarsus and tarsus, retrolateral view, 7. Leg III, tibia,
metatarsus and tarsus, prolateral view, 8. Leg IV, tibia, metatarsus and tarsus, prolateral view. Scale lines: 1 mm,
except fig. 4: 0.5 mm.

Phegea 25 (4) (1. XII. 1997): 165

Figs. 9-10: Zoropsis cyprogenia sp. n.; holotype 9, Cyprus, Akamas peninsula, Avakas Gorge, 20 m, 5. IV. 1997, J.
Bosselaers leg. et del.; 9. Cleared vulva, ventral view, 10. Cleared vulva, dorsal view. Scale lines: 0.5 mm.

Leg spination (figs. 5-8):

Leg I: femur with two prolateral spines and four dorsal spines in two rows. Patella
with a base of one retrolateral spine. Tibia with six pairs of ventral spines, two prolateral
and two or three retrolateral spines. Metatarsus with five pairs of ventral spines.

Leg II: femur with two prolateral spines and six or seven dorsal spines in two or three
rows. Patella with a base of one retrolateral spine. Tibia with five pairs of ventral spines,
two prolateral and three retrolateral spines. Metatarsus with five pairs of ventral spines.

Leg III: femur with nine dorsal spines in three rows. Patella with one prolateral and
one retrolateral spine. Tibia with three pairs of ventral spines, one dorsal spine, two
prolateral and two retrolateral spines. Metatarsus with three pairs of ventral spines and
one terminal median ventral spine, one dorsal spine, three prolateral and three retrolateral
spines.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 166

Leg IV: fcmur vvith six or seven dorsal spines in three rows. Patella with one
prolateral and one retrolateral spine. Tibia with three pairs of ventral spines, one dorsal
spine, two prolateral and two retrolateral spines. Metatarsus with two rows of three
ventral spines and one terminal median ventral spine, one dorsal spine and a calamistrum,
three prolateral and three retrolateral spines.

Female genitalia: epigyne as illustrated (fig. 4), with a wide median scape attached
to a stalk and lateral sclerotised folds which meet posteriorly, behind the stalked scape.
Intemal genitalia as illustrated (figs. 9-10). Spermathecae elongated and robust, of
uniform texture throughout, laterally flattened. An outward oriented ovoid body is
connected ventro laterally to the posterior end of each spermatheca. Anterior end of
spermatheca connected to a long tortuous duet with a thick, sclerotised wall.

Male: unknown.

Etymology: cyprogenia is a latinisation of the Greek word kuprogeneia, which means
“bom on Cyprus”, a nickname for the goddess Aphrodite.

Distribution: Only known from the type locality.

Discussion

Because of its short, stalked and terminally widened epigynal scape (fig. 4), the new
species does not fit in the spinimana group of species, in which Lehtinen (1967) joined Z.
spinimana, Z. bilineata and Z. pekingensis (see illustration in Schenkel 1953), and to'
which Z. quedenfeldti should also be added (Wunderlich 1994). Zoropsis cyprogenia has
a stalked epigynal scape typical of the lutea group of species, consisting of Z. lutea, Z.
media and Z. rufipes (Lehtinen, 1967). It differs from Z. lutea, which also occurs on
Cyprus, and from Z. media and Z. rufipes, which have a western Mediterranean and
Atlantic repartition, respectively, by having a stalked epigynal scape which is much
shorter and does not reach the posterior margin of the epigyne. Z. cyprogenia also differs
by the extended lateral sclerotised lobes, which meet each other posteriorly, behind the
stalked scape (fig. 4). Although there is considerable variation in the exact shape of the
epigynal scape and lobes of Z lutea, resulting in the synonymy of Z. lutea asiatica
Kulczynski, 1911, with Z. lutea (Levy, 1990), the stalked epigynal scape of Z. lutea
always reaches the posterior margin of the epigyne, clearly distinguishing it from the
presently described species. The same goes true for the equally variable Z. rufipes
(Wunderlich, 1987). Z. markamensis and Takeoa nishimurai also have epigynes with
lateral sclerotised folds which meet posteriorly (Yaginuma 1963, 1986; Hu & Li 1987),
but their general epigynal structure, e.g. shape of the lateral folds and shape and position
of the scape, differs significantly from Z. cyprogenia.

The intemal female genitalia of Z. cyprogenia are also very distinctive. Z. cyprogenia
differs from Z. lutea through its more elongated spermathecae (figs. 9-10) and the lateral
position of the “ovoid bodies” (Levy 1990). The new species differs from all three
species attributed to the lutea group through the long, tortuous ducts attached to the
spermathecae (figs. 9-10). However, it is closer to Z. media and Z. rufipes than it is to Z.
lutea, as far as the intemal vulval structure is concemed. In fact, Z. cyprogenia might be
the eastem Mediterranean equivalent of the Atlantic insular species Z. rufipes.

Indeed, the type locality of Z. cyprogenia, Avakas Gorge, is situated on the north-
westem end of Cyprus, on the remote and uninhabited Akamas peninsula, which is one of
the three regions where the largest numbers of endemic plants are found in Cyprus
(Sfikas 1994). Akamas peninsula is home to 24 endemic plant species, one of them,
Alyssum akamasicum B.L. Burtt, occurring only on the peninsula. Further sampling is
needed in order to decide whether or not Z. cyprogenia is an endemic insular species, but
such is a defmite possibility. The discovery of this rare new spider species once again

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 167

siresses the urgent need for more stringent nature conservancy measures for Akamas
peninsula, a region which, although unmhabited, is increasingly threatened by tourism.

Acknowledgements

The author is grateful to Cedric Domeniconi and Hanne Bosselaers, who helped him
reach and explore Avakas Gorge. Furtheimore, the author is indebted to Panayiotis
Zaphiris and to Dr. Paul Selden, Dept. of Earth Sciences, University of Manchester, UK,
who advised him to search Akamas peninsula and its gorges. Thanks are also due to
Marie-Josée Vansant and to Dr. Norman Platnick, Entomology, American Museum of
Natural History, New York, for copies of some hard to obtain references, as well as to
Lambert Leijssen who skillfully prepared the photographic plates compiling the drawings
the author made, and to Hans Henderickx, who converted the author’s colour slide of the
type locality to a black and white print.

References

Bertkau, P. 1882. Ueber das Cribellum und Calamistrum. — Arch. Naturgesch. 48: 316-362.

Brignoli, P. M., 1983. A catalogue of the Araneae described between 1940 and 1981. Manchester University Press.
755 pp.

Chen, Z. F. & Zhang, Z. H., 1991. Fauna of Zhejiang: Araneida. Zhejiang Science and Technology Publishing
House. 356 pp.

Coddington, J. A. & Levi, H. W., 1991. Systematics and evolution of spiders (Araneae). — Annu. Rev. Ecol. Syst.
22: 565-592.

Dahl, F., 1901a. Ueber die Wert des Cribellums und Calamistrums für das System der Spinnen und eine Uebersicht
der Zoropsiden. — Sitzungsber. Ces. Naturforsch. Freunde Berlin 9: 177-199.

Dahl, F., 1901b. Nachtrag zur Uebersicht der Zoropsiden. — Sitzungsber. Ges. Naturforsch. Freunde Berlin 9: 244-
255.

Griswold, C. E., 1993. Investigations into the phylogeny of the lycosoid spiders and their kin (Arachnida: Araneae:
Lycosoidea) — S/mV/i. Contr. Zool. 539: 1-39.

Hu, J. L. & Li, A. H., 1987. The spiders collected ffom the fields and the forests of Xizang autonomous region,
China (II). — Agricultural insects, spiders, plant dis eas es and weeds of Xizang 1: 257-259.

Kulczynski, V., 1911. Fragmenta arachnologica, IX. 16. Aranearum species nonnullae in Syria a Rev. P. Bovier-
Laperre et in Palaestina a Rev. E. Schmitz collectae. — Buil. int. Acad. Sci. Lett. Cracovie (B) 1911: 12-75.

Lehtinen, P. T., 1967. Classification of the cribellate spiders and some allied families, with notes on the evolution of
the suborder Araneomorpha. — Ann. Zool. Fenn. 4(3): 199-468.

Levy, G., 1990. On the cribeilate spider Zoropsis lutea in Israël (Araneae, Zoropsidae). — Buil. Br. Arachnol. Soc.
8(5): 139-143.

Platnick, N., 1989. Advances in spider taxonomy 1981-1987. Manchester University Press, Manchester. 673 pp.

Platnick, N., 1993. Advances in spider taxonomy 1988-1991. The New York Entomological Society and The
American Museum of Natural History, New York. 846 pp.

Roewer, C. F., 1954. Katalog der Araneae von 1758 bis 1940, bzw. 1954. 2. Band. Royal Belgian Institute for
Natural Sciences, Brussels. 1751 pp.

Schenkel, E., 1953. Chinesische Arachnoidea aus dem Museum Hoangho-Peiho in Tientsin. — Bolm. Mus. nac. Rio
deJ. (N. S.. Zool.) 119: 1-108.

Sfikas, G., 1994. fVild flowers of Cyprus. Efstathiadis Group, Anixi Attikis. 320 pp.

Simon, E., 1892. Histoire Naturelle des Araignées. Librairie Encyclopédique de Roret, Paris. — 1(1): 227-230.

Wunderlich, J., 1986. Spinnenfauna gestern und heute. Erich Bauer Verlag bei Quelle & Meyer, Wiesbaden. 283
PP

Wunderlich, J., 1987. Die Spinnen der Kanarischen Insein und Madeiras. Triops Verlag, Langen. 435 pp.

Wunderlich, J., 1994. Zur Kenntnis der West-palaarktischen Arten der Gattung Zoropsis Simon 1878 (Arachnida:
Araneae: Zoropsidae). — Beitrüge zur Araneologie (J. Wunderlich, ed.) 4: 723-727.

Yaginuma, T., 1963. A new Zoropsid spider from Japan — Acta arachnol. 18: 1-6 + pl. I-III.

Yaginuma, T., 1986. Spiders of Japan in color. Hoikusha Publishing Co., Osaka. 305 pp.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997); 168

A new Erebia species for the Greek fauna
(Lepidoptera: Nymphalidae Satyrinae)

John Coutsis, Jos Dils, Nick Ghavalas & Dirk van der Poorten

Samenvatting. Een nieuwe Erebia soort voor de Griekse fauna (Lepidoptera: Nymphalidae Satyrinae)

Een nieuwe Erebia soort voor de Griekse fauna wordt vermeld uit het centrale Pindosgebergte. Op basis van
uiterlijke kenmerken en de mannelijke genitalia wordt deze soort voorlopig onder de naam E. cassioides
(Reiner & Hohenwarth, 1 792). Een korte beschrijving van het uiterlijk fenotype, de mannelijke genitalia en het
biotoop worden eveneens gegeven. Deze soort vliegt samen met E. ottomana (Herrich-SchafTer, [1847]), doch
deze laatste soort is dan reeds afgevlogen.

Résumé. Une nouvelle espèce d' Erebia pour la faune grecque (Lepidoptera; Nymphalidae Satyrinae)

Une nouvelle espèce é' Erebia pour la faune grecque est rapportée de la partie centrale des monts du Pinde.
Cette espèce est provisoirement nommée E. cassioides (Reiner & Hohenwarth, 1792) sur base du phenotype
extérieur et des genitalia males. Une description succinte de 1’aspect extérieur, des genitalia rnales, ainsi que
du biotope, est également présentée. L’espèce cohabite avec E. ottomana (Herrich-SchafTer, [1847]), cette
demière étant alors déja frottée.

Key words: Erebia cassioides - Erebia ottomana - Athamanon Mts. - Pindos - Greece.

Coutsis, J.: Glykonos Street 4, GR-10675 Athens.

Dils, J.: Krekelberg 149, B-2940 Hoevenen.

Ghavalas, N.: Karaoli Dimitriou 30, GR-12461 Athens.
van der Poorten, D.; Lanteemhofstraat 26, B-2140 Antwerpen.

Introductory remarks

During an entomological excursion early August 1992, Jos Dils explored the
Athamanon Mts. in the central Pindos range, NW Greece. During this visit he captured 3
(5^ of a small Erebia species, that belong to the E. tyndarus group.

On the basis of this infoimation, two further visits to the same area were carried out in
the first half of August 1996 and 1997 by John Coutsis and Nick Ghavalas. During these
ventures, 9 S and 8 $ of the same Erebia species were added to the original series.

These specimens are smaller than E. ottomana (Herrich-Schaffer, [1847]), which is
widespread in Greece; at the same time of their capture, the flight period of last-named
species was almost over, very few wom specimen of it having been observed, while all
the newly recorded specimens were fresh.

Further records of this taxon, that apparently is new to Greece, were also mentioned
by Pamperis (1997), solely on the basis of photographic material in conjunction with
observation dates (August). This author also mentions the coexistence of wom E.
ottomana with fresh specimens of the “new” taxon.

Superficially, these butterflies come close to the taxon known as E. cassioides (Reiner
& Hohenwarth, 1792) and, after study of the male genitalia and owing to the date of
observation as well as the geographic location of this population, we are inclined at
present to place them provisionally under this species name pending further karyological
investigations and study of the early stages.

Diagnosis

External characters

— S forewing length 1 9 to 2 1 mm (average 1 9.7 mm; n = 12);

— S forewing upperside reddish brown band often invading cell, enclosing relatively

large white-pupilled twin subapical ocelli;

— S hindwing upperside ocelli not always well-defined;

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997): 169

Plate 1

Phegea2S{^){\.X\\.\99iy. 170

Fig. 1: Erebia cassioides, cT genitalia, Greece, Central Pindos Mts., Athamanon Mts., 1700 m. 3. VIII. 1992, prep.
JGC2560.

Fig. 2: Erebia cassioides, c? genitalia, Austria, Gross Glockner, 2000 m, 15. VIII. 1972, prep. JGC2563.

Fig. 3; Erebia ottomana, <S genitalia, Greece, Mt. Timfi, 1400 m, 23.VII.1978, prep. JGC2619.

Legend of plate 1 :

Figs. 1-8, 10-17: Erebia cassioides (Reiner & Hohenwarth, 1792)

Figs. 1-4, 6, 10-13, 15. Greece, Central Pindos Mts., Athamanon Mts., 1900 m, 1 l.VllI.1996, leg. J. Coutsis & N.
Ghavalas.

Figs. 5, 14. Greece, Central Pindos Mts., Athamanon Mts., 1800 m, 3. VIII. 1992, leg. J. Dils.

Figs. 7, 16. Bulgaria, Central Stara Planina, Mts. under Ravnetz Top, 1920 m, 8.V1I1.1995, leg. S. Beshkov.

Figs. 8, 17. SW. Bulgaria, Mt. Rila, alpine meadows near Grantchar chalet, 2600-2700 m, 4. VIII. 1994, leg. Z.
Kolev.

Figs. 9, 18: Erebia ottomana (Herrich-Schaffer, [1847])

Figs. 9, 18. Greece, Trikala, Kataras Pass, 1850 m, 18.V1I.1981, leg. D. van der Poorten.

(Figs. 1-4,6, 10-13, 15 xO.84)

(Figs. 5, 7-9, 14, 16-18 xl.03)

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997): 171

— hindwing underside light blue-grey wiih washed out irrorauons and indistinci lo

absent darker distal band (this last character probably related to adaptation to the
substrate, a phenomenon known in many satyrine butterflies);

— $ forewing length 18 to 23 mm (average 21.1 mm; n = 8);

— $ upperside ground-colour and markings as in male, but paler;

— $ hindwing underside as in male, but of a lighter colour;

The specimens are show'n on plate 1 .

Male genitalia

The most important differentiating characters are the relative length of the uncus
(longer in E. ottomana) and the length and shape of the apex angularis of the vinculum
(longer, slenderer at base and with more or less parallel sides in E. ottomana, shorter,
wider at base and triangular in E. ''cassioides" (compare figs. 1-2 and 3).

Habitat

The butterflies were found flying togerther with E. melas (Herbst, 1796), a few wom
E. ottomana and Parnassius apollo (Linnaeus, 1758) at an altitude of 1800-1900 m over
screes, richly covered with flowers. We observed a blue-flowered Eryngium species to be
a major nectar source.

Reference

Pamperis, L., 1997. The Butterflies of Greece. A. Bastas-D. Plessas Graphic Arts S.A., Athens. XII - 559 pp.

/"/jegea25(4)(l.XlI.1997); 172

The Noctuidae fauna of Turkmenia (Lepidoptera)

A. N. Poltavsky, A. V. Nekrasov, V. I. Petchen & E. A. Hatchikov

Abstract. A list of the Noctuidae of Turkmenia has been compiled using published reports, original
collecting data in the period 1978-1985 and material in the museum collections of Moscow, St. Petersburg and
Budapest Altogether 394 species are known now from 8 natural regions of Turkmenia (44 localities),
including 66 new species for the republic's fauna.

Samenvatting. De Noctuidae fauna van Turkmenia (Lepidoptera)

Een lijst van de Noctuidae werd samengesteld aan de hand van gepubliceerde gegevens, eigen onderzoek in de
periode 1978-1985 en materiaal in de museumcollecties van Moscou, St Petersburg en Budap>est In het totaal
werden 394 soorten uit 8 natuurlijke streken van Turkmenia (44 vindplaatsen) vastgesteld, waaronder 66
soorten nieuw voor de fauna van de republiek Turkmenia.

Résumé. La faune des Noctuidae de Turkmenistan (Lepidoptera)

Une liste des Noctuidae a été établie sur base de données publiées, d’observations personnelles pendant la
période 1978-1985 et du matériel de collection des musées de Moscou, St Petcrsbourg et Budapest Un total
de 394 espèces en provenance de 8 régions naturelles de Turkménie (44 localités) a été trouvé, dont 66 espéces
sont nouvelles pour la faune turkmène.

Pe3K>Me. tbayua cobok TypKMeHHcraHa (Lepidoiptera: Noctuidae)
tbayHHCTHHecKHü cnHCOK COBOK TypKMCHHCxaHa cocraBJieH na ocHOBannu nHxeparypHiJx nauHbix,
coócTBeHHux cöopoB 33 nepHOfl c 1978 HO 1985 T., a raioKe MarepHanoB KonneKunA MyaeeB Mockbu,
C.-Herepöypra h Bynanemxa. B oöuteA cno*HocxH jinsi 8 npuponnijx p)erHOHOB TypKMeHHCxaua (44
MecxoHaxo5icaeHH>i) npHBonHxcB 396 bhaob, h3 Koxopux 66 juia 4>ayHhi pecnyönuKH yKaawBaioxcji BnepBbie.
Key words: Turkmenia - Noctuidae - faunistics.

Poltavsky, Dr A.N.: Botanical garden of the Rostov-Don State university; Rostov-Don, 344700, GSP-7, Leso-
parkovaja.

Nekrasov, Prof Dr A.V.; Moscow, Ryleeva 31, log. 52.

Petchen, V.I.: Kopet-Dagh nature reservation of Turkmenia, Ashkhabad.

Hatchikov, E.A.: Rostov-Don regional Ecology and Biology centre for school-children.

1. Literature review

The first big review about Noctuidae of Turkmenia was undertaken by V. I.
Kuznetzov (1960). He summed up the publications of Christoph (1897, 1884-1889,
1885), Püngeler (1899-1900); investigated materials of Eilandt (1893) and Gertz (1894),
which are deposited in St. Petersburg's Institute of Zoology (ZIN) Academy of Science of
Russia; then he mentioned subsequent publications of Bogush (1935) and Kozhantchikov
(1937).

V. I. Kuznetzov himself investigated the Lepidoptera fauna the of West Kopet-Dagh
in 1952-1953 (town Kara-Kala in the Ashkhabad region) and described some new
Noctuidae species (Kuznetzov 1958). His complete Noctuidae list of Turkmenia includes
213 species.

Two Catocala species were described by J. L. Stschetkin (1963). Many Noctuidae
studies in Turkmenia were made by M. A. Daritcheva. She published faunistic lists of
Noctuidae of the south-east Kara-Kum desert (Daritcheva 1965, 1967, 1972, 1984), of the
Kopet-Dagh mountain area (Daritcheva 1980), of the middle Amu-Darya-river region
(Daritcheva et al. 1983), and she described one new species (Daritcheva 1961).

The latest publications were devoted to the Noctuidae fauna of the Repetek, Badhiz
and Sjunt-Hasardag State nature reserves (Sviridov 1971, Tsvetaev 1972, Petchen 1980,
Devjatkin 1988) and of the West Kara-Kum desert (Remm & Viidalepp 1981).

Some data about Turkmenian Noctuidae can be found in the publications of Seitz
(1913), Boursin (1940), Wiltshire (1979) and some others.

Phegea 25 (4) (1. XII. 1997): 173

2. Nature conditions of Turkmenia

The Republic of Turkmenia is situated between: 35°5’00”-43°5’48” N and
54°5’24”-66°5’48” E. The Caspian Sea foims the western border and the north-east
boundaries along Amu-Darya river; on the north it borders with Kazakhstan along the dry
plateau Ustjurt and on the south with Iran and Afghanistan along the Kopet-Dagh and
Paropamiz mountain areas. Turkmenia stretches from north-west to south-east on 750 km,
its area is 488000 kmf

There are 5 administrative regions in Turkmenia: Tashauz, Tschardzhou, Mary,
Ashkhabad and Krasnovodsk regions.

Most of the territory is occupied by desert plains, of which Kara-Kum is the greatest
desert of the World. It occupies 80% of the territory of Turkmenia. Typical landscapes of
Kara-Kum are sandy ranges, hillocks and barkhans. Especially these barkhan sands are
situated nearby the Amu-Darya area. The takirs -hard-clay tracts of land- are very typical
for this type of desert too.

The desert summer is very hot, the average temperature in July in the Central Kara-
Kum rises till 30-32°C. The maximum temperature for the Repetek Nature Reserve is
50°C. The average winter temperature is about 0°C for most parts of Kara-Kum, -3-4°C
for the Caspian sea coast, and -1-2°C for south-east Kara-Kum.

The great rivers of south-east Kara-Kum are Tedjen and Murgab. They end up as dry
deltas in the desert. There are several oasis along the rivers.

The typical vegetation for the desert zone consists mainly of two species of Saxaul-
bushes, 45 species of Kandim-bushes and different species of Artemisia-htrhs.

The Southern part of Turkmenia is occupied by the young mountain-range of Kopet-
Dagh, which belongs to the dry subtropical zone. Actually, this is the northem part of the
Turkmen-Khorasan mountain area. Mountains occupy 8% of the territory of Turkmenia.
The Kopet-Dagh mountain-range streches on 500 km along the Southern boundary of
Turkmenia, with a maximum altitude of 2912 m. It is intersected by valleys and ravines.
Furthermore, there are two separate mountains at 20-40 km from the Kopet-Dagh range;
Big Balhan and Small Balhan.

Kopet-Dagh has gentle southem slopes and steep nothem slopes. Average
temperatures at an altitude of 1500-2000 m: 5-2°C in wintertime and 18-20°C during
summer. The soils in the mountain area consist of different subtypes of grey and brown
soils. There are no forests, but mountain-steppe complexes and semisavans are very
common. There are many iranian and caucasian elements of herbs. Juniperus accociations
occur to an altitude of 1500 m. In the most humid ravines some trees are able to grow:
apple trees, plums, figs, pears, and walnuts.

The hill areas -Badhiz and Karabil- are situated in the far south-east of Turkmenia.
They are separated by the river Murgab. There is a sharp Continental climate with a hot
dry summer. Average temperature in July 27°C, in January -2.3°C. There is a yearly
precipitation of 258 mm.

Mountain flora is rather rich and includes about 600 species of plants, such families
as: Asteraceae, Chenopodiaceae, Poaceae, Boraginaceae, Brassicaceae and others. The
most common genera are: Carex and Poa. There are many different ephemerals too,
which only blossom during the short spring period. The dominating plant in the
landscape around Badhiz is a gigant Apiaceae: Pherula badrakena.

There are agricultural regions along the rivers and canals. The most common
agricultural plant is cotton. Furthermore, there are several orchards and melonfields.

3. Material and collecting localities

As a basis for the present study we retrieved material from different sources.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997); 174

a) . Original catches with light-traps; in Krasnovodsk region (town Nebil-Dagh,
peninsula Dardja, Uzboj river) by E.A.Hatchikov in 1983-1985; in Badhiz Nature reserve
by V.I.Petchen in 1978-1980, 1984-1985).

b) .The studies of museum's collections: Zoological museum of Moscow State
university; St. Petersburg's Zoological Institute Russian Academy of Science; Hungarian
Natural History Museum (Budapest) ‘

c) . All publications about Noctuidae of Turkmenia (see chapter 1).

d) . Private collections of Moscow entomologists.

Systematics, nomenclature and some data about Noctuidae zoogeographical spreading
were taken from publications of Seitz (1913), Boursin (1961a, b; 1968), Wiltshire (1970,
1 979), Nye ( 1 975), Parenzan ( 1 979), Leraut ( 1 980), Hacker (1985, 1 990), Fibiger ( 1 990).

On the enclosed map (fig. 1) the 44 localities where Noctuidae were caught in
Turkmenia are indicated. They are grouped into 8 natural regions:

Fig. 1 : Map of Turkmenia with natural regions and localities where Noctuidae were observed.

I. Unity of two regions: Near-by-Caspian sea coast sandy-salt-marsh region and
Ustjurt clay-road-metal region. It includes the Caspian sea coast, Kara-Bogaz-Gol bay
coast, mount Big Balhan, Krasnovodsk plateau, Tscheljungkir plateau and Kaplankir
plateau.

1. Peninsula Dardja 5. Settlement Adjiap

2. Sandy area Tschilmamedkum 6. Settlement Kara-Takir

3. Town Krasnovodsk 7. Settlement Kizyl-Takir

4. Town Nebit-Dagh 8. Settlement Bugdaili

' A vast collection of Noctuidae-moths from Kopet-Dagh deposited in the Hungarian Natural History Museum. The
catches were made by L. and G. Ronkay and M. Hreblay. We use here only some data from their unpublished
materials.

Phegea 25 (4) (1. XII. 1997); 175

II. Atrek-Sumbar valley region. It includes the narrow belt along the rivers Atrek and
Sumbar.

9. Town Kara-Kala and settlement Parhay 10. Settlement Tersakan, Sumbar valley

III. Near-by-Kopet-Dagh region. It includes the under-hill plains of the north-west
and south-east Kopet-Dagh and oasis belt of the Kopet-Dagh central mountain-base area.

1 1 . Settlement Kizyl-Arvat 15. Settlement Artschan

12. Mount Small Balhan 16. Mount Ipay-Kala

13. Town Ashkhabad and settlement Dagish 17. Settlement Dushak

14. Settlement Baharden

IV. Kopet-Dagh mountain region. It includes the mountain ranges above 500 m.

1 8. Kara-Kala mountain-desert area (m.d.)

19. Ravine Aj-Dere

20. Mount Sjunt

2 1. 'Ravine lol-Dere

22. Mount Hosar-Dagh

23. Settlement Tschuly

24. Settlement Uzun-Su

25. Settlement Danata

26. Mount Karagez

27. Settlement Germab

28. Mount Annau

29. Settlement Firyuza

V. Murgab-Tedjen
Tedjen.

30. Town Mary

31. Town Bairam-Ali

32. Town Imam-Baba

33. Town lolotan

oasis region. It includes the area between the rivers Mugrab and

34. Settlement Murgab

35. Settlement Sakar-Tschaga

36. Settlement Akibay

37. Settlement Kala-i-Mor

VI. Badhiz-Karabil clay-hill region. It includes the hill-lands of Badhiz and Karabil.

38. Badhiz Nature Reservation, settlement 39. Town Kushka

Morgunovka

VII. The Low-Karakumi sandy region. It includes the great territory of the central
Kara-Kum desert.

40. Settlement Repetek 41 . Lake Yaskhan

VIII. The middle Amu-Darya low-lands region. It includes the valley of the Amu-
Darya river.

42. Town Tschardzhou 44. Settlement Lambe

43. Settlement Deynau

Collecting localities: abbreviations in the faunistic list:

1)

Material of the Moscow State University, Zoological museum (on cotton-wool).

A; Aksentjev 1974
V; Virkova 1952
Dl: Dlussky 1963
Don: Donov 1927-1929
Kei: Keleinikov 1970
Kos: Kostilev 1937-1938
Dor: Doronin 1967

L: Lisecky 1961, 1966, 1969
Pt: Potopolsky 1953-1954
S: Selivanov 1974
St: Stebaev 1953, 1958
Tr: Travinsky 1974
Ts: Tsvetaev 1946, 1965

2) Material of the St. Petersburg's Zoological Institute (on pins).

B: Bogush 1933 Mr: Murzin 1991

Dan: Dantchenko 1979 Z: Zaguljaev 1966

Kaz: Kazaïjan 1981, 1982 ZIN: labels without collector

Kozh: Kozhantschikov 1912

PhegealS{A){\.X\\.\99iy. 176

Fig. 2: Turkmenia, Tashaus region, saxaul bushes (photo: A. Belov).

Fig. 3: Turkmenia, Central Kopet-Dagh, sparse growth of pistachio-trees (photo: V. Petchen).

Fhegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 177

Fig. 4: Turkmenia, Badhiz, sandy hillock (photo: V. Petchen).

3) Material of the Hungarian Natural History Museum (Budapest) (on pins).

Hr, LR, GR: M.Hreblay, L.Ronkay, F, Her, Pcxi, Vr: Fabian, Herczig, Podlysseny,

G.Ronkay 1991-1992. Varga 1991-1992.

4) Publications.

BRSN: Boursin 1940, 1961a, 1968
D: Daritcheva 1963, 1965, 1967, 1968,
1972, 1980, 1983, 1984
Hack: Hacker 1985, 1990
Hreb: Hreblay 1992
K: Kuznetzov 1958, 1960
Kozh: Kozhantschikov 1937
P: Petchen 1980

RV; Remm, Viidalepp 1981

Sz: Seitz 1913

Sv: Sviridov 1971

Ts: Tsvetaev 1972

VR: Varga, Ronkay 1946

Vr: Vagra 1989

W: Wiltshire 1979

5) Private collections.

Dan: Dantchenko 1979

Dev: Devjatkin 1982, 1983, 1985-1987

Dub: Dubatolov 1990

H: Hatchikov 1983-1985

Hv: Hvilja 1982, 1986

Kaz: Kazaïjan 1979-1982

Koz: Kozhjutchitz 1985
Mak: Makarov 1989
Mim: Mimonov 1986
Mr: Murzinl991

P: Petchen 1978-1980, 1982, 1985

4. Systematic list of the Noctuidae of Turkmenia

* - new species for Turkmenia

Subfamily Agrotinae

1. Euxoa agricola Boisduval, 1829 (transpalaearctic): Kara-Kala (K: 12.V-27.VI);
Kara-Kala m.d., Aj-Dere, Sjunt (K); Badhiz (P: 29. V, 10-6.X; Sv); Tschardzhou (Kozh:
23. IV); Repetek (Ts: V; Kos: 25. V); Danata (D: 22-27. V, 12-1 8.IX); Karagez (D:
12. VI); Deynau, Lambe (D: IV-VI); Krasnovodsk (Kaz: 22. V, 9. VI); Bairam-Ali (B:
20. VI); Nebit-Dagh (H: VI); Tschilmamedkum (H: V); Bugdaili (D: 22. V).

Phegea 25 (4) (1. XII. 1997): 178

2. Euxoa diaphora Boursin, 1928 (central asian); Ashkhabad (VR 15.X).

*3. Euxoa basigramma Staudinger, 1870 (ssp. hyrcana Corti, 1932) (west-
palaearctic): lolotan (V: 12. IX); Ashkhabad (Don: 8.VI11).

4. Euxoa distinguenda Lederer, 1857 (mediterranean): Aj-Dere (K: IX); Badhiz (Sv).
♦5. Euxoa dsheiron Brandt, 1938 (irano-turanish): Ashkhabad (Pt: 19. IX).

*6. Euxoa aquilina Denis & Schiffermüller, 1775 (transpalaearctic): Badhiz (P: 2. VI;

Sv).

7. Euxoa heringi Christoph, 1877 (f. marcens Staudinger, 1893) (irano-turanish):
Kara-Kala m.d. (K: 7.IV-24.VI); Badhiz (Sv).

8. Euxoa sigmata Kozhantschikov, 1928 (irano-turanish): Ashkhabad (Ts: X);
Tschuly (Ts: X).

9. Euxoa transcaspica Kozhantschikov, 1928 (central asian): Kara-Kala m.d. (K:

15.V-7.VI).

*10. Euxoa deserta Staudinger, 1870 (central asian): Imam-Baba (Dan: 23. X); Kala-
i-Mor (Hv: 1 5.X); Tschuly (L: 5.X); Ashkhabad (Pt: 9.X; B: 8.X); Murgab (ZIN: 20.IX);
Bairam-Ali (B: 7.X).

1 1. Euxoa enitens Corti, 1926 (central asian): Kara-Kala (GR: 16. VIII).

12. Euxoa acuminifera Eversmann, 1854 (central asian): Deynau (D: lO.lX);
Repetek (Ts: IX, X); Kizyl-Takir (H: VI); Yaskhan (RV); Krasnovodsk (Kaz: 19.X);
Murgab (ZIN: 28.IX); Ashkhabad (RV).

13. Agrotis vestigialis Hufnagel, 1766 (transpalaearctic): Kara-Kala (Dor: VII).

14. Agrotis biconica Kollar, 1844 {=spinifera Hübner, [1809]) (tropical, subtropical):
Kara-Kala (K: 9. VI); Badhiz (P: 5-1 3. VII).

15. Agrotis segetum Denis & Schiffermüller, 1775 (cosmopolite): Kara-Kala (K:
17.IV-10.VIII); Kara-Kala m.d. (K); Aj-Dere Kizyl-Arvat (K); Nebit-Dagh (Tr: 27. VIII;
H: 15.IV-10.VI); Dardja(H: 19.IX); Yaskhan (RV: 27.IV-4.V); Badhiz (P: 13.VI-1.VII,
11-17.IX; Sv); Lambe, Deynau (D: IV-VI, IX); Repetek (Ts: XI); Bugdaili (D:
25-28.VI); Danata(D: 1.VI-12.IX).

16. Agrotis ipsilon Hufnagel, 1766 (cosmopolite): Kara-Kala (K: 17.V-22.VIII);
Nebit-Dagh (Tr: 26.IX; H: 15.IV- 10. VI, IX); Yaskhan (RV: 29.IV-24.IX); Badhiz (P:
27.IX-16.XI, Sv); Lambe, Deynau (D: IV-VI, IX); Repetek (Z: lO.III, Ts: XI); Bugdaili
(D: 22.V).

17. Agrotis exclamationis Linnaeus, 1758 (transpalaearctic): Kara-Kala (K:
4.V-24.VIII); Badhiz (P: 24.IV; Sv); Kara-Kala m.d.(K: 24.VIII); Tschardzhou (S:
8.V-20.VIII); Bugdaili (D: 22.V).

18. Agrotis bifurca Staudinger, 1881 (central asian mountains): Dushak (Dub: X).

19. Agrotis puta Hübner, 1803 (mediterranean): Kara-Kala (K: IV); Aj-Dere (K);
Baharden (K).

20. Agrotis ripae Hübner, 1 823 (transpalaearctic): Tschuly (L: 5.X).

21. Agrotis crassa Hübner, 1824 (ssp. golickei Erschoff, 1874) (transpalaearctic):
Sumbar (Kozh); Badhiz (P: 23.IX-30.X); Ashkhabad (B: 7-1 9.X).

22. Agrotis obesa Boisduval, 1829 (west-palaearctic): Sumbar (Kozh); Badhiz (P:
13-26.X).

23. Powellinia lasserei Oberthür, 1881 (east-mediterranean): Deynau (D: IX);
Repetek (Ts: 11.X-7.XI); Badhiz (P: 3-19.X); Ashkhabad (Pt: 24.X); Murgab (ZIN:
30.IX-17.X).

24. (^) Lycophorus villosus Alpheraky, 1887 (central asian): Repetek (Ts: 26. IX);
Badhiz (P: 13-19.X); Imam-Baba (Dan: 17-25.X); Krasnovodsk (Kaz: 19.IX).

^ A.V. Tsvetaev (1972) determined this species as Cladocerotis benigna Corti.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 179

25. Ochropleura jacobsoni Kozhantschikov, 1930 (central asian mountains): Kara-
Kala(K; 24.V-24.VI); Parhay (Mim: 12.V).

* 26. Ochropleura clara Staudinger, 1888 (central asian mountains): Badhiz (Ts).

27. Ochropleura kirghisa Eversmann, 1856 (central asian); Repetek (Ts: 16.V);
Tschilmamedkum (H: VI); Ashkhabad (Pt: VII).

28. Ochropleura celebrata Alpheraky, 1897 (central asian mountains): Kara-Kala
m.d. (K: 7.IV, 8.VI); Badhiz (P: 18.V).

29. Ochropleura psammochroa Boursin, 1940 (irano-turanish): Dushak (Hr, LR,
GR: 8-lO.VIII).

30. Ochropleura squalidior Staudinger, 1901 (east-mediterranean): Aj-Dere (K:

17. VI); Badhiz (Sv); Kara-Kala (Ts: 5. VI).

31. Ochropleura squalorum Eversmann, 1856 (east-mediterranean): Danata (D;
25. V).

32. Ochropleura vallesiaca Boisduval, 1834 (ssp. griseotincta Wagner, 1931) (irano-
turanish): Kara-Kala m.d. (K; 7.IV).

33. Ochropleura melanura Kollar, 1846 (east-mediterranean): Kara-Kala, Kara-Kala
m.d., lol-Dere (K: IV, VI, VII); Repetek (Ts: 1 l.VII); Badhiz (Sv); Nebit-Dagh (H; 5.VI);
Lambe (D: 10. VI); Danata (D: 27. V).

34. Ochropleura multicuspis Eversmann, 1852 (central asian): Lambe (D; 18.V);
Repetek (Ts; 11-13.V).

35. Ochropleura forficula Eversmann, 1851 (ssp. turana Staudinger, 1891)

(mediterranean): Kara-Kala, Kara-Kala m.d., Aj-Dere, lol-Dere (K: 29.IV-27.V);

Krasnovodsk (ZIN); Badhiz (P: 20-22. IV; Sv).

36. Ochropleura renigera Hübner, 1808 (east-mediterranean): Sumbar (K); Aj-Dere
(K: 9.VI).

37. Ochropleura humilis Boursin, 1 940 (central asian mountains): Dushak (Hr, LR,
GR: 9-lO.VIII).

*38. Ochropleura nigrescens Hofner, 1888 (mediterranean): Ashkhabad (Pt: 13. VIII).
39 Ochropleura forcipula Denis & Schiffermüller, 1775 (mediterranean): lol-Dere,
Sjunt (K; 1-12.VI); Kara-Kala, Kara-Kala m.d. (K: 18-26.V); Badhiz (P: VI).

*40. Ochropleura gracilis Wagner, 1929 (mediterranean): Badhiz (P: 17.IX).

41. Ochropleura lupinus Brandt, 1941 (central asian mountains): Dushak (Dub: X);
Badhiz (P: 17.IX).

42. Ochropleura truculenta Lederer, 1853 (central asian): Aj-Dere (K); Ashkhabad
(Pt: 19.IX).

*43. Ochropleura unifica Kozhantschikov, 1937 (central asian mountains): Badhiz
(P: 4-I2.V).

44. Ochropleura glaucescens Christoph, 1887 (central asian): Kara-Kala, Kara-Kala
m.d. (K: 1 8-27. V); Danata (D: 26. V); Badhiz (P: 4. VI); Ashkhabad (Pt: 1 0. VII-7.VIII).

45. Ochropleura strenua Corti, 1926 (central asian mountains): Badhiz (P:13.X).

46. Ochropleura amoena Staudinger, 1892 (central asian mountains): Tschuly (L:
5.X).

47. Ochropleura anastasia Draudt, 1936 (irano-turanish): Aj-Dere (K).

48. Ochropleura herzi Kozhantschikov, 1930 (endemic of Kopet-Dagh): Sumbar (K:
24. V); Parhay (Mim: 12.V).

49. Ochropleura petersi Christoph, 1887 (central asian): Repetek (Ts:12.X);
Tschilmamedkum (H: 1-17. X); Ashkhabad (Sz); Imam-Baba (Dan: 17. X).

50. Ochropleura singularis Staudinger, 1877 (irano-turanish); Kara-Kala (K: IX);
Aj-Dere (K: 2 1 .X); Badhiz (P: 2 1 .IX-20.X); Tschuly (L: 5.X); Repetek (Ts: 4.X).

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997): 180

*51. (^) Ochropleura danilevskyi Stschetkin, 1965 -(central asian): Tschuly (Kaz:
17. IX); Krasnovodsk (Kaz: 12.IX); Deynau (D: 18. IX); Repetek (Ts: IX, X); Bairam-Ali
(B; 6.X); lolotan (Ts: 7-9.X).

*52. Ochropleura candelisequa Denis & SchiffermüIIer, 1775 (mediterranean):
Tschilmamedkum (H: VI).

53. Ochropleura flammatra Denis & SchiffermüIIer, 1775 (west-palaearctic): Kara-
Kala, Kara-Kala m.d., loI-Dere, Sjunt, Hosar-Dagh (K: 29.IV- 12. VI); Badhiz (P:
22.IV-12.V, 1.IX-21.X); Kizyl-Arvat (K: 9.VI); Deynau, Lambe (D: IV-VI, IX); Imam-
Baba (Kozh: I.IV-IO.V); Nebit-Dagh (H; VI); Tschilmamed-kum (H; V); Mary (Kei:
I6.IV); Repetek Kos: 25. V); Danata (D: 27.IX); Bugdaili (D: 24-27. V); Bairam-AIi (B:
22.X).

54. Parexarnis sollers Christoph, 1877 (irano-turanish): Tschilmamedkum (H: V);
Repetek (Ts: V, IX; Kos: 5. VI); Lambe (D: IV-VI); Badhiz (P: 17-21.V); Tschardzhou
(S: 20. VI).

*55. Protexarnis confmis Staudinger, 1881 (holarctic): Nebit-Dagh (H: 5. VI).

56. Eugnorisma tamerlana Hampson, 1903 (central asian): Bairam-Ali (B:
10-21.X); Aj-Dere (K); Mary (D); Ashkhabad (D; Pt: 19.IX); Tschuly (L: 7.V); lolotan
(B: 6.X); Murgab (ZIN: 28.IX); Imam-Baba (Dan: 14.X).

57. Eugnorisma cuneifera L. Ronkay, 1992 (endemic of Kopet-Dagh): Ipay-Kala
(Hr, GR, LR: 16-23. VIII).

*58. Eugnorisma spodia Püngeler, 1899 (central asian): Ashkhabad (Pt: 17.IX); Aj-
Dere (ZIN); Tschuly (Kaz: 17-23.IX); Bairam-Ali (B: 7-13.X); Badhiz (P: 13.X).

*59. Eugnorisma eminens Lederer, 1855 (central asian mountains): Ashkhabad (Pt:
17.IX).

60. Eugnorisma gaurax Püngeler, 1 899 (central asian): Mary (VR).

*61 Eugnorisma trigonica Alpheraky, 1872 (central asian): Nebit-Dagh (H:

20. V-10.VI).

62. Eugnorisma insignata Lederer, 1853 (central asian): lol-Dere (D: 20.VIII);
Nebit-Dagh (H: lO.VII); Badhiz (Ts); Ashkhabad (Pt: 17.IX); Danata (D: 26-27.IX).

63. Eugnorisma depuncta Linnaeus, 1761 (west-palaearctic): Aj-Dere (K:

21. V-4.IX); Badhiz (P: 31.VIII-17.IX).

64. {^) Eugnorisma pontica Staudinger, 1891 (mediterranean): Ashkhabad (VR).

65. Standfussiana nictymera Boisduval, 1834 (ssp. osmana Wagner, 1929)
(mediterranean): Ipay-Kala (Hr, GR, LR: 18-23. VIII).

*66. Standfussiana socors Corti, 1925 (irano-turanish): Dagish (Pt: 22. VI).

67. (^) Rhyacia arenacea Hampson, 1923 (east-mediterranean): Kara-Kala, Aj-Dere,
lol-Dere, Sjunt (K: 29.1 V- 10. VI); Ashkhabad (D: 29.IV); Danata (D: 28. V); Badhiz (P:
22.IV, lO.XI); Dardja (H: VI); S. Balhan (Kaz: 5.V); Bairam-Ali (B: 8-lO.X).

68. Rhyacia psammia Püngeler, 1906 (irano-turanish): Ashkhabad (Hack).

69. Rhyacia diplogramma Hampson, 1903 (irano-turanish): Ashkhabad (Hack).

70. Chersotis sjuntensis Kuznetzov, 1958 (endemic of Kopet-Dagh): Sjunt (K);
Dushak (F, Her, Pod, Vr: 29.VI).

71. Chersotis semna Püngeler, 1906 (east-mediterranean): Ashkhabad (Sz); Kara-
Kala (Mim: V).

72. Chersotis nitens Brandt, 1941 (irano-turanish): Ipay-Kala (Hr, LR, GR:
16-23. VIII).

^ Tsvetaev (1972) and Daritscheva (1983) determined this species as Ochropleura eureteocles Boursin. We believe,
that all specimens from Turkmenia are; O. danilevskyi Stshetkin.

‘ Eugnorisma chaldaica Bsd. (Kuznetzov, 1960) is not included here, as its presence in Turkmenia is doubtful.

’ Petchen (1980) determined this species as: Rhyacia simulans Hufnagel.

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1997): 181

73. Chersotis capnistis Lederer, 1872 (central asian): Ipay-Kala (Hr, LR, GR;
16-23. VIII).

74. Chersotis obnubila Corti, 1926 (irano-turanish): Ipay-Kala (Hr, LR, GR:
16-23. VIII).

75. Chersotis juvenis Staudinger, 1901 (irano-turanish): Dushak (F, Her, Pod, Vr:
6-9.VII).

76. Chersotis hahni Christ, 1885 (irano-turanish): Kara-Kala (K); Dushak (F, Her,
Pod, Vr: 6-9.VII).

77. Chersotis curvispina Boursin, 1961 (irano-turanish): Tschuly (L: 13. IX): Kara-
Kala (K: 10-21.V).

78. Chersotis sarhada Brandt, 1941 (irano-turanish): Sjunt (K: 25. VII).

79. Noctua pronuba Linnaeus, 1758 (mediterranean): Kara-Kala (K: 18.V-22.VII);
Badhiz (Sv); Lambe (D: 25. IV); Kara-Kala m.d. (K: 26. V); Sjunt (K).

80. Noctua orbona Hufnagel, 1766 (mediterranean): Tschuly (L); Kara-Kala (K:
10. VI); Nebit-Dagh (H: VI); Badhiz (Sv).

81. Noctua fimbriata Schreber, 1759 (mediterranean): Kara-Kala (K: 26. VI); lol-
Dere (K: 26.VII).

82. Noctua comes Hübner, 1813 (mediterranean): Kara-Kala (K: 10. VI).

83. Noctua janthina Denis & Schiffermüller, 1775 (mediterranean): Aj-Dere (Dev:
14-15.VI).

84. Spaelotis senna Freyer, 1829 (mediterranean): Aj-Dere (K: 9. VI); Ashkhabad (Pt:
18.IX).

85. Spaelotis degeniata Christoph, 1877 (central asian): Sumbar (Kozh).

86. Opigena polygona Denis & Schiffermüller, 1775 (west-palaearctic): lol-Dere (K:
17. VI); Ashkhabad (Pt: 19.IX).

87. Eugraphe marcida Christoph, 1893 (central asian mountains): Aj-Dere (K:
30.VIII); Ashkhabad (Pt: 19.IX); Badhiz (P: 13.X); Tschuly (Kaz: 17.IX).

88. Peridroma saucia Hübner, 1808 (cosmopolite): Kara-Kala (K: 10. VI); Kara-Kala
m.d. (K: 15. VI); Badhiz (P: 1-lO.VI).

89. Eicomorpha koeppeni Alpheraky, 1896 (irano-turanish): Aj-Dere (Mim: 2.V).

*90. Xestia xanthographa Denis & Schiffermüller, 1775 (mediterranean):

Ashkhabad (Pt: 19.IX); Badhiz (P: 6-1 9.X).

91. Xestia miniago Freyer, 1840 (mongolo-siberian): Badhiz (P: 30. X; Ts); Imam-
Baba(Dan: 17.X).

92. Xestia c-nigrum Linnaeus, 1758 (cosmopolite): Bairam-Ali (B: 27. VIII).

93. Xenophysa junctimacula Christoph, 1887 (irano- turanish): Ashkhabad (Vr).

Subfamily Hadeninae

94. Discestra dianthi Tauscher, 1809 (east-mediterranean): Kara-Kala (K: 21.IV-9.
VII); Badhiz (P: 19.VIII-13.IX); Tschardzhou (S: 8.V); Repetek (Ts); Imam-Baba (Kozh:
lO.V); Bugdaili(D: 22. V).

95. Discestra trifolii Hufnagel, 1766 (holarctic): Kara-Kala, Kara-Kala m.d., lol-Dere
(K: 2 1-23. VIII); Nebit-Dagh (H: VI-VII, IX); Tschardzhou (S: 29.VII-20.VIII); Deynau,
Lambe (D:III-V); Tschilmamedkum (H: V); Baskhan (RV: 24.IX); Repetek (Ts: IV-V,

IX) ; Badhiz (P: 19.VIII-13.IX); Imam-Baba (Kozh: I.IV-IO.V); Tschuly (Kaz: 22.VI);
Krasnovodsk (Kaz: 22. V, 14. VI).

96. Discestra stigmosa Christoph, 1887 (mediterranean): Kara-Kala (K: lO.VII-16.

X) ; Tschardzhou (S: 18. VIII); Deynau (D: 28.IV); Repetek (Ts: 25. IV); Nebit-Dagh (H:
10-20. V, IX; Tr: 1 1-16.IX); Yaskhan (RV); Bairam-Ali (B: 30.VII); Imam-Baba (Kozh:
I.IV-IO.V); Badhiz (P: 7.V); Adjiap (D: 7.X).

Phegea 25 (4) ( 1 .XII. 1 997): 182

*91. Discestra hoplites Staudinger, 1901 (central asian): Kara-Kala (Kaz: lO.X).

98. Cardepia sociabilis de Graslin, 1850 (ssp. irrisor Erschoff, 1874)
(mediterranean): Kara-Kala, Kara-Kala m.d. (K; 5. IV- 10. Vil); Artschan (K); Badhiz (P:
12. VII, 12.IX; Sv); Lambe, Deynau (D: IV-V); Yaskhan (RV); Nebit-Dagh (Tr: 26.IX);
S. Balhan (D: 30.V).

99. C^^) Cardepia eremistis Püngeler, 1904 (central asian): Mary (Don: 4.V);
Transcaspian (Sz).

100. Saragossa siccanorum Staudinger, 1870 (east-mediterranean): Kara-Kala (K: 5.
IX); Nebit-Dagh (Tr: 1 1-29.IX); Ashkhabad (Pt: 18. VIII).

101. Hadula ptochica Püngeler, 1899 (irano-turanian): Repetek (Ts: 15. IV);
Tschardzhou (S: 8.V, 23. VII); Ashkhabad (Sz).

102. Hadula sabulorum Alpheraky, 1883 (mountain central asian): Kara-Kala m.d.
(K: IV); lol-Dere (K); Repetek Ts: IV); Bairam-Ali (B: 20.VIII); Kizyl-Arvat (H: VI);
Mary (D: 2.V); Badhiz (P: 14.IV).

103. Thargelia spinipes S>\xV\\2C[ty2i, 1970 (irano-turanian): Repetek (Ts: 14-16. IV).

104. Thargelia distincta Christoph, 1884 (irano-turanian): Repetek (Ts).

105. Odontelia sitiens Püngeler, 1914 (irano-turanian): Repetek (Ts: I-III); Lambe
(D: 21. IV).

106. Odontelia margiana Püngeler, 1901 (irano-turanish): Repetek (Ts: 22.11-25. III);
Imam-Baba (Kozh: 1-16.III).

107. Odontelia fissilis Christoph, 1884 (irano-turanian: Repetek (Ts: III-IV); Lambe,
Deynau (D: V-VI); Dardja (H: IV).

108. Odontelia arenicola Stschetkin, 1965 (irano-turanian): Repetek (Ts: III-IV);
Nebit-Dagh (H: 20. VII); Dardja (H: 15-30.IV); Tschilmamedkum (H: IV-V); Kara-Takir
(H: IV).

109. Lacanobia w-latinum Hufnagel, 1766 (transpalaearctic): lol-Dere (K: 7. IV);
Lambe (D: 5. VI); Aj-Dere (A: 14. VI).

*110. Lacanobia blenna Hübner, 1824 (transpalaearctic): Tschardzhou (S: 8.V).

*111. Lacanobia suasa Denis & Schiffermüller, 1775 (transpalaearctic):
Tschardzhou (S: 23. VII).

112. Lacanobia praedita Hübner, 1813 (west-palaearctic): Kara-Kala (K: 12.VI-26.
VII); Kara-Kala m.d. (K); Bairam-Ali (B: 28.V).

113. Lacanobia oleracea Linnaeus, 1758 (transpalaearctic): Kara-Kala (K: 19.V-19.
VII); Lambe (D: lO.V); Yaskhan (RV: 27. VI).

114. Hecatera dysodea Denis & Schiffermüller, 1775 (west-palaearctic): Kara-Kala,
Kara-Kala m.d. (K: VI); Badhiz (P: 6.V, 29.VIII-10.IX); Hosar-Dagh (K).

(continued)

* We don't include here Cardepia kaszabi Sukhareva & Varga, 1973 (Sviridov 1971).

Phegea 25 (4) (1. XII. 1997): 183

Boekbespreking

Insects, Linie creatures in a big world.

CD-ROM, Ransom Publishing, Ransom House, 2 High Street, Watlington, Oxon 0X9 5PS, U.K., Fax 0044-1491-
613733, e-mail ransom@dial.pipex.com, £21.99 (ISBN 1900127 32 6).

Na een vlekkeloze installatie op een multimedia-computer treedt men binnen in de werkkamer van een
entomoloog. Door met de cursor rond te dwalen in deze ruimte komen allerlei voorwerpen tot leven: een
microscoop stelt zichzelf scherp, een kaartenbak laat zijn steekkaarten dansen, een taperecorder spoelt zijn bandje
door, een videocamera zoemt in en uit, zichtkaarten bewegen heen en weer, enz.

Wanneer men op een van deze bewegende beelden klikt, wordt een scherm geopend waarop men meer details
te zien krijgt over het gekozen onderwerp. Doorheen de microscoop worden talrijke foto’s getoond van onderdelen
van insecten (o. a. het samengestelde oog van een vlieg) waar verder kan op ingezoemd worden. De taperecorder
herbergt een hele reeks geluiden (met bijhorende plaatjes en tekst) van allerlei insecten die geluid produceren. De
videocamera toont enkele filmpjes. Met een klik op een vlinder leert men om via enkele meerkeuzevragen een
insect te determineren. De zichtkaarten op het prikbord komen uit de verschillende continenten. Naar believen reist
men naar een landschap in Afrika of Azië en door klikken op de verschillende onderdelen van het plaatje krijgt men
een foto van de insecten die in het landschap verborgen zitten. Dat de makers zin voor humor hadden, blijkt uit
enkele verrassingseffecten wanneer men b. v. op een nijlpaard of op een mens klikt.

Erg plezierig en leerrijk is de kaartenbak die 20 korte kwissen bevat met telkens 5 vragen of opdrachten. Voor
de kinderen is er een mogelijkheid ingebouwd om zelf een kever samen te stellen uit verschillende onderdelen. Het
dier kan achteraf ingekleurd en afgedrukt worden.

Deze CD is bijzonder keurig in elkaar gestoken. De teksten (geschreven en gesproken) is in het Engels en er
komen nogal veel tropische insecten voor, behalve dan op de zichtkaart uit Europa. De publicatie is vooral bedoeld
voor mensen die meer willen leren over de wondere wereld van de insecten, al kan iemand die reeds verder
gevorderd is in de entomologie er toch nog heel wat uurtjes plezier aan beleven.

Willy De Prins

Inhoud:

Beshkov, S.: A new noctuid moth from Bulgaria: Oncocnemis confusa michaelorum

ssp. n. (Lepidoptera: Noctuidae) 153

Bosselaers, J.: Zoropsis cyprogenia sp. n., a new, probably endemic spider species from

Cyprus (Araneae, Zoropsidae) 162

Coutsis, J., Dils, J., Ghavalas, N. & van der Poorten, D.: A new Erebia species for the

Greek fauna (Lepidoptera: Nymphalidae Satyrinae) 169

Poltavsky, A. N,, Nekrasov, A. V., Petchen, V. I. & Hatchikov, E.A.: The Noctuidae

fauna of Turkmenia (Lepidoptera) 1 73

Slosse, W.: Bijdrage tot de kennis van de verspreiding van wantsen (Heteroptera) in

West- Vlaanderen) 141

Boekbesprekingen 152, 184

verantw. uitg.: W. De Prins, Diksmuidelaan 176, B-2600 Antwerpen (Belgium) - Tel: 0032-3-322.02.35

Phegea 25 (4) (1 .XII. 1 997): 184

r;sie.-